III SA/Wa 2308/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia [...] lipca 2018 r. w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka masy upadłości V. S.A. w upadłości z siedzibą w P. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] kwietnia 2017 r., Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za styczeń i luty 2013 r. postanawia: utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Syndyk masy upadłości V.S.A. w upadłości złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek wskazano, że Spółka nie posiada środków na pokrycie kosztów sądowych ze względu na wysokość zobowiązań zarówno wobec organów państwowych jak i podmiotów prywatnych. Skarżąca nie osiąga przychodów z bieżącej działalności operacyjnej ze względu na ogłoszenie upadłości i rozpoczęty proces likwidacji masy upadłości. Szacunkową wysokość zobowiązań Spółki, Syndyk określił na 103.782,41 zł, w tym z tytułu wydanej zaskarżonej decyzji 5.418.112 zł, z tytułu kredytów i pożyczek 39.173.714,19 zł, inne 53.046.401,11 zł. Natomiast majątek Spółki Syndyk określił na środki trwałe – [...] zł, środki pieniężne – [...] zł W oświadczeniu o majątku i dochodach Syndyk wskazał, że Spółka posiada kapitał zakładowy w kwocie [...] zł, środki trwałe – [...] zł, a na dzień ogłoszenia upadłości tj. 27 czerwca 2017 r. poniosła stratę około 93.542.243,12 zł. Na trzech rachunkach bankowych Spółka posiada [...] zł. Na wezwanie referendarza sądowego Skarżąca nadesłała: wyciągi z rachunków bankowych, bilans, rachunek zysków i strat, spis inwentarza w postępowaniu upadłościowym, deklaracje VAT-7 za miesiące od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. zeznanie podatkowe CIT-8 za 2017 r. Postanowieniem z 25 lipca 2018 r. starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Syndykowi przyznania prawa pomocy wskazując, iż ogłoszenie upadłości nie może stanowić jedynej przesłanki do przyznania prawa pomocy, zwłaszcza wobec faktu, iż Spółka pomimo trudnej sytuacji posiada majątek, z którego jest w stanie wygospodarować kwotę wpisu w wysokości 50 000 zł. W sprzeciwie od ww. postanowienia Syndyk wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia podkreślając, że poniesienie dodatkowych kosztów z tytułu kosztów postępowania sądowego może mieć negatywne konsekwencje dla przyszłej kondycji finansowej masy upadłości. Zdaniem Syndyka zmiana postanowienia referendarza sądowego i przyznanie prawa pomocy przyczyniłaby się również do pełniejszej realizacji celu postępowania upadłościowego, jakim jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli upadłego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (por.. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że Syndyk nie wykazał spełnienia przesłanki przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Należy bowiem podkreślić, iż z dokumentacji zgromadzonej w toku postępowania w przedmiocie prawa pomocy wynika, iż Spółka, pomimo ogłoszenia upadłości dysponuje majątkiem o znacznej wartości, który pozwala na uiszczenie wpisu sądowego w kwocie 50 000 zł - na rachunkach bankowych Skarżąca posiada [...] zł, wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych [...] zł. Ponadto, z nadesłanych deklaracji VAT-7 za okresy rozliczeniowe od grudnia 2017 r. do maja 2018 r. wynika, iż Spółka pomimo ogłoszenia upadłości w dniu 28 czerwca 2017 r., dokonuje dostaw towarów oraz świadczenia usług, a także nabycia towarów i usług. Przykładowo w maju 2018 r. Spółka dokonała dostawy towarów oraz świadczenia usług na kwotę 57.435 zł oraz nabyła towary i usługi na kwotę 41.098 zł. W kwietniu 2018 r. odpowiednio na kwoty 65.924 zł i 62.980 zł, a w marcu 2018 r. na kwoty 56.808 i 71.847 zł. Z zeznania podatkowego CIT-8 wynika natomiast, że Spółka w 2017 r. osiągnęła przychód na kwotę 402.721,83 zł. Skoro zatem Spółka pomimo ogłoszenia upadłości nadal prowadzi działalność gospodarczą, to koszty sądowe należne w przedmiotowej sprawie należą do jej kosztów jej bieżącej działalności i jako należności publicznoprawne powinny być pokryte w pierwszej kolejności. Nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA z 6 grudnia 2012 r., I FZ 431/12). Ponadto zgodnie z art. 342 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2017 r., poz. 2344 ze zm.) w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszów masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w niniejszej sprawie skargę kasacyjną, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w rezultacie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.