III SA/Wa 2330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r., nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - We wniosku złożonym na urzędowym formularzu (PPF) D. .P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż prowadzi działalność gospodarczą w zakresie produkcji [...]. Zatrudnia 11 pracowników, którzy z racji na stan finansów przebywają na trzymiesięcznym urlopie bezpłatnym. Rachunek bankowy wnioskodawcy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS na kwotę 9.841,80 zł. Dalsze zadłużenie wobec ZUS wynosi [...] zł. Zadłużenie wobec urzędu skarbowego wynosi [...] zł. Skarżący spłaca również dwa kredyty na kwotę [...] zł miesięcznie oraz raty leasingowe na samochody dostawcze na łączną kwotę 4.176,74 zł. Wnioskodawca podnosi, iż z uwagi na stratę osiąganą z tytułu działalności gospodarczej, nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Dwójka dzieci wnioskodawcy przebywa wraz z żoną. Wnioskodawca nie ma wiedzy co do dochodów żony. Dobrowolnie łoży na utrzymanie dzieci 1.500 zł miesięcznie. Wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł brutto (1.313,66 zł netto). Jest właścicielem nieruchomości o pow. [...] m² oraz działki o pow. [...] m². Nie posiada innych składników majątku. Do wniosku skarżący załączył kopie umów leasingowych, umów kredytowych, tytułów wykonawczych i upomnień. W odpowiedzi na wezwanie Referendarza sądowego wnioskodawca wskazał, iż ponosi miesięczne koszty utrzymania w wysokości: 407,36 zł energia, 1.691,55 zł rachunki telefoniczne, 400 zł środki czystości, 200 zł odzież, wyżywienie jednej osoby 600 zł, dobrowolne świadczenie na rzecz dzieci 1.500 zł (łącznie 4.798,91 zł). Postanowieniem z 16 września 2008 r. Referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od powyższego postanowienia skarżący podniósł, iż fakt, że prowadzi działalność gospodarczą nie może w żaden sposób rzutować na odmówienie prawa pomocy. Ponownie wskazał, iż jego rachunek bankowy zajęty jest na poczet zaległości w ZUS i urzędzie skarbowym. Nie ma żadnych rezerw finansowych. Zarządzeniem z 17 października 2008 r. Skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji majątkowej. W odpowiedzi nadesłał zeznanie podatkowe za 2007 r., informację o uzyskanych dochodach za 9 miesięcy 2008 r., wyciągi z rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. W związku z powyższym, nie znajduje uzasadnienia zawarty w sprzeciwie wniosek skarżącego o sprostowanie postanowienia referendarza sądowego. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważa, iż ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). W związku z powyższym należy zauważyć, iż na obecnym etapie postępowania kosztem sądowym, do którego uiszczenia skarżący jest zobowiązany, jest wpis od skargi w wysokości 11.741 zł. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Łoży na rzecz dzieci dobrowolnie 1.500 zł alimentów. Rachunek bankowy wnioskodawcy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS na kwotę 9.841,80 zł. Dalsze zadłużenie wobec ZUS wynosi [...] zł. Zadłużenie wobec urzędu skarbowego wynosi [...] zł. Skarżący spłaca również dwa kredyty na kwotę [...] zł miesięcznie oraz raty leasingowe na samochody dostawcze na łączną kwotę 4.176,74 zł. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości o pow. [...] m² oraz działki o pow. [...] m². Łącznie miesięczne wydatki skarżącego wynoszą 4.798,91 zł w tym: 407,36 zł energia, 1.691,55 zł rachunki telefoniczne, 400 zł środki czystości, 200 zł odzież, wyżywienie jednej osoby 600 zł, dobrowolne świadczenie na rzecz dzieci 1.500 zł. Jego jedynym źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza w zakresie produkcji [...]. Zgodnie z oświadczeniem uzyskuje on dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie [...] zł brutto (1.313,66 zł netto). Odnosząc się do powyższego Sąd zauważa, iż dane wynikające z oświadczeń złożonych przez skarżącego nie do końca korelują z nadesłanym przez niego dokumentami. Zauważyć bowiem należy, iż przy miesięcznych dochodach w wysokości 1.313,66 zł wnioskodawca ponosi miesięczne wydatki w wysokości 4.798,91 zł. Dlatego też, zdaniem Sądu, dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego należy oprzeć się na nadesłanych przez niego dokumentach. W związku z powyższym zauważyć należy, że z wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach. Z zeznania podatkowego za 2007r. (PIT-36 L) wynika, że wnioskodawca za ubiegły rok uzyskał przychód w wysokości [...] zł (koszty [...] zł, dochód [...] zł). Za dziewięć miesięcy bieżącego roku (od stycznia do września) wnioskodawca uzyskał przychód w wysokości 541.216,00 zł. Skarżący poniósł jednocześnie bardzo duże koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (646.427,08 zł.). Przy czym podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców - do takich zaś należy skarżący - miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który uzyskuje przychody w wysokości ponad 9 mln złotych rocznie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Ponadto, skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki w wysokości ponad 30 tyś zł miesięcznie na spłatę kredytów oraz ponad 4 tyś zł miesięcznie na raty leasingowe, to powinien również wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. Nie bez znaczenia jest również fakt, iż mimo toczących się postępowań egzekucyjnych skarżący w dalszym ciągu uzyskuje znaczące przychody z tytułu prowadzonej działalności. W ocenie Sądu, mając na uwadze złożone oświadczenia uznać należało, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Podsumowując Sąd wskazuje, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego. Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisów art. 243 §1, art. 245, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.