III SA/Wa 2330/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska - Florek po rozpoznaniu w dniu 3 września 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. P. "D." na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie - We wniosku z 28 sierpnia 2009 r., złożonym na urzędowym formularzu (PPF), D. P. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż prowadzony przez niego zakład, na skutek ogólnej kondycji na rynku i braku popytu na produkcję obuwia, nie przynosi dochodu. Wnioskodawca jest zadłużony u kontrahentów, w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych oraz w Urzędzie Skarbowym. Łączna kwota wymaganych wierzytelności wynosi ok. 2.100.000 zł. Skarżący wskazał, iż jego jedynym źródłem utrzymania jest działalność gospodarcza, z tytułu której osiąga straty. Ponosi koszty utrzymania zakładu (ok. 2.000 zł), w którym zatrudnia tylko 1 pracownika. W 2009 r. zmuszony był zwolnić 10 pracowników. Dodatkowo wnioskodawca spłaca dwa kredyty. Łączna wysokość rat wynosi 10.000 zł. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Dwójka dzieci wnioskodawcy przebywa wraz z żoną. Dobrowolnie łoży on na utrzymanie dzieci 1.500 zł miesięcznie. Miesięczne kosztu utrzymania skarżącego wynoszą 1.200 zł. Jest właścicielem nieruchomości o pow. 300 m² oraz działki o pow. 900 m². Nie posiada innych składników majątku. Do wniosku skarżący załączył m.in.: wyciągi z rachunków bankowych, umowy kredytu, postanowienie Sądu Rejonowego, zaświadczenie o wpisie hipoteki przymusowej, zeznanie podatkowe, informację o stanie zaległości wobec urzędu skarbowego. W swoim wniosku podnosi, iż z uwagi na stratę osiąganą z tytułu działalności gospodarczej, nie jest wstanie ponieść kosztów sądowych w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do art. 243 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej - "P.p.s.a."), Prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Przechodząc do merytorycznego rozpoznania wniosku, w pierwszej kolejności należy zauważyć, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe. Z żoną pozostaje w faktycznej separacji. Łoży na rzecz dzieci dobrowolnie 1.500 zł alimentów. Rachunek bankowy wnioskodawcy zajęty jest na podstawie tytułów wykonawczych, wystawionych przez ZUS. Łączne zadłużenie skarżącego wynosi ponad 2 mln zł. Wnioskodawca jest właścicielem nieruchomości o pow. 300 m² oraz działki o pow. 900 m². Jego jedynym źródłem dochodu jest prowadzona działalność gospodarcza w zakresie produkcji obuwia. Dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego należy oprzeć na nadesłanych przez niego dokumentach. W związku z tym zauważyć należy, że wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach. Z zeznania podatkowego za 2007 r. (PIT-36 L) wynika, że wnioskodawca za ten rok uzyskał przychód w wysokości 9.011.363,59 zł (koszty 8.985.750,68 zł, dochód 25.612,91 zł, z kolei z zeznania podatkowego za 2008 r. (PIT-36 L) wynika, że wnioskodawca za ubiegły rok uzyskał przychód w wysokości 605.816,00 zł (koszty 558.604,25 zł, dochód 47 211,75 zł). Skarżący poniósł jednocześnie bardzo duże koszty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą (ponad 500.000 zł.). Przy czym podkreślić należy, iż w przypadku przedsiębiorców - do takich zaś należy skarżący - miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego. Istotniejsze zatem jest to, że skarżący uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na bardzo wysokim poziomie. W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który uzyskuje przychody w wysokości ponad 600.000 złotych rocznie. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Ponadto, skoro wnioskodawca jest w stanie wygospodarować środki w wysokości 10 tyś zł miesięcznie na spłatę kredytów, to powinien również wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie. W ocenie Sądu, mając na uwadze złożone oświadczenia uznać należało, że wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, nie zasługiwał na uwzględnienie. Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Dodatkowo należy mieć na uwadze, iż w niniejszej sprawie rozpoznawany był już wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z kolei Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie wniesione na powyższe postanowienie (postanowienie NSA z 28 stycznia 2009 r., sygn. akt I FZ 531/08). W rozpoznawanym wniosku skarżący nie przedstawił żadnych nowych okoliczności, które mogłyby wpłynąć na zmianę stanowiska przedstawionego w powołanych postanowieniach. Podsumowując Sąd wskazuje, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego (wpis od skargi kasacyjnej w wysokości 5.871 zł). Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisów art. 243 §1, art. 245, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.