III SA/Wa 2331/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia Starszego Referendarza sądowego z dnia 18 października 2016r. sygn. akt III SA/Wa 2331/16 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu wraz z pozostałymi członkami zarządu oraz spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za miesiące od stycznia 2010 r. do grudnia 2012 r. postanawia: postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie Skarżący W.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, ponieważ utrzymuje się z pomocy rodziny i nie dysponuje samodzielnym dochodem. Wychowuje samotnie syna, bo (była) żona mieszka w B. Jego majątek (działka i udziały w spółkach) został zabezpieczony przez Prokuraturę i bank. Nie jest w stanie regulować ciążących na nim alimentów w wysokości 4.000 zł. Koszty mieszkania pokrywa rodzina. Skarżący, wykonując wezwania Referendarza sądowego wyjaśnił, że nie miał dochodów w 2015r. i nie złożył rocznej deklaracji na podatek, ponieważ pomimo formalnego zatrudnienia w spółce, wynagrodzenie nie jest mu wypłacane. Udziały w spółkach są zajęte lub niesprzedawalne. Pomocy – gotówkowej i rzeczowej - udzielają mu ojciec i były teść. Od matki dziecka nie otrzymuje środków na jego utrzymanie. Skarżący nie otrzymuje bezpośrednio od matki dziecka środków na jego utrzymanie. Czasami otrzymuje ono słodycze z N. oraz drobne kwoty od dziadka i cioci. Skarżący zamieszkuje w domu byłej żony, lecz nie ponosi kosztów z tego tytułu. Nie płaci czynszu, zaś za energię elektryczną płacą na zmianę jego ojciec i były teść. Skarżący przedłożył m.in., pismo w sprawie niezłożenia, postanowienie o zabezpieczeniu majątkowym, postanowienia w sprawie środków zapobiegawczych, umowę majątkową małżeńską, wydruk z księgi wieczystej, wyciągi bankowe, zawiadomienia o zajęciu, tytuły wykonawcze. Referendarz sądowy postanowieniem z 18 października 2016r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując, że Skarżący, nie uprawdopodobnił twierdzeń w zakresie pomocy udzielanej mu przez rodzinę. Referendarz sądowy za dokument potwierdzający argumentację Skarżącego nie uznał zdjęcia słoika z potrawą leczo przekazanego dla wyżywienia syna oraz 180 zł w gotówce na najpotrzebniejsze zakupy. Wskazał, że rolę dowodową mogłyby pełnić, przykładowo, oświadczenia darczyńców, czy potwierdzenia przelewów, z których wynikałoby, że istotnie ojciec i były teść "płacą na zmianę" za energię elektryczną. Referendarz sądowy zwrócił także uwagę na szczególne kwalifikacje i bogate doświadczenie zawodowe Skarżącego. W rezultacie za niewiarygodnie uznał oświadczenia o pozostawaniu od prawie 4 lat bez pracy i egzystowaniu, dzięki wsparciu rodziny. Stwierdził nadto, że brak jest podstaw do przyznania mu prawa pomocy w sytuacji nieusprawiedliwionego niewykorzystywania możliwości zarobkowych, jak i niepodejmowania działalności zarobkowej. Referendarz sądowy zaznaczył, Skarżący że w piśmie z 28 września 2015r. jako źródło utrzymania wskazał obok wsparcia rodziny, także oszczędności. Oświadczenie to stoi w ewidentnej sprzeczności z zawartymi w piśmie z 5 września 2016r. twierdzeniami o braku od października 2012r. jakichkolwiek dochodów i utrzymywaniu się "od 3,5 roku z pomocy rodziny". Skarżący w sprzeciwie z 15 listopada 2016r. zarzucił, że doręczone mu postanowienie z 18 października 2016r. "jest identyczne co do każdego słowa" z innymi (pięcioma) postanowieniami wydanymi w stosunku do Skarżącego. Łączny ciężar kosztów sądowych stanowi istotę ubiegania się o zwolnienie od kosztów sądowych. Skutkiem odrzucenia sprzeciwów w sprawach III SA/Wa 1723-4/16 była konieczność zaciągnięcia przez Skarżącego pożyczki w wysokości 1000 zł. Działalność gospodarcza W. sp. z o.o. została "sparaliżowana" – od października 2012r. w następstwie działań organów państwa. Skarżący nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej, z uwagi na ilość związanych z uprzednio prowadzoną działalnością postępowań administracyjnych, prokuratorskich, sądowych i sądowoadministracyjnych. W związku z tymi sprawami otrzymuje 40-60 przesyłek miesięcznie. Sprawując samodzielnie opiekę nad jedenastoletnim synem początkowo utrzymywał się z oszczędności, następnie – z pomocy osób bliskich. Konieczność uczestniczenia w 84 sprawach sądowych uniemożliwia mu wykorzystywania posiadanych kwalifikacji i zdolności zarobkowych, a oszczędności były jego źródłem utrzymania przed 28 września 2015r., kiedy je posiadał. W trakcie prowadzenia działalności gospodarczej odprowadzał do budżetu państwa, kilkudziesięciu milionów podatku i w ciężkich chwilach, w związku z tym może skorzystać z instytucji prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718, zwana dalej: "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciwy od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, stosownie do art. 260 § 2 P.p.s.a., wstrzymuje jego wykonalność, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka, jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle zaś art. 260 § 3 P.p.s.a. w związku z art. 260 § 1 i 2 P.p.s.a. Sąd rozpoznaje sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a. na posiedzeniu niejawnym. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym można, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznać w sytuacji, kiedy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013r. sygn. akt I FZ 27/13). Zgodnie z ww. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący - zdaniem Sądu - spełnienia tej przesłanki nie wykazał. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi (500 zł) dotyczącej odpowiedzialności za zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych A. Sp. z o.o., w której był członkiem zarządu. Jego argumentacja zasadza się na takich okolicznościach jak pozostawanie od października 2012r. bez dochodów, korzystanie z pomocy finansowej ojca i rodziny byłej żony. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte jakimkolwiek dowodem. Na kwestie dokumentacyjne zwrócił natomiast uwagę Sąd w wydanych wobec Skarżącego postanowieniach z 10 października 2016r. w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1723/16 i 1724/16. Wskazał mianowicie, że Skarżący – chcąc uprawdopodobnić lub udokumentować podnoszone twierdzenia, w szczególności w zakresie pomocy udzielanej mu przez rodzinę, mógłby oprzeć się chociażby na oświadczeniach darczyńców, czego nie uczynił, także w rozpoznawanych sprawach. Skarżący w sprzeciwie nie zdołał oceny tej skutecznie podważyć. Wręcz przeciwnie skoncentrował się na wykazaniu wielości toczących się postępowań, czy konieczności obsługi związanej z nimi korespondencji. Podkreślił, że obsługa ta oraz opieka nad synem pochłaniają cały jego czas zawodowy, a wspomagające go osoby przebywają za granicą, więc nie mógł zdobyć ich oświadczeń w terminie 7 dni. W ocenie Sądu Skarżący miał wystarczająco dużo czasu, by stosowne oświadczenia, czy wskazywane przez referendarza sądowego potwierdzenia przelewów przedstawić. Do zainicjowania postępowania o przyznanie prawa pomocy doszło bowiem już w sierpniu 2016r. W rezultacie zgodzić się należy z Referendarzem sądowym, iż oświadczenie Skarżącego o pomocy finansowej jawi się jako gołosłowne. Brak przedłożenia żądanych w postępowaniu sądowym dokumentów oraz zmienność oświadczeń Skarżącego, powoduje, że materiał dowodowy jest niewystarczający do sprawdzenia, czy oświadczenie Skarżącego o braku środków na pokrycie kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Trudno w świetle przesłanek z art. 246 P.p.s.a. oczekiwać, by Sądowi - bardziej niż ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy stronie - zależało na wykazaniu, że poniesienie tych kosztów nie jest w jej przypadku możliwe. Ustawodawca wyraźnie obowiązkiem tym obciążył wnioskodawcę, a nie Sąd. Sąd wskazuje ponadto, że z uwagi na treść art. 6 P.p.s.a., który stanowi: "Sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań", jak również, ze względu na to, że udział profesjonalnego pełnomocnika z urzędu nie mieści się w zakresie wydatków niezbędnych do rozpoznania sprawy przez Sąd i zagwarantowania Skarżącemu prawa do Sądu na obecnym etapie postępowania, Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w tym zakresie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 260 § 1-3 P.p.s.a., orzeczono o utrzymaniu w mocy zaskarżonego postanowienia.