III SA/Wa 2357/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Lucyna Kaligowska po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S. sp. z o.o. sp.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od listopada 2012 r. do stycznia 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca – S. sp. z o.o. sp.k. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, iż w 2014 r. złożyła wniosek o ogłoszenie upadłości. Od tego czasu nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej, nie posiada żadnych znaczących aktywów, ani żadnych środków na rachunkach bankowych. Podkreśliła, że wszelkie koszty na rzecz pełnomocnika ponoszą wspólnicy. Aktualnie istnieją z tego tytułu zaległości. Dodała, że z uwagi na zajęcie rachunków bankowych nie może wznowić działalności. Skarżąca wskazała, że od ponad 3 lat nie generuje żadnego przychodu, nie ponosi też wydatków. Ostatni bilans sporządzono na dzień [...] listopada 2014 r. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca oświadczyła, że nie posiada żadnych nieruchomości. Wyjaśniła, że z uwagi na brak operacji na rachunkach bankowych nie ma możliwości wygenerowania wyciągów za ostatnie cztery miesiące. Wskazała, że od listopada 2014 r. nie prowadziła żadnej działalności, nie doszło do żadnego zakupu ani sprzedaży towarów, spłat zobowiązań, nie poniesiono żadnych kosztów. Skarżąca przedstawiła zestawienie należności wobec pełnomocnika, zastrzegając przy tym, że należności te zobowiązał się pokryć wspólnik. Obecnie zaprzestał jednak tych wpłat. Skarżąca podała, że podjęto w ostatnim czasie uchwałę o wznowieniu działalności oraz jej zawieszeniu. Dodała, że podejmowanie uchwał jest utrudnione z uwagi na brak współpracy ze strony jednego ze wspólników. Wskazała jednocześnie, że wspólnik ten nie dysponuje majątkiem, który mógłby spieniężyć. Podobnie jak drugi ze wspólników. Skarżąca przedłożyła m. in. rachunek zysków i strat, bilans, deklaracje VAT-7, decyzję w sprawie zabezpieczenia należności, dokumenty dotyczące postępowania egzekucyjnego, potwierdzenie salda rachunku. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do Sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "P.p.s.a."). W przypadku osoby prawnej, a także innej jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, przesłankami tymi są: brak środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania do poniesienia pełnych kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 2 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Jednocześnie w orzecznictwie podkreśla się, że w przypadku wskazanych wyżej podmiotów rozstrzygnięcie Sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, Sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do Sądu (zob. postanowienie NSA z 14 maja 2015 r., I FZ 67/15). W niniejszej sprawie Skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Jedynym takim kosztem, do którego uiszczenia jest ona zobowiązana na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi kasacyjnej w kwocie 49.845 zł. Rozpoznając ten wniosek referendarz sądowy miał na względzie to, że Skarżąca uzyskała już znaczącą pomoc od państwa w postaci zwolnienia z kwoty 95.689 zł. Na mocy postanowienia z 14 listopada 2016 r. zwolniono ją mianowicie od należnego w niniejszej sprawie wpisu od skargi ponad kwotę 4.000 zł. Wpis ten wyniósł wówczas 99.689 zł. Stosowną pomoc Skarżąca uzyskała także w sprawie III SA/Wa 975/17. W żadnym jednak razie rozstrzygnięcia te nie mogą skutkować automatycznym przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kolejnych kosztów związanych z niniejszą sprawą. Pomoc ta nie może mieć bowiem charakteru stałego i permanentnego. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 8 grudnia 2015 r. (II OZ 1244/15) podmiot występujący na drogę postępowania sądowego powinien mieć świadomość, że to on w pierwszej kolejności zobowiązany jest do ponoszenia kosztów swojego udziału w tym postępowaniu. Zwłaszcza, że Skarżąca miała wystarczająco dużo czasu, by przygotować się na ich poniesienie. Do zainicjowania tej sprawy doszło bowiem w lipcu 2016 r., kiedy to Skarżąca wniosła skargę, zaś od wydania wspomnianego postanowienia przyznającego jej prawo pomocy upłynął ponad rok. Tym samym nie może mieć decydującego znaczenia argumentacja Skarżącej skupiająca się wokół takich okoliczności jak zawieszenie działalności gospodarczej, brak środków pieniężnych czy dokonane wobec niej zajęcia zabezpieczające. Przyjęcie takiej argumentacji prowadziłoby bowiem do wniosku, że w zasadzie każdy przedsiębiorca, który faktycznie działalności nie prowadzi, lecz jej nie likwiduje i jednocześnie rezygnuje z aktywności, przez co nie osiąga przychodów, powinien być zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem w orzecznictwie kładzie się nacisk na to, że każdy podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien wkalkulować w ryzyko z nią związane konieczność ponoszenia kosztów sądowych i zabezpieczyć środki na ten cel. Normalnym bowiem następstwem wykonywania tej działalności jest prowadzenie sporów sądowych, zatem koszty sądowe powinny być traktowane jako koszt bieżącego funkcjonowania firmy i spełnione przed innymi świadczeniami (por. postanowienie WSA w Warszawie z 27 lipca 2017 r., III SA/Wa 326/17). Tym bardziej, że Skarżąca wielokrotnie akcentowała, iż niniejszy spór pochłonął już "bardzo duże środki finansowe", w tym z tytułu pomocy prawnej świadczonej na jej rzecz przez radcę prawnego. Wskazała również, że wszelkie koszty z tym związane ponoszą wspólnicy. Referendarz sądowy nie widzi powodów, dla których Skarżąca nie mogłaby - w ten sam sposób - pozyskać środków w celu opłacenia skargi kasacyjnej. Zwłaszcza, że nie wykazała, iż zdobycie tych środków (czy to w formie pożyczki czy dopłat) od trzeciego wspólnika również jest niemożliwe. Po drugie nie przedstawiła dokumentu, z którego wynikałoby, że istotnie to wspólnik O.K. ponosiła koszt pomocy prawnej i że z uwagi na "brak środków finansowych i trudną obecnie sytuację materialną" regulowała ona swoje należności w niewielkich, comiesięcznych ratach, a aktualnie zaprzestała "nawet tych wpłat". Poza oświadczeniem Skarżącej i zestawieniem niezapłaconych faktur nie ma dowodu, który potwierdzałby lub uprawdopodabniał ten fakt. W tej sytuacji nie ma powodu, aby na tym etapie koszty prowadzonego przez Skarżącą postępowania sądowoadministracyjnego przerzucać na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania (w niniejszej sprawie – co wynika z przedłożonego sprawozdania - mimo wezwania zarządu wspólnicy nie podjęli uchwały o dokapitalizowaniu spółki), a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 6 grudnia 2016 r., I SA/Go 319/16). Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.