III SA/Wa 239/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Asesor WSA Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 20 kwietnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi E. P. i W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego Skarżący E. P. i W. P. wnieśli skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału III Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 lutego 2008 r. Skarżący zostali wezwani do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 345 zł. W wezwaniu tym zawarto pouczenie, że nieuiszczenie wpisu w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje odrzucenie skargi. Wnioskiem z dnia 12 lutego 2008 r. Skarżący – W. P. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 239/08 odmówiono Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zażalenie na to postanowienie zostało następnie oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2008 r., sygn. akt II FZ 382/08. W związku z powyższym pismami z dnia 16 września 2008 r. Skarżący zostali wezwani do wykonania prawomocnego zarządzenia Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie z dnia 8 lutego 2008 r. poprzez uiszczenie wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 345 zł. W związku z nieuiszczeniem przez Skarżących w wyznaczonym terminie należnego wpisu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. odrzucił skargę E. P. i W. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od czynności cywilnoprawnych. Powyższe postanowienie zostało doręczone Skarżącym w dniu 14 listopada 2008 r. Jednocześnie pouczono ich, o trybie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej oraz o zasadach przyznawania prawa pomocy. W dniu 19 listopada 2008 r. do tut. Sądu wpłynął wniosek Skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i trzema synami. Wskazał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza [...]" nie przynosi dochodów ze względu na brak licencji zawodowej. Poinformował również, że jego żona nie pracuje i nie posiada żadnych własnych środków finansowych. Skarżący wskazał, że ze względu na zły stan zdrowia od lipca 2008 r. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Miesięczny dochód rodziny stanowi kwota netto 1.233 zł i składa się na nią zasiłek rodzinny otrzymywany przez M. P. w wysokości 64 zł oraz zasiłek chorobowy Skarżącego w wysokości 1.169 zł. Skarżący wskazał, że posiada zabudowaną nieruchomość o powierzchni 1.349 m2, w tym dom o powierzchni 50 m2, las o powierzchni 20 hektarów (współwłasność) i nieruchomości zabudowane o powierzchni 994 m2 oraz 953 m2. Dodał też, że jest zobowiązany do spłaty pożyczek w wysokości [...] złotych oraz [...] złotych zaciągniętych na zakup wykazanych w formularzu nieruchomości. Ponadto Skarżący przedłożył zaświadczenia urzędu skarbowego, z których wynika, że Skarżący oraz jego małżonka nie uzyskali żadnych dochodów w 2007 r. Przedłożył również informację Ośrodka Pomocy Społecznej w O., że w okresie od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2007 r. otrzymywał zasiłki rodzinne na synów J. i M. oraz dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Skarżący przedstawił także kserokopie przekazów pocztowych, z których wynikają kwoty otrzymywanego zasiłku chorobowego. Pismem z dnia 21 listopada 2008 r. referendarz sądowy wezwał Skarżącego do złożenia dodatkowych informacji dotyczących jego sytuacji majątkowej. Odpowiadając na wezwanie Skarżący przedstawił zeznania podatkowe za 2007 r. (PIT – 36) i za 2006 r. (PIT – 36), z których wynika, ze Skarżący oraz jego małżonka nie uzyskali dochodu. Z przedstawionej decyzji Ośrodka Pomocy Społecznej w O. wynika, że Skarżącemu, w okresie od 1 września 2008 r. do 31 sierpnia 2009 r., został przyznany zasiłek rodzinny na syna M. w kwocie 64 zł miesięcznie oraz jednorazowy dodatek do zasiłku, z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie 100 zł. Skarżący przedstawił również zaświadczenia, iż synowie M. i J. są studentami Politechniki W.. Dodatkowo Skarżący oświadczył, że wspólnie z żoną posiada konto bankowe, na którym znajdują się środki w kwocie 322 zł. Oświadczył, że wystąpił do banku o wydanie historii konta jednakże do czasu wysłania informacji do Sądu przedmiotowej historii nie otrzymał. Zobowiązał się jednocześnie do niezwłocznego dostarczenia dokumentu. Z oświadczenia wynika również, że studiujący syn M., otrzymuje stypendium w kwocie 640 zł miesięcznie. Do miesięcznych kosztów utrzymania Skarżący zaliczył wydatki na energię w kwocie 98,18 zł, podatek od nieruchomości w kwocie 68 zł (kwartalnie), zakup niezbędnych leków 38 zł. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 21 stycznia 2009 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podano m.in. że Skarżący posiadają znaczny majątek nieruchomy, a jego wyjaśnienia zmierzające do wykazania, iż majątek ten stanowi jedynie obciążenie i nie przynosi dochodów są niewiarygodne i mało przekonywujące. Ponadto Skarżący pomimo że był zobowiązany do przedstawienia wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, wyciągu tego nie przedstawił – zobowiązał się jedynie do jego niezwłocznego przedstawienia po dostarczeniu go przez bank. Dodatkowo referendarz sądowy podkreślił, że wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżącemu, w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, był już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, natomiast Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 września 2008 r. oddalił zażalenie wniesione w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z informacją zawartą we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja materialna Skarżącego nie uległa pogorszeniu – ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy mógł zostać rozpoznany jedynie w sytuacji pogorszenia sytuacji materialnej wnioskodawcy. Pismem z dnia 3 lutego 2009 r. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W piśmie tym zarzucił, że referendarz sądowy rozpatrując jego wniosek nie wziął pod uwagę, że Skarżący utrzymuje się z zasiłku chorobowego. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem referendarza, iż życie z zasiłku chorobowego to żadna dolegliwość, a życie jego rodziny nie uległo pogorszeniu. Ponadto podkreślił, że las, którego jest w 1/7 części współwłaścicielem nie przynosi żadnych korzyści materialnych i jest jedynie podatkowym obciążeniem - twierdzenie referendarza, że las może być potencjalnym źródłem dochodów świadczy o braku realizmu i braku życiowego podejścia do problemu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowił co następuje: W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje więc usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Zaznaczyć należy, że celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja ta stanowi wyjątek od zasady, że to strona ponosi koszty sądowe. Zasadność wniosku Sąd rozpatruje w dwóch aspektach – z uwzględnieniem z jednej strony wysokości obciążeń jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony wysokość środków, którymi ona dysponuje. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których poniesienia zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania, tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, str. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący - tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Kosztami jakie winni ponieść Skarżący na obecnym etapie postępowania są: wpis sądowy od skargi kasacyjnej w kwocie 172,50 zł oraz koszty sporządzenia przez profesjonalnego pełnomocnika skargi kasacyjnej od postanowienia z dnia 3 listopada 2008 r. o odrzuceniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] grudnia 2007 r., z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego od skargi. Skarżący we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych wskazał, że jedynym źródłem dochodu jest zasiłek chorobowy (1169 zł), stypendium socjalne studiującego syna (640 zł) oraz zasiłek rodzinny na najmłodsze dziecko (64 zł). Nie korzysta natomiast z pomocy na podstawie ustawy o pomocy społecznej. Oświadczył także, że Skarżąca E. P. nie pracuje i nie posiada własnych środków finansowych. Nie wykazał jednak, że fakt, iż żona nie pracuje spowodowany jest okolicznościami od niej niezależnymi. Występując z pierwszym wnioskiem wskazał jedynie, że żona nie pracuje ze względów zdrowotnych, jednakże na okoliczność tę nie przedstawił żadnych dowodów. Podkreślić także należy, że z oświadczeń złożonych przez Skarżącego wynika, że w skład jego majątku wchodzą trzy zabudowane nieruchomości o powierzchni 1349 m2, 994 m2 oraz 953 m2. Ponadto Skarżący oświadczył, iż jest współwłaścicielem lasu o powierzchni ok. 20 ha. Zgodnie z wyjaśnieniami Skarżącego środki na zakup dwóch zabudowanych nieruchomości pochodzą z udzielonej pożyczki od osoby prywatnej – pożyczka ta nie została spłacona. Podnieść jednak należy, że osoba udzielająca pożyczki złożyła oświadczenie o rezygnacji z roszczeń wynikających z zawartej umowy pożyczki, a ponadto Skarżący nie wykazał, by wniosła ona powództwo przeciwko Skarżącemu w sprawie zwrotu środków pieniężnych. Podkreślenia wymaga, że spłata pożyczek nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną jaką jest wpis sądowy. Zaznaczyć należy, że Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób korzysta z posiadanych nieruchomości, poinformował jedynie że las, którego jest współwłaścicielem nie przynosi korzyści majątkowych i jest jedynie podatkowym obciążeniem. Zgodnie z orzeczeniem z 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 (niepubl) Naczelnego Sądu Administracyjnego posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Natomiast w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r., sygn. akt 478/04 (niepubl.) NSA stwierdził, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki, może również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu jeśli właścicielowi, który jest zobowiązany do poniesienia określonych wydatków, brakuje bieżących środków finansowych. Ponadto należy zwrócić uwagę, że w przedmiotowej sprawie Skarżący nie zastosował się w całości do wezwania referendarza sądowego. Pomimo wezwania – do dnia rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy po wniesieniu sprzeciwu –nie przedstawił wyciągu z posiadanego rachunku bankowego, pomimo że zobowiązał się do jego niezwłocznego przedstawienia po jego otrzymaniu od banku. Nie wskazał też wszystkich stałych kosztów utrzymania, ani nawet nie wykazał ich wysokości, ograniczając się do wskazania jedynie wydatków na energię elektryczną, podatek od nieruchomości oraz leki. Takie uchylanie się od obowiązków nałożonych w toku postępowania uzupełniającego, co do przedstawienia rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skutkuje brakiem uprawdopodobnienia informacji wskazanych przez Skarżącego we wniosku, a tym samym stanowi przeszkodę do przyznania prawa pomocy. Należy zwrócić uwagę, że zadaniem Sądu jest ocena złożonego przez skarżącego oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, nie należy natomiast do jego zadań prowadzenie dochodzenia co do faktycznego stanu majątkowego wnioskodawcy. Stwierdzić ponadto trzeba, biorąc pod uwagę oświadczenia Skarżącego złożone w związku z wniesieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 12 lutego 2008 r. oraz w związku z wniesieniem wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 18 listopada 2008 r., że po rozpoznaniu postanowieniem z [...] lipca 2008 r. pierwszego z tych wniosków – sytuacja materialna Skarżących nie uległa pogorszeniu. Jak wynika bowiem z akt sprawy, występując z pierwszym z tych wniosków Skarżący oświadczył, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wyceny nieruchomości, ale nie osiąga z tego tytułu żadnych dochodów. Jak stwierdził tut. Sąd w uzasadnieniu postanowienia z [...] lipca 2008 r. fakt, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w zakresie wyceny nieruchomości, nie osiągając z tego tytułu żadnych dochodów, nie wydaje się być wiarygodnym. Skarżący wskazał między innymi, iż nie posiada wymaganej przepisami prawa licencji do wykonywania zawodu. Jest członkiem W. Stowarzyszenia Rzeczoznawców majątkowych i odbywa jedynie praktykę w celu zdobycia wymaganych uprawnień. Skarżący prowadzi zatem działalność gospodarczą nie przynoszącą żadnych dochodów, a środki do życia czerpie od rodziny oraz należności wypłacanych uczącym się dzieciom, pomimo posiadania znacznego majątku nieruchomego. Wydaje się być nieracjonalne prowadzenie od dwóch lat działalności gospodarczej nie przynoszącej żadnych zysków, co stawia rodzinę w trudnej sytuacji materialnej. Występując natomiast o przyznanie prawa pomocy wnioskiem z dnia 18 listopada 2008 r., oświadczył, że otrzymuje zasiłek chorobowy w kwocie 1.169 zł. Reasumując należy stwierdzić, iż w rozpoznawanej sprawie wnioskodawca nie wykazał istnienia okoliczności uzasadniających przyznanie mu prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Mając na względzie powyższe, na podstawie art. 243 § 1, art. 244 § 1 oraz art. 245, a także art. 246 § 1 i art. 260 p.p.s.a., Sąd postanowił, jak w sentencji.