III SA/Wa 2413/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Izabela Głowacka - Klimas, po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2008 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi K. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie uzupełnienia rozstrzygnięcia decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w W. postanawia - odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie- W dniu 29 września 2008 r. K. C. złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych, przy czym w dalszej części formularza sprecyzował, iż wnosi o zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, iż nie stać go na poniesienie kosztów sądowych bez znacznego uszczerbku finansowego. Wyjaśnił, że został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w kwocie przekraczającej 3.400 zł. Przy czym kolejne sprawy dotyczące jego skarg na postanowienia i decyzje organów podatkowych czekają na przekazanie do Sądu. Skarżący wskazał, iż nie ma możliwości poniesienia ciążących na nim kosztów sądowych, dlatego też wnosi o zwolnienie od wpisu w przedmiotowej sprawie. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż nie pozostaje on z nikim we wspólnym gospodarstwie domowym, nie posiada majątku nieruchomego, oszczędności, ani przedmiotów wartościowych o wartości powyżej [...] euro. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto miesięcznie. Skarżący oświadczył, że utrzymuje się sam i uzyskiwany dochód w całości pokrywa koszty zamieszkania, wyżywienia, dojazdu do pracy i nie daje możliwości uzyskania żadnych oszczędności. Pismem z 30 września 2008 r. skarżący został wezwany do nadesłania dodatkowych dokumentów dotyczących jego sytuacji materialnej. W odpowiedzi nadesłał kopię zeznania PIT-37 za 2007 r., zaświadczenie o wysokości dochodów, wyciąg z rachunku bankowego. Ponadto oświadczył, że ponosi wydatki na żywność, ubrania, środki czystości, leki, wizyty u lekarzy, dojazdy itp. w łącznej wysokości ok. 3.300 zł). Postanowieniem z 30 października 2008 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. W dniu 25 listopada 2008 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Zdaniem skarżącego, w składanych pismach wykazał, iż poniesienie kosztów sądowych niewątpliwie będzie miało wpływ na utrzymanie konieczne jego osoby. W ocenie skarżącego, referendarz sądowy nie dokonał analizy przedstawionych materiałów oraz nie uwzględnił zasad logicznego myślenia i doświadczenia życiowego. Ponadto skarżący podniósł, iż wbrew twierdzeniom referendarza sądowego wysokość wpisów, które obowiązany jest uiścić we wszystkich sprawach wynosi ok. 6.000 zł, a nie jak twierdzi referendarz – 3.400 zł. Skarżący nie zgadza się również, ze stwierdzeniem referendarza, iż wydatki w wysokości 3.300 zł miesięcznie na jedną osobę, nie są wydatkami koniecznymi do utrzymania skarżącego. Skarżący zwraca szczególnie uwagę, iż referendarz powziął wątpliwość, co do miesięcznej kwoty wydawanej na wyżywienie wnioskodawcy tj. 1.700 zł. Skarżący stwierdził, iż referendarz nie ustosunkował się do tej kwestii. Z kolei, zdaniem skarżącego, osoba, która nie potrafi gotować i żywi się na tzw. "mieście" może wydawać tego rzędu kwoty na wyżywienie. Ponadto, skarżący wskazał, iż referendarz nie wie co jada wnioskodawca, a być może jest on osobą chorą na specjalnej diecie i może wydawać więcej na jedzenie niż referendarz sądowy. Wnioskodawca nie zgodził się również z twierdzeniem, iż wykazywany wzrost niezbędnych wydatków wnioskodawcy o kwotę 1.000 zł w porównaniu z wydatkami sprzed kilku miesięcy ma na celu ich zawyżenie, aby zrównać wydatki z dochodami. W ocenie skarżącego, powyższe twierdzenia nie są oparte na analizie faktów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd zauważa, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 § 1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W niniejszej sprawie skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd zauważa, iż ciężar wykazania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Ocena przytoczonych przez niego okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., FZ 760/04). W związku z powyższym należy zauważyć, iż na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym, do którego uiszczenia skarżący jest zobowiązany, jest wpis od skargi w wysokości 100 zł. Rozpoznając wniosek należało zatem uwzględnić sytuację majątkową skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wpisu sądowego, który w niniejszej sprawie wynosi 100 zł. Jednocześnie jednak należało mieć na uwadze, że skarżący został wezwany do uiszczenia wpisów sądowych w innych sprawach zawisłych przez tutejszym Sądem, aktualnie w łącznej wysokości 6.000 zł (na dzień złożenia wniosku ponad 3.400 zł). Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, iż prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, nie posiada żadnego majątku nieruchomego, ruchomego ani oszczędności. Uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę w wysokości 4.600 zł brutto (średnie dochody netto z 3 miesięcy wynoszą 3.321 zł.). Przy czym skarżący oświadczył, że ponosi wydatki na żywność, ubrania, środki czystości, leki, wizyty u lekarzy, dojazdy (w wysokości ok. 3.300 zł). Ustosunkowując się do złożonych oświadczeń, uznać należało, że wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi nie zasługuje na uwzględnienie. Zauważyć bowiem należy, iż skarżący dysponuje miesięcznie kwotą w wysokości 3.321 zł. Kwota ta pozostaje do dyspozycji jednej osoby i przeznaczona jest wyłącznie na utrzymanie skarżącego. Nie można więc zgodzić się z twierdzeniem wnioskodawcy, iż uzyskiwane wynagrodzenie nie pozwala na poczynienie oszczędności w celu wygospodarowania środków na uiszczenie wpisów sądowych we wszystkich sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem. Wprawdzie wnioskodawca wskazał, iż miesięcznie ponosi również wydatki w wysokości ok. 3.300 zł, przy czym nie można przyjąć, iż są to wydatki konieczne do utrzymania skarżącego. Wątpliwości budzi zwłaszcza miesięczna kwota przeznaczana na wyżywienie wnioskodawcy (jednej osoby) w wysokości 1.700 zł. W ocenie Sądu, osoba na której spoczywa obowiązek poniesienia kosztów sądowych, powinna poczynić oszczędności w bieżących wydatkach w celu zgromadzenia środków na partycypowanie w tych kosztach. Oczywiście oszczędności te nie powinny powodować uszczerbku w utrzymaniu koniecznym wnioskodawcy. Z taką jednak sytuacją nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. Okoliczność, iż skarżący wydaje miesięcznie 1.700 zł na wyżywienie jednej osoby (żywienie "na mieście"), świadczy o tym, że nie podejmuje on żadnych prób ograniczenia swoich wydatków, aby móc partycypować w kosztach postępowania. Podnoszone przez skarżącego argumenty, o tym, iż być może, jego dieta wymaga specjalistycznego żywienia, nie znajdują żadnego odzwierciedlenia w zgromadzanym materiale. Oprócz gołosłownych twierdzeń, ta ewentualna okoliczność, nie została w żaden sposób udokumentowana. Zgodnie natomiast z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Ponadto, wbrew twierdzeniom skarżącego, nie bez znaczenia dla oceny przedmiotowego wniosku jest fakt, iż na przestrzeni kliku miesięcy niezbędne wydatki skarżącego zamiast podlegać ograniczeniom - znacznie wzrosły (z kwoty 2.250 zł do kwoty 3.300 zł) i to bez żadnego uzasadnienia (por. oświadczenia wnioskodawcy złożone m.in. w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1072/08, III SA/Wa 1074/08, III SA/Wa 1181/08, III SA/Wa 1182/08, III SA/Wa 1414/08). W związku powyższym, uzasadnione jest wnioskowanie, że skarżący celowo zawyża wysokość miesięcznych wydatków, zrównując je z uzyskiwanymi dochodami, aby wykazać, iż nie dysponuje wolnymi środkami, które mógłby przeznaczyć na pokrycie kosztów sądowych. Dlatego też, w tym zakresie oświadczenie wnioskodawcy uznać należy za niewiarygodne i nieodzwierciedlające rzeczywistości. Zakładając, iż niezbędne miesięczne wydatki wnioskodawcy kształtują się na poziomie ok. 2.250 zł - zgodnie z wcześniejszymi oświadczeniami - (które w przeliczeniu na jedną osobę i tak uznać należy za bardzo wysokie), skarżący dysponuje miesięcznie wolnymi środkami w wysokości ok. 1.000 zł. Zauważyć należy, iż gdyby skarżący czynił oszczędności rzędu 1.000 zł miesięcznie, to na przestrzeni kilku miesięcy, bez problemu mógłby zgromadzić środki na pokrycie kosztów sądowych we wszystkich wszczętych przez niego postępowaniach (wpływ pierwszej sprawy do Sądu - kwiecień 2008 r.). Odnosząc się do wysokości wszystkich kosztów sądowych ciążących na skarżącym, Sąd zauważa, iż to sam skarżący we wniosku z 29 września 2008 r. wskazał na kwotę 3.400 zł. Fakt, iż obecnie kwota ta wynosi ok. 6.000 zł, związany jest przede wszystkim z tym, iż skarżący uchyla się od partycypowania w kosztach wszczętych przez siebie postępowań. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, który posiada stałe źródło dochodów. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 niepubl., prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Warto również zauważyć, iż o ile prawem skarżącego jest zaskarżanie wszelkich aktów administracyjnych do niego skierowanych, o tyle musi się on liczyć z koniecznością partycypowania w kosztach wszczynanych postępowań. Przy czym uiszczenie wpisu spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy. W przypadku zaś uwzględnienia skargi zostanie on – na wniosek strony – zasądzony przez Sąd od organu podatkowego. Podsumowując Sąd wskazuje, iż okoliczności podnoszone we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz informacje wynikające z akt sprawy, nie uzasadniają twierdzenia, że skarżący nie jest w stanie wygospodarować środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania sądowego. Brak więc podstaw do zastosowania w tym przypadku wyjątku od zasady ponoszenia przez strony kosztów postępowania. Mając na względzie całość powyższej argumentacji Sąd, na podstawie przepisów art. 243 §1, art. 245, art. 246 §1 pkt 2 oraz art. 260 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.