III SA/Wa 2420/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Beata Sobocha, Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, sędzia WSA Waldemar Śledzik (sprawozdawca), Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2016 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] obejmującego zaległości z tytułu należności celnych prowadzi egzekucję do majątku W.M. ( dalej "Skarżący"). Odpis ww. tytułu wykonawczego doręczono Skarżącemu 19 września 2001 r., co wynika z treści ww. tytułu wykonawczego. Skarżący 21 stycznia 2015 r. złożył wniosek o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego, twierdząc, iż wystawiony tytuł wykonawczy jest bezprzedmiotowy. Do wniosku dołączył kopie pisma skierowanego do Prokuratury Generalnej z 21 stycznia 2015 r. wraz z załącznikami, w których kwestionował postępowanie wymiarowe egzekwowanego obowiązku. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z [...] marca 2015 r. odmówił wstrzymania prowadzonego postępowania egzekucyjnego wskazując, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione przesłanki do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Skarżący, w zażaleniu na ww. postanowienie kwestionuje postępowanie wymiarowe dochodzonego obowiązku. Podnosi, że ww. postanowienie jest bezprzedmiotowe, a postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułu wykonawczego zostało wstrzymane z mocy prawa. Dlatego też Skarżący wnosi o: 1) uznanie zgłoszenia celnego z dnia 16 marca 1999 r. za prawidłowe, 2) zwrot kwot pobranych z naruszeniem prawa, 3) dostarczenie dowodu odprawy celnej, 4) zakończenie postępowania egzekucyjnego w trybie natychmiastowym. Minister Finansów postanowieniem z [...] maja 2015 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wskazał, że podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 23 § 6 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014 r. poz. 1619, ze zm., dalej "u.p.e.a."), który to przepis umożliwia organom nadzoru wstrzymanie na czas określony, czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Minister wyjaśnił, że okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie art. 23 § 6 u.p.e.a przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy, w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. Uprawnione też jest odwoływanie się do sytuacji spowodowanych działaniem czynników, na które zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, a wynikających ze zdarzeń losowych, np. klęska żywiołowa, wypadki losowe. Uznaniowy charakter. przepisu oznacza, że nawet wystąpienie ogólnie określonych przesłanek takiego wstrzymania nie obliguje organu do wydania postanowienia wstrzymującego czynności egzekucyjne albo postępowanie egzekucyjne. Minister Finansów stwierdził, że w sprawie nie występują szczególnie uzasadniony przypadek do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Zaznaczył, że szczególnie uzasadnionych przypadków do wstrzymania postępowania egzekucyjnego nie stanowią podnoszone przez Skarżącego zarzuty dotyczące postępowania wymiarowego, jak również fakt złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez wierzyciela dochodzonego obowiązku. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący zarzuca, że postanowienie Ministra Finansów jest przejawem braku elementarnej dbałości w ocenie materiału dowodowego jakim są pisma : 1) decyzja Urzędu Celnego w W. z [...] kwietnia 1999 r. oraz 2) decyzja Prezesa Głównego Urzędu Ceł z [...] lipca 1999 r. uchylająca w całości zaskarżoną decyzję z [...] kwietnia 1999 r. Skarżący podnosi, że zaskarżone postanowienie jest absurdalne albowiem jest oparte na decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w W. z [...] listopada 2000 r., a ta z mocy prawa z 9 marca 2001 r. została wstrzymana. Skarżący podkreśla również, że egzekwowany obowiązek uległ przedawnieniu. Egzekucja dotyczy bowiem zgłoszenia celnego, które dokonane było 16 lat temu. Minister Finansów, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 184 Konstytucji RP, w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270.; dalej powoływanej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Jednocześnie zauważyć trzeba, że na podstawie art. 134 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie niewskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Oceniając zaskarżone postanowienie w świetle wskazanych kryteriów, Sąd uznał, że zarzuty skargi są bezpodstawne i dlatego skarga podlega oddaleniu. Przedmiotem sądowej kontroli jest postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] maja 2015r. utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] marca 2015r. w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Istota sporu między stronami dotyczy zasadności odmowy wstrzymania przez organy postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2001r.o nr [...], wystawionego przez Urząd Celny w W. i obejmującego zaległości w należnościach celnych określonych decyzją Dyrektora Urzędu Celnego w W. z dnia [...] listopada 2000r. o nr. [...]. Zdaniem Skarżącego, jego wniosek z dnia 21 stycznia 2015r. o wstrzymanie prowadzonego postępowania egzekucyjnego z wymienionego wyżej tytułu wykonawczego z dnia [...] lutego 2001r. jest zasadny, gdyż "wystawiony przez Urząd Celny tytuł wykonawczy jest bezprzedmiotowy". Zdaniem Organu, skoro wierzyciel dochodzonego obowiązku - Dyrektor Izby Celnej w W. poinformował w piśmie z 13 lutego 2015 organ egzekucyjny, iż obowiązek ten jest wymagalny i podlega zapłacie, to nie było podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...], gdyż podstawą egzekwowanego obowiązku jest wymieniona wcześnie decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. nr [...] z [...] listopada 2000 r., zaś Skarżący nie przedstawił "szczególnie uzasadnionych" okoliczności, które dają podstawy do wstrzymania postepowania egzekucyjnego. Przy tak zakreślonych granicach skargi oraz – w szczególności – eksponowanej przez Skarżącego okoliczności "wstrzymania z mocy prawa z dniem 9 marca 2001r. wykonania zaskarżonej decyzji" w pierwszej kolejności podnieść i wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 1a pkt 16 u.p.e.a. "wstrzymanie postępowania egzekucyjnego" nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, co oznacza, że dokonane czynności egzekucyjne pozostają w mocy. Tym samym wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie może być utożsamiane z wygaśnięciem wymagalności dochodzonego obowiązku, koniecznością zwrotu pobranych kwot i zakończeniem postępowania egzekucyjnego, jak tego domaga się Skarżący. Dalej wskazać należy, że w trybie zmierzającym do wstrzymania czynności egzekucyjnych na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. nie jest możliwe kwestionowanie działań organu egzekucyjnego (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2005 r., III SA/Wa 2118/05, LEX nr 217413). Instytucji wstrzymania na czas określony czynności egzekucyjnych lub postępowania nie można traktować bowiem jako środka przysługującego zobowiązanemu do przerwania egzekucji w trudnych dla niego sytuacjach życiowych (por. wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2011 r., II OSK 86/10, LEX nr 953093). Dokonując interpretacji określenia "szczególnie uzasadnionych przypadków" na gruncie konkretnej sprawy, należy mieć na uwadze zarówno cel egzekucji administracyjnej (zapewnienie wykonywania obowiązków wypływających z aktów administracyjnych), jak i fakt, że instytucja wstrzymania na czas określony czynności egzekucyjnych lub postępowania egzekucyjnego jest środkiem wykonywania nadzoru nad egzekucją administracyjną. Są to sytuacje, które zostały spowodowane przyczynami niezależnymi od zobowiązanego. Przede wszystkim za takie przypadki należałoby uznać wypadki losowe, a także stwierdzone przez organ nadzoru nieprawidłowości podjętych czynności egzekucyjnych lub naruszenia prawa w toku postępowania egzekucyjnego (por. wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r., II FSK 1304/13, LEX nr 1457596). Tak więc zarzuty dotyczące postępowania wymiarowego (nieistnienia egzekwowanego obowiązku) nie podlegają rozpatrzeniu w trybie art. 23 u.p.e.a., w ramach którego to przepisu wydano sporne postanowienie, a co najwyżej mogą podlegać rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 34 u.p.e.a. (zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego) lub w trybie art. 59 tejże ustawy (umorzenia postępowania egzekucyjnego). Powyższe uwagi są o tyle istotne, że pomimo udzielenia Skarżącemu pomocy prawnej poprzez ustanowienia Skarżącemu adwokata z urzędu, zarzuty skargi nie zostały zweryfikowane pod kątem dyspozycji art. 23 § 6 u.p.e.a., a więc przytoczenia okoliczności, które uzasadniałyby wstrzymanie, na czas określony, postępowania egzekucyjnego. W tym stanie rzeczy Sąd podziela pogląd Organu nadzoru, że dokonana ocena materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie daje podstaw do uznania występowania w sprawie szczególnie uzasadnionych przypadków do wstrzyma postępowania egzekucyjnego. Za szczególnie uzasadnione przypadki wstrzymania postępowania egzekucyjnego nie mogą być podnoszone przez Skarżącego okoliczności dotyczące postępowania wymiarowego, jak również fakt złożenia zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez wierzyciela dochodzonego obowiązku. Jak już stwierdzono w części ogólnej rozważań, również zarzuty dotyczące postępowania wymiarowego (nieistnienia egzekwowanego obowiązku) nie podlegają rozpatrzeniu w trybie omawianego art. 23 ustawy o postępowaniu egzekucyjni w administracji. Zarzuty te stanowią bowiem inny przedmiot sprawy i podlegają rozpatrzeniu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 34 u.p.e.a., w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych (na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego) oraz w trybie art. 59 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w przedmie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organ egzekucyjny postępowanie egzekucyjne prowadzi na wniosek wierzyciela, którym – w realiach sprawy - pozostaje Dyrektor Izby Celnej W. Jak wynika z akt sprawy, według informacji wierzyciela dochodzonego obowiązku, zawartym w piśmie z dnia 13 lutego 2015 r. i z dnia 2 marca 2015 r., egzekwowany obowiązek jest wymagalny i podlega zapłacie. Decyzja z dnia [...] listopada 2000 r., stanowiąca podstawę wystawienia ww. tytułu wykonawczego pozostaje zatem – wbrew twierdzeniom Skarżącego - w obrocie prawnym i wywołuje skutki prawne wobec jej adresata, jak również wobec innych uczestników obrotu prawnego. W świetle wskazanych ustaleń oraz przytoczonych przepisów prawnych mających zastosowanie w sprawie, nie można więc zgodzić się z kluczowym zarzutem Skarżącego, iż "urząd skarbowy prowadzi windykację bez tytułu prawnego". Końcowo Sąd wskazuje także, że ustawodawca w art. 59 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przewidział także katalog przesłanek, których wstąpienie obliguje organ egzekucyjny do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Instytucja ta ma na celu zakończenie tego postępowania, najczęściej z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji, zaistniałej w jego toku, wykonanie obowiązku przez zobowiązanego jest niemożliwe lub niedopuszczalne. Jak wskazuje się w literaturze przedmiotu – istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie postępowania, uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz rozstrzygnięcie o dalszym nieprowadzeniu postępowania, (por. Komentarz do art.59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, [w:] D.R. Kijowski (red.), E. Cisowska–Sakrajda, M. Faryna, W. Grześkiewicz, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz–Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, LEX, 2010). Umorzenie postępowania egzekucyjnego oznacza, że nie jest realizowany jego cel. Jednocześnie wiąże się ono z trwałymi przeszkodami uniemożliwiającymi dalsze jego prowadzenie. Przesłanki umorzenia postępowania egzekucyjnego są w znacznej części następstwem pojawienia się przyczyn niedopuszczalności postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy wynika jednak, iż Skarżący skorzystał z określonego w art. 59 u.p.e.a. uprawnienia i złożył wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. wykonawczego. W dniu 29 sierpnia 2014 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem nr [...], odmówił umorzenia postępowa egzekucyjnego prowadzonego na podstawie ww. tytułu wykonawczego nr [...]., na które to postanowienie Skarżący nie wniósł jednak środka zaskarżenia. Reasumując, Sąd nie mógł więc podzielić zarzutów skargi, gdyż zaskarżone postanowienie odpowiada prawu i dlatego skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało oddalić.