III SA/Wa 2434/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu W. Z. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 25 kwietnia 2017 r. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego w sprawie ze skargi W. Z. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r., nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy Skarżący – W. Z. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Wskazał, iż jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura, z której opłaca takie wydatki jak alimenty na żonę (600 zł), koszty utrzymania mieszkania, leczenie, ugoda z ZUS (600 zł). Powołał się na fakt prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego, w toku którego zajęto emeryturę oraz wynagrodzenie z umowy zlecenia. Skarżący podkreślił, że mimo wspólnego zamieszkiwania prowadzi z żoną oddzielne gospodarstwo domowe, pozostając z nią w separacji faktycznej. Wyjaśnił, że środki ze sprzedaży pojazdów przeznaczył na spłatę zobowiązań względem pracowników. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący przesłał wypełniony formularz PPF, w którym jako wydatki wymienił alimenty (600 zł), ugodę z ZUS (600 zł), czynsz (500 zł), egzekucję US (600 zł), wyżywienie i leki. Do majątku zaliczył udział we współwłasności mieszkania. Przedstawił dokumenty obrazujące wydatki, decyzję o waloryzacji emerytury, decyzję w sprawie podatku od nieruchomości, ugodę dotyczącą alimentów, umowę z ZUS o rozłożenie na raty zaległości. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. Pismem z dnia 15 maja 2017 r. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu podniósł, iż uzupełnił wszystkie dokumenty i braki, do uzupełnienia których wezwał go Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. Skarżący na kilka miesięcy przed przejściem na wcześniejszą emeryturę wnioskodawca odnotował stratę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, co zmusiło go do zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej. W chwili obecnej jedynym źródłem utrzymania Skarżącego jest świadczenie emerytalne z którego Skarżący płaci alimenty na rzecz swojej małżonki w wysokości 600 zł oraz ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania oraz koszty związane z leczeniem. W związku z powyższym Skarżącemu pozostają środki, z których nie jest on w stanie zaspokoić swoich podstawowych potrzeb życiowych w tym pokryć opłatę od skargi. Skarżący w ramach ugody z ZUS spłaca co miesiąc kwotę w wysokości 600 zł. Zaznaczył, iż pozostała część jego świadczenia jest zajęta w związku z prowadzonym przeciwko niemu postępowaniem egzekucyjnym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O., podobnie jak ½ środków uzyskiwanych przez Skarżącego z tytułu wykonywania pracy w ramach umowy zlecenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2016 poz. 718 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., osobie fizycznej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Prawo pomocy w zakresie całkowitym można, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznać w sytuacji, kiedy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a., strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. Niemożliwość sfinansowania kosztów sądowych, strona powinna wykazać, gdyż celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody i stan majątkowy nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013r. sygn. akt I FZ 27/13). Zgodnie z ww. art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżący - zdaniem Sądu - spełnienia tej przesłanki nie wykazał. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w kwocie 100 zł. Stosownie do treści art. 252 § 1 P.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Co istotne przy rozpatrywaniu wniosku Sąd nie jest ograniczony do analizy złożonego formularza, lecz jest uprawniony – w przypadku uznania tychże oświadczeń za niewystarczające - do oceny rzeczywistego stanu majątkowego strony, a także w przypadku, gdy oświadczenia te budzą wątpliwości – do zobowiązania wnioskodawcy do złożenia na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowego oświadczenia lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jego stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Stanowi o tym art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie referendarz sądowy wykorzystał prawo nadane mu tym przepisem i wezwał Skarżącego do nadesłania formularza PPF oraz dodatkowych informacji, a także wskazał jakie to mają być informacje. Złożone przez Skarżącego w niniejszej sprawie oświadczenia nie są – po raz kolejny – wyczerpujące, a przez to nie dają pełnego obrazu jego sytuacji majątkowej. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie stwierdził, iż nieprecyzyjne są dane dotyczące wysokości miesięcznych dochodów i wydatków. Skarżący oświadczył mianowicie, że aktualnie jedynym jego źródłem utrzymania jest emerytura. Z uwagi na dokonywane z niej potrącenie wynosi ona nieco ponad 1.491 zł. Skarżący zadeklarował również uzyskiwanie środków z umowy zlecenia na poziomie 600 zł. Tej ostatniej okoliczności jednak nie udokumentował. Jednocześnie podkreślił, że z dochodu musi "opłacić alimenty na swoją małżonkę w kwocie 600 zł", "ponieść koszty związane z utrzymaniem mieszkania" (500 zł), "koszty związane z leczeniem". Nadto "w ramach ugody z ZUS spłaca co miesiąc kwotę w wysokości 600 zł". Taką też kwotę ma on wpłacać na rzecz urzędu skarbowego. Dodatkowo Skarżący przedłożył faktury za telefon, telewizję oraz energię elektryczną, opiewające na kwoty odpowiednio 50,41 zł, 69,90 zł i 173,90 zł. Sąd za prawidłowe uznaje wnioski referendarza sądowego, iż kwota wydatków Skarżącego nie koreluje z zadeklarowanym dochodem. Zwłaszcza, że w swoim zestawieniu Skarżący nie ujawnił kwot wydatkowanych tytułem zakupu wyżywienia czy leków. Powołał się jedynie ogólnie na fakt ich ponoszenia. Okoliczność ta podważa zupełność przedstawionych przez Skarżącego informacji na temat źródeł utrzymania. Tym bardziej, że Skarżący nie wskazał (o udokumentowaniu nie wspominając) jakoby swoich zobowiązań nie regulował. Nie uprawdopodobnił też, że środki na spłatę zobowiązań pochodzą z pożyczek od najbliższej rodziny oraz jaka jest wysokość tych pożyczek. Ponadto Skarżący nie nadesłał dokumentów potwierdzających wysokość dochodów z tytuł wykonywania umowy zlecenia. W tej sytuacji w ocenie Sądu referendarz sądowy dysponując tylko takimi informacjami nie był w stanie dokonać porównania dochodów Skarżącego z jego wydatkami i ocenić czy Skarżący jest w stanie uiścić należne w sprawie koszty sądowe oraz koszty usług radcy prawnego. Wątpliwości Sądu budzi również fakt, iż Skarżący mimo trudności finansowych, na jakie się powołuje jak wskazał m.in. w zażaleniu na postanowienie z dnia 21 marca 2017 r. korzysta z usług biura rachunkowego. Skarżący bardzo ogólnie podaje kwoty swoich wydatków nie potwierdzając ich żadnymi dokumentami. Skarżącemu wyjaśniono już, jakie konsekwencje wiążą się z niepełnym określeniem sytuacji majątkowej. Uczyniono to w wydanych wcześniej postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2016 r. i 23 lutego 2017 r. Z powyższych względów uznać należy, iż Skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika z urzędu W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.