III SA/Wa 2435/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Sławomir Kozik, Sędziowie sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), sędzia WSA Katarzyna Owsiak, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi M. I. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie skarga na czynności egzekucyjne oddala skargę 1. Z przedłożonych akt sprawy wynikało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. prowadzi egzekucję do majątku – M.I. (dalej: "Skarżąca", "Zobowiązana"), na podstawie tytułów wykonawczych nr: [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], [...], [...], [...] obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku od towarów i usług, odsetek za zwłokę i kosztów egzekucyjnych. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego Naczelnik Urzędu Skarbowego w A., w oparciu o powyższe tytuły wykonawcze, zawiadomieniem z dnia 18 lutego 2015 r., dokonał zajęcia przysługującego Zobowiązanej udziału wynoszącego 1/3 części nieruchomości (lokalu stanowiącego odrębną własność) położonej w C., ul. [...], dla której Sąd Rejonowy w A. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...]. Zawiadomienie o zajęciu nieruchomości doręczono Zobowiązanej w dniu 5 marca 2015 r. 2. Skarżąca pismem z dnia 18 marca 2015 r. złożyła skargę na ww. czynność egzekucyjną, zarzucając zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w stosunku do niej i pozostałych współwłaścicieli. Podniosła, że egzekwowane zobowiązanie zostało już w części wykonane. Zdaniem Skarżącej prowadzona egzekucja dotyczy w części błędnie naliczonego zobowiązania podatkowego. Jednocześnie Zobowiązana wniosła o umorzenie lub zawieszenie postępowania egzekucyjnego z uwagi na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego i zawieszenie postępowania egzekucyjnego do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia skargi. W uzasadnieniu skargi Zobowiązana wskazała, że pozostali współwłaściciele nieruchomości nie ponoszą odpowiedzialności za jej dług, a istnieje zagrożenie, że prowadzenie egzekucji z jej udziału przyniesie im realną szkodę. Wyjaśniła, że egzekucja należności z tytułu podatku od towarów i usług wynika ze współodpowiedzialności z mężem A.I., wobec którego prowadzone jest postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L., w ramach którego dokonano zabezpieczenia zobowiązania poprzez wpis hipoteki do księgi wieczystej. Podniosła również, że większość dochodzonej należności pieniężnej została spłacona i jednocześnie oświadczyła, że w przeciągu najbliższych miesięcy będzie dokonywać dobrowolne wpłaty w znacznej wysokości. Ponadto Zobowiązana wskazała, że należności pieniężne wskazane w ww. zawiadomieniu pod pozycjami od nr [...] do nr [...] dotyczą zaległości, które wraz z kosztami upomnienia zostały uregulowane w całości. Wskazała również, iż należności pieniężne wykazane w pozycjach od nr [...] do nr [...] przedmiotowego zawiadomienia wraz z kosztami upomnienia także zostały zapłacone. Natomiast w odniesieniu do należności pieniężnych określonych w pozycjach od nr [...] do nr [...] wskazała, że błędnie określono termin płatności. Reasumując Zobowiązana wskazała, że z zajętej nieruchomości nie korzysta i jednocześnie wystąpiła z wnioskiem o umożliwienie dobrowolnej spłaty egzekwowanego zobowiązania. 3. Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. oddalił ww. skargę jako nieuzasadnioną, uznając, iż zaskarżonej czynności egzekucyjnej dokonano zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. 4. Skarżąca w zażaleniu z dnia 12 maja 2015 r. zarzuciła, że błędne ustalenie stanu faktycznego sprawy i nie uwzględnienie okoliczności wskazanych w skardze na czynności egzekucyjne (zabezpieczenie hipoteczne ustanowione na nieruchomości, prowadzenie egzekucji ze świadczenia emerytalnego małżonka Zobowiązanej, spłata znacznej części dochodzonej należności wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi, brak bieżących zaległości z tytułu podatku od towarów i usług, negatywne skutki egzekucji dla współwłaścicieli). Ponadto zarzuciła, iż zastosowano organ egzekucyjny zastosował najbardziej uciążliwy środek egzekucyjny. 5. Minister Finansów postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji. Uzasadniając wskazał, że materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia zaskarżonego postanowienia jest art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. 2014 r., poz.1619 ze zm. dalej jako "u.p.e.a."), zgodnie z którym zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne lub egzekutora zmierzające do zastosowania łub zrealizowania środka egzekucyjnego. Dalej Minister Finansów wyjaśnił, że organ egzekucyjny dokonał czynności egzekucyjnej, do której upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Zastosowany środek egzekucyjny jest wymieniony w katalogu środków określonych w art. 1a pkt 12 lit.a u.p.e.a. tj. egzekucja z nieruchomości. Organ nadzoru wskazał, iż zajęcia 1/3 części nieruchomości położonej w C. przy ulicy [...] dokonano poprzez zajęcie części nieruchomości stanowiącej własność Zobowiązanej, zgodnie z art. 114 w związku z art. 110c § 1 u.p.e.a. Zajęcia poprzedzono wezwaniem Zobowiązanej, zawiadomieniem o zajęciu z dnia 18 lutego 2015 r., do zapłaty w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie płatności dochodzonych zaległości oraz kosztami egzekucyjnymi, wskazując na rygor w postaci przystąpienia do opisu i oszacowania wartości zajętej wierzytelności. Jednocześnie organ egzekucyjny, zgodnie z art. 110c § 2 u.p.e.a., przesłał do Sądu Rejonowego w A. ww. wezwanie z dnia 18 lutego 2015 r. wraz z wnioskiem o dokonanie w księdze wieczystej wpisu o wszczęciu egzekucji. Na podstawie art. 114a ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poinformowano pozostałych współwłaścicieli, tj. T.W. i R.T. o zajęciu 1/3 nieruchomości należącej do Zobowiązanej. Podstawę dokonania zajęcia ułamkowej części nieruchomości stanowiły ww. tytuły wykonawcze nr: [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], od nr [...] do nr [...], [...], [...], [...] wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. na Zobowiązaną, na dochodzone należności. Zawiadomienie o zajęciu części ułamkowej nieruchomości doręczono Zobowiązanej w dniu 5 marca 2015 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Wobec powyższego Organ nadzoru za słusznie uznał, iż zajęcie ww. nieruchomości nie naruszało uregulowania art. 110c i art. 114 u.p.e.a. Odnosząc się do zarzutu dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ nadzoru wskazał, iż zarzut ten nie podlega rozpatrzeniu w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze formalnoprawnym i to tylko takie, które nie mogą być zaskarżone poprzez inny środek prawny przewidziany w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Podniesiony zarzut podlegał natomiast rozpoznaniu w odrębnym postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 34 u.p.e.a. w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej należności pieniężnych. Odnosząc się z kolei do zarzutu dotyczącego błędnego ustalenia faktycznego sprawy organ nadzoru stwierdził, iż podnoszone okoliczności pozostają bez wpływu na wydane postanowienie. Jak wyżej wskazano w postępowaniu w sprawie skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. ocenie podlegają tylko czynności wykonawcze związane z zastosowanym środkiem egzekucyjnym. 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wskazał, iż aktualne pozostają wszelkie uwagi i zarzuty podnoszone w zażaleniu na postanowienie organu I instancji oraz w samej skardze na czynności egzekucyjne. Podtrzymała zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia oraz umorzenie postępowania egzekucyjnego. 7. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem sporu pozostaje dopuszczalność zajęcia w toku postępowania egzekucyjnego udziału w nieruchomości wspólnej. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ egzekucyjny dokonał zajęcia przysługującego Zobowiązanej udziału wynoszącego 1/3 części nieruchomości (lokalu stanowiącego odrębną własność) położonej w C. Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a. Organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (§ 2 art. 110c u.p.e.a.). Ponadto równocześnie z wysłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów (art. 110c § 3 ww. ustawy). Z kolei zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów – art. 110c § 4 u.p.e.a. Natomiast z art. 114 u.p.e.a. wynika, iż do egzekucji z ułamkowej części nieruchomości i do egzekucji z użytkowania wieczystego stosuje się odpowiednio przepisy o egzekucji z nieruchomości, o ile przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. Z kolei art. 114 ww. ustawy wskazuje, iż o zajęciu ułamkowej części nieruchomości organ egzekucyjny zawiadamia także pozostałych współwłaścicieli, a o zajęciu użytkowania wieczystego - także właściciela nieruchomości oraz właściwy organ administracji publicznej. Sąd stwierdza, iż zgodnie z art. 110c u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w A. zawiadomieniem z dnia 18 lutego 2015 r., wezwał Zobowiązaną do zapłaty egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Przedmiotowe zawiadomienie o zajęciu wraz z odpisami stosownych tytułów wykonawczych zostało doręczone Zobowiązanej w dniu 5 marca 2015 r. 8. Organ egzekucyjny pismem z dnia 18 lutego 2015 r. powiadomił również pozostałych współwłaścicieli nieruchomości położonej w C., przy ul. [...] – R.T. i T.W. o jej zajęciu. Równocześnie z przesłaniem Zobowiązanej ww. zawiadomienia o zajęciu organ egzekucyjny Skierował pismo z dnia 19 lutego 2015 r., do Sądu Rejonowego w A. [...] Wydział Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie wpisu o wszczęciu egzekucji z nieruchomości do udziału 1/3 należących do Zobowiązanej. Tym samym zajęcie ww. nieruchomości nie naruszało uregulowania art. 110 c i art. 114a u.p.e.a. 9. Odnosząc się natomiast do zarzutu zastosowanego zbyt uciążliwego środka zaskarżenia Sąd wskazuje, iż stosownie do treści art. 54 u.p.e.a. w ramach skargi na czynności egzekucyjne, której zasadność była przedmiotem oceny w niniejszej sprawie, można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Nie można natomiast podnosić zarzutów, które są podstawą wniesienia innego środka zaskarżenia. Zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie podkreśla się, że skarga z art. 54 nie będzie przysługiwać w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie zarzutów, zażalenia na postanowienie, żądania wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji, czy też wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego albo w sytuacjach, gdy przewiduje się wniesienie pozwu do sądu (por. R. Hauser i Z. Leoński - Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Warszawa 1992 r.s. 84.; wyrok NSA z 17 kwietnia 2000 r., III SA 827/99, LEX nr 43032; wyrok NSA z 12 stycznia 1999 r., III SA 4503/97, ONSA 2000/1/20; wyrok NSA z 13 kwietnia 2016 r., II FSK 1069/14, dost. CBOSA). Za niedopuszczalną uznaje się sytuację, w której miałaby występować konkurencyjność środków służących ochronie praw zobowiązanego zawartych w u.p.e.a. mających prowadzić - w wyniku ich uwzględnienia - do jednakowych skutków procesowych. Wskazuje się, że nie ma podstaw, aby składaną w trybie art. 54 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania egzekucyjnego (zob. wyroki WSA w Warszawie z 9 lipca 2008 r., III SA/Wa 644/08, LEX 489600 i z 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/09, LEX 486252). Nie bez znaczenia jest tutaj niewątpliwie również okoliczność, że organem właściwym do rozpoznania skargi na czynności egzekucyjne jest organ nadzoru (art. 54 § 5 u.p.e.a.), którym wobec naczelnika urzędu skarbowego jest dyrektor izby skarbowej. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegać mogą więc wyłącznie kwestie formalnoprawne dotyczące prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego w związku z dokonywaniem czynności egzekucyjnych, w tym na podstawie art. 110c u.p.e.a. Skarga ta nie może natomiast stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia w stosunku do innych środków zaskarżenia przewidzianych w u.p.e.a. Skarga na czynności egzekucyjne nie może zatem dotyczyć okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zgodnie z którym podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Organem właściwym do rozpoznania zarzutów jest organ egzekucyjny - naczelnik urzędu skarbowego. Skarga na czynności egzekucyjne nie może też dotyczyć okoliczności, które mogą być przedmiotem wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 1 u.p.e.a., w myśl którego postępowanie egzekucyjne umarza się: 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. Z treści powołanych przepisów wynika zatem, że okoliczność zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zobowiązania podatkowego może być badana tylko i wyłącznie w postępowaniu w sprawie zarzutu wniesionego na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. 10. Zdaniem Sądu organy obu instancji, jak wynika z akt sprawy, w ramach prowadzonego postępowania w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a. prawidłowo oceniły sposób i formę dokonania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego zawiadomienia o zajęciu nieruchomości. Organy obydwu instancji w wydanych w sprawie postanowieniach wykazały, że w sprawie zastosowano środek egzekucyjny przewidziany w ustawie i podjęto prawidłowe czynności w celu zastosowania tego środka. Rozstrzygnięcia organów w tym zakresie prawa nie naruszały, gdyż w sprawie zastosowano środek egzekucyjny wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. Przy stosowaniu tego środka organ egzekucyjny nie naruszył przepisów art. 110c ani 114a u.p.e.a. 11. Mając na względzie powyższe, Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Sąd nie dopatrzył się także w przedmiotowej sprawie naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu organy nadzoru prawidłowo uznały, że wniesiona przez Skarżącą skarga na czynności egzekucyjne podlegała oddaleniu. Organy działały na podstawie przepisów prawa i w granicach prawa, w oparciu o wystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy. W związku z powyższym za niezasadne należało uznać zarzuty podniesione w skardze. 12. Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, co uzasadnia oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.).