III SA/Wa 2437/17

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 29/9/2017 r po rozpoznaniu wniosku B. K., K. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi B. K., K. K. na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia z [...]/4/2017 r. Nr SKO. [...] w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi p o s t a n a w i a 1. Zwolnić Skarżących od wpisu od skargi i opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia; 2. Odmówić Skarżącym przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie 1) Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo częściowym (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – o który wnioskuje strona - obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, (art. 245 § 2, art. 246 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Okoliczności uzasadniające potrzebę przyznania stronie prawa pomocy powinna wykazać – strona. 2) B. K., K. K., dalej jako "Strona" (również powoływani jako "Skarżący"), wnioskiem zawartym na formularzu PPF (data 21/9/2017 r), zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. Powołała się na złą sytuację materialną, korzystanie z pomocy OPS, niską dochodowość gospodarstwa rolnego (niespełna 4 ha), brak oszczędności, pobieranie nauki przez dwójkę dzieci będących na utrzymaniu. Po wezwaniu urzędnika sądowego załączyła dokumenty obrazujące jej sytuację finansową (m.in. zaświadczenie o posiadaniu gosp. rolnego, decyzję o przyznaniu zasiłków rodzinnych, , o pobieraniu nauki i in.) 3) Jedyny wymagany na obecnym etapie koszt sądowy to wpis od skargi w kwocie 100 zł od sprawy w przedmiocie opłaty za gospodarowanie odpadami. Do tego zakresu prawa pomocy, tj kosztów wymagalnych, referendarz sądowy ograniczył rozpoznanie wniosku: sytuacja życiowa Skarżących może bowiem zmieniać się. Już wartość przedmiotu zaskarżenia (ok 1800 zł) w zestawieniu z wysokością wymaganego wpisu (100 zł) oraz wskaźnikami minimum socjalnego, który to dochód rodzina Strony z trudnością osiąga, nakazuje rozważenie limitowania obciążenia Skarżących kosztami sądowymi. Również pozostające w dyspozycji Skarżących nieruchomości, tj. dom (o wartości ok 70 tys. zł) oraz nieruchomości rolne, nie świadczą o poziomie życia pozwalającym na aktywne uczestnictwo w ponoszeniu pełnych kosztów postępowania. Prawdziwość deklaracji Strony jest potwierdzona w informacjach zawartych w aktach administracyjnych sprawy. Minimum socjalne to wskaźnik społeczny mierzący koszty utrzymania gospodarstw domowych. Zakres i poziom zaspokajanych potrzeb według tego modelu winny zapewniać takie warunki życiowe, by na każdym z etapów rozwoju człowieka umożliwić reprodukcję jego sił życiowych, posiadanie i wychowanie potomstwa oraz utrzymanie więzi społecznych. Minimum egzystencji (inaczej także minimum biologiczne) jest wskaźnikiem, który określa poziom zaspokojenia potrzeb konsumpcyjnych (w postaci przeliczenia na kwotę) konieczny do przetrwania biologicznego – przeżycia (zob. https://www.ipiss.com.pl/?zaklady=minimum-egzystencji-2). Z informacji nadesłanych przez Stronę wynika, że osiągany przez nią dochód (miesięczny) w gospodarstwie domowym – i to nie samodzielnie, lecz także w wyniku pomocy organów OPS - nie przekracza minimum socjalnego w wysokości niespełna 900 zł na osobę (por część historyczna). Stan finansów Skarżących znalazł zrozumienie u Wójta Gminy, który przyznał Stronie świadczenia socjalne. Stąd pogląd, że nie służyłoby realizacji celów prawa pomocy i realizacji prawa do Sądu obciążenie Strony obowiązkiem zgromadzenia środków niezbędnych z tytułu wpisu od skargi. W tym zakresie referendarz sądowy dał wiarę twierdzeniom Strony, złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej, odnośnie sytuacji materialnej: także dlatego, że uiszczenie wpisu od skargi warunkuje rozpoznanie sprawy przez Sąd, czyli warunkuje dostęp Strony do Sądu. Stąd decyzja, na tym etapie postępowania, o zwolnieniu Strony od wpisu od skargi (salus animarum suprema lex). W skład prawa do Sądu wchodzi, w sytuacji finansowej Skarżących, również prawo do nieodpłatnego zapoznania się z pisemnymi motywami rozstrzygnięcia. Nie ma jednak powodów do ustanowienia Skarżącym pełnomocnika z urzędu, niezależnie od tego, że nie wykazali oni bezpośrednio konieczności jego powołania w sprawie. Referendarz sądowy podziela z urzędu pogląd prawny prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, zgodnie z którym ustanowienie Stronie w toku postępowania przed sądem administracyjnym pierwszej instancji pełnomocnika z urzędu powinno mieć charakter zupełnie wyjątkowy, bowiem sąd ten obowiązany jest czuwać nad tym by stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego udzielać potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań (art. 6 p.p.s.a.). Skarga dla sądu ma wyłącznie walor niewiążącej informacji o wadliwości aktu czy działania (zaniechania) organu, bowiem sąd z urzędu zobowiązany jest do wzięcia pod uwagę wszelkich naruszeń prawa jakie stwierdzi badając daną sprawę. Sąd także ocenia czy organy administracyjne zastosowały wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze (art. 134 p.p.s.a.). Wskazane uregulowania gwarantują, że niezależnie od błędnie lub nieudolnie formułowanych przez skarżącego zarzutów czy braku jego zaangażowania w postępowanie sądowoadministracyjne (skarżący nie ma obowiązku uczestniczenia w posiedzeniach sądu) akt będący przedmiotem zaskarżenia zostanie wszechstronnie przez sąd zbadany pod względem jego zgodności z prawem (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 stycznia 2011 r., sygn. akt I OZ 987/10, z dnia 30 sierpnia 2011 r., sygn. akt I FZ 227/11, postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 26 października 2010 r., sygn. akt III SA/Wr 387/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). 4) Dlatego, na podstawie art. 243 § 1, art. 245 § 1, § 2 i § 3, art. 246 § 1 pkt 1 i 2 u.p.p.s.a., należy zadecydować jak w sentencji.