III SA/Wa 2453/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Kurkiewicz, po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014r Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2008 r postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący – D. M. , złożył na formularzu PPF wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w. W uzasadnieniu wniosku wskazał na bardzo trudną sytuację finansową. Poinformował, że: - w 2014 r nie uzyskał żadnego dochodu; - prowadzona działalność gospodarcza przynosi straty; - "ma" zajęcie egzekucyjne w wysokości 3600 zł z tytułu niedopłaconego podatku VAT; - utrzymuje się z pensji żony (4600 zł netto miesięcznie); - ponosi wydatki na kredyt mieszkaniowy, utrzymanie samochodu, kredyt samochodowy, czynsz, rachunki, transport, nauka syna, lekarstwa; - na jedzenie i nieprzewidziane wydatki pozostaje 200 zł (miesięcznie ;) - prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i synem (ur. [...] r); - posiada samochód [...] 2008 r. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 22 sierpnia 2014 r. Skarżący przekazał odpisy zeznań podatkowych za 2013 r, wyciągi z rachunków bankowych, zestawienie ponoszonych kosztów, kserokopie niektórych rachunków (faktur) – gaz, telefony, czynsz. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 2 października 2014r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Pismem z dnia 28 października 2014r. Skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, iż nie mógł dołączyć wymaganego zestawienia wykazu należności i przychodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ nie prowadził w 2014 roku sprzedaży i nie miał przychodu. Dlatego zwrócił się do Sądu o przyznanie prawa pomocy, gdyż jestem w wyjątkowo złej sytuacji finansowej. Skarżący nie zgodził się ze stanowiskiem Referendarza, iż żona powinna pomóc mu w ponoszeniu kosztów postępowania. Podniósł, iż żona faktycznie pomaga mu ponosić koszty utrzymania rodziny, które na skutek jego złej sytuacji spadły w całości na nią. Żona Skarżącego zaspokaja potrzeby gospodarstwa domowego, ale nie może ponieść dodatkowych kosztów, gdyż nie ma takiej faktycznej możliwości i nie stać ją na ten wydatek. W ocenie Skarżącego charakter odpowiedzialności podatkowej Skarżącego jako osoby trzeciej za zobowiązania innego podmiotu nie obliguje jego żony do odpowiedzialności. Wspólne prowadzenie gospodarstwa domowego i związanego z tym obowiązku ponoszenia kosztów jest związane z tzw. zwykłym zarządem wspólnym majątkiem. W tym przypadku, żona nie ma obowiązku do ponoszenia kosztów sprawy Skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), dalej: "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia Referendarza sądowego jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Przechodząc do oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy należy podkreślić, że występująca w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 p.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W przypadku osób fizycznych prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z unormowań prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których jest zobowiązana na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu ( por. postanowienie NSA z 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny Ocena możliwości finansowych wnioskodawcy dokonywana jest z uwzględnieniem sytuacji finansowo-majątkowej skarżącego jak i jego małżonki, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Sąd przy ocenie sytuacji finansowej strony winien ustalić, czy wnioskodawca jest w stanie ponieść koszty sądowe zarówno samodzielnie, jak też przy pomocy osób prowadzących z nim wspólne gospodarstwo domowe oraz innych osób (tj. członków najbliższej rodziny zobowiązanych do alimentacji). Dopiero pełne zbadanie sytuacji majątkowej i rodzinnej wnioskodawcy, a także osób bliskich, pozwala podjąć rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania prawa pomocy z budżetu państwa. Jak bowiem wynika z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012r. poz. 788, dalej: k.r.o.) małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia nawet pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Obowiązek poszerzenia ustaleń faktycznych o informacje dotyczące stanu posiadania małżonka osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów sądowych odnosi się bowiem również do sytuacji, gdy o zwolnienie z kosztów zabiega osoba pozostająca w związku małżeńskim. Przyjmuje się bowiem, że w takiej sytuacji wnioskodawcę obciąża obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania nawet z pomocą małżonka. Wynika to z prawnego obowiązku udzielania wzajemnej pomocy przez małżonków i przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb stworzonej przez nich rodziny, co znajduje umocowanie w przepisach art. 13 i art. 27 k.r.o. W świetle orzecznictwa sądów administracyjnych obowiązek ten rozciąga się również na prowadzenie postępowania sądowego i to niezależnie od łączącego małżonków ustroju majątkowego. Przy ocenie sytuacji materialnej skarżącego nie można zatem pominąć sytuacji materialnej jego żony, z którą wspólnie mieszka. Potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2011 r., sygn. akt II OZ 1266/11). Sąd zauważa, iż Skarżący nie przedłożył, pomimo wezwania dokumentacji finansowej prowadzonej działalności gospodarczej (bilansu, rachunku zysków i strat za ostatni rok prowadzenia działalności), zestawienia należności i zobowiązań oraz nie wykazał uzyskiwanego przychodu (nie dochodu) w ramach działalności gospodarczej. Tym samym nie została wykazana sytuacja majątkowa strony, co jest przesłanką (i warunkiem) przyznania jej prawa pomocy. Uchylenie się od przedłożenia dokumentów i oświadczeń umożliwiających poczynienie stosownych ustaleń w ww. zakresie stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. np. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). W ocenie Sądu, szczątkowe i wybiórcze informacje przekazane przez skarżącego na temat jego sytuacji majątkowej nie mogą być podstawą przyznania prawa pomocy, jeśli nie zostały skonfrontowane z dokumentami księgowymi (danymi wynikającymi z bilansu czy z rachunku zysków i strat i in), ponieważ to z tych dokumentów wynika – co do zasady - sytuacja finansowa i majątkowa podmiotu gospodarczego, którego funkcjonowanie, jak wynika z treści formularza PPF nie zostało zawieszone. Z uwagi na to, że jedynym kosztem sądowym wymagalnym w obu sprawach skarżącego są koszty wpisów od skarg (łącznie 1000 zł), Skarżący posiada do dyspozycji w gospodarstwie domowym zarówno miesięczne dochody kilkakrotnie przekraczające wysokość wymagalnych kosztów sądowych w sprawie (powyżej 5 tys. zł), jak też dobra trwałe o znacznej wartości (samochód, mieszkanie), Skarżącego cechuje wysoka zdolność racjonalnego gospodarowania (miesięczne wydatki na żywność i "nieprzewidziane wydatki" to kwota 200 zł – rubryka 5 formularza PPF). Strona bowiem, domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznego utrzymania (postanowienie z 6 maja 2014 r., II FZ 357/14). Należy zatem wskazać, iż kwestia pełnego określenia sytuacji majątkowej strony wnioskującej o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych jest bardzo istotna dla oceny możliwości finansowych tej strony, bowiem tylko pełne zobrazowanie sytuacji majątkowej pozwala na dokonanie obiektywnej oceny (por. postanowienie NSA z 24.01.2007 r., sygn. akt. I GZ 3/07). Brak współpracy Skarżącego przy ustalaniu jego sytuacji finansowej uniemożliwia w chwili obecnej uznanie zasadności złożonego wniosku. Niezależnie od faktu niepełnego wykazania sytuacji finansowej strony na ocenę wniosku ma wpływ również miesięczny dochód żony Skarżącego. Strona bowiem, domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki i poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia koniecznego utrzymania (postanowienie z 6.05.2014 r II FZ 357/14). W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 254 § 1 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.