III SA/Wa 2479/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Aneta Trochim - Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 24 września 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 2479/13 z dnia 28 lutego 2014r. w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi H. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008 roku p o s t a n a w i a odmówić zmiany postanowienia Skarżąca H. R. pismem z 22 sierpnia 2013r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2013 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za lipiec 2008r. Skarżącej, przy piśmie z dnia 14 października 2013r., przesłano odpis zarządzenia Przewodniczącej Wydziału z dnia 10 października 2013r. o wezwaniu do uiszczenia – w terminie 7 dni od dnia doręczenia tego pisma - wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł, pod rygorem odrzucenia skargi. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu, Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu od skargi. Skarżąca wskazała, że w chwili obecnej jest na świadczeniu przedemerytalnym, natomiast wcześniej była bezrobotna, dlatego nie posiada dochodów umożliwiających jej dokonanie oszczędności, z których mogłaby uiścić powyższą opłatę. Podkreśliła, iż świadczenie przedemerytalne nie wystarcza jej na bieżące utrzymanie. Jednocześnie wskazała, iż uiszczenie wpisu od skargi naraziłoby ją na nieopłacenie czynszu za mieszkanie i w konsekwencji eksmisję. Referendarz sądowy zarządzeniem z 5 grudnia 2013r. na podstawie art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") pozostawił bez rozpoznania wniosek Skarżącej z uwagi na nienadesłanie wypełnionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakreślonym terminie. Skarżąca w sprzeciwie z 19 grudnia 2013 r. podniosła, że nie jest osobą z doświadczeniem w procedurach sądowych w związku z czym nie potrafi się skutecznie bronić. Tym samym wskazała, że prezesem Spółki praktycznie nie była, a po zorientowaniu się o kondycji Spółki złożyła rezygnację. W wykonaniu wezwania do nadesłania dodatkowych informacji dotyczących jej stanu majątkowego, Skarżąca przesłała wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata, w którym wykazała, że nie stać jej na opłacenie pomocy prawnej bez której nie jest w stanie we właściwy sposób bronić swoich racji. Jako źródło swojego utrzymania wskazała na otrzymywane świadczenie przedemerytalne w wysokości 975,78 zł brutto. Podkreśliła, iż nie posiada żadnego majątku tylko mieszkanie o powierzchni 48 m2. Do powyższego wniosku załączyła kserokopię pisma P. o wysokości opłat miesięcznych za miesiąc październik 2013r. w wysokości 480,94 zł za lokal przy ul. [...] w P. , fakturę za abonament telefoniczny oraz Internet za październik i listopad 2013r. w kwocie 72,43 zł, fakturę za energię elektryczną w wysokości 180,84 zł oraz gaz – 33,09 zł, a także kserokopię decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o wysokości świadczenia przedemerytalnego w wysokości 975,78 zł. Jednocześnie dołączyła wyciągi z rachunku bankowego za sierpień, wrzesień oraz październik 2013r. Skarżąca ponadto poinformowała, że nie posiada zeznań podatkowych za ostatnie 2 lata ponieważ nie uzyskiwała dochodu. Zarządzeniem z dnia 4 lutego 2014r. Skarżąca została wezwana do złożenia, w terminie 7 dni, oświadczeń czy K. R. uwidoczniony w piśmie P. jako współwłaściciel mieszkania znajdującego się przy ul. [...] pozostaje wraz z nią we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to w jakiej wysokości są jego dochody; czy M. R. – współposiadacz rachunku bankowego prowadzonego wspólnie z nią pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym; jeżeli tak to w jakiej wysokości są jego dochody; a ponadto kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu [...] uwidocznionymi na wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla H.R. i M.R. . Skarżąca w odpowiedzi na powyższe zarządzenie wniosła o ustanowienie adwokata, gdyż nie wie jak odpowiedzieć na powyższe wezwanie. Postanowieniem z 28 lutego 2014r. sygn. III SA/Wa 2479/13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że Skarżąca nie przedstawiła wszystkich informacji, o które była wzywana, a zatem nie wykazała przesłanek wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 15 maja 2014r. sygn. II FZ 542/14 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie sądu pierwszej instancji. W uzasadnieniu NSA przyznał rację Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu, że niewyjaśnienie przez Skarżącą kwestii dotyczących wpływów na rachunek bankowy oraz pozostawania bądź nie we wspólnym gospodarstwie domowym innych osób spowodowało, że rzetelna ocena sytuacji majątkowej Skarżącej nie była możliwa. Następnie Skarżąca pismem z 29 maja 2014r. została wezwana do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W odpowiedzi na to wezwanie Skarżąca ponownie wniosła o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu urzędowego formularza PPF Skarżąca podniosła, że nie stać jej na uiszczenie kosztów sądowych oraz na opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika jakim jest adwokat. Oświadczyła, że utrzymuje się z zasiłku przedemerytalnego i nie posiada żadnych ruchomości, które mogłaby spieniężyć. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika natomiast, że Skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, posiada mieszkanie o powierzchni 32 m², a wysokość otrzymywanego świadczenia przedemerytalnego wynosi 991,39 zł. Do wniosku Skarżąca załączyła zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu poniesionej straty PIT-37 za 2013r., decyzję o waloryzacji świadczenia przedemerytalnego, rachunki miesięcznych opłat oraz wyciągi z rachunku bankowego w [...] . Nie udzieliła jednak odpowiedzi na wezwanie Sądu z 30 czerwca 2014r.: kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu [...] uwidocznionymi na wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla H.R. i M. R. . Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał Skarżącą do wyjaśnienia czy wpływy na rachunek bankowy: kwot 10 zł w dniu 17 czerwca 2014r., 80 zł w dniu 1 lipca 2014r. oraz 80 zł w dniu 8 maja 2014r. są środkami należącymi do Skarżącej czy też do współwłaściciela rachunku bankowego M.R. . Ponadto Sąd zobowiązał Skarżącą do przesłania wyciągu z posiadanego rachunku bankowego o numerze wskazanym w wezwaniu z dnia 4 sierpnia 2014r., bowiem z przesłanych informacji (wyciągi z konta osobistego – [...] ) wynika, że z innego rachunku bankowego ([...] ) Skarżąca dokonywała transakcji "zasilenie konta". W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżąca wyjaśniła, że nie pamięta kogo dotyczyły wpłaty do banku, a z drugiego konta nie korzysta. Wojewódzki Sąd Administracyjny w warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W niniejszej sprawie należy zauważyć, że wniosek o przyznanie prawa pomocy był już przedmiotem rozpoznania przez Sąd (postanowieniem z dnia 15 maja 2014r. sygn. akt II FZ 542/14 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na postanowienie odmawiające przyznania prawa pomocy). W tej sytuacji ponowny wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy złożony w reakcji na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, należało potraktować jako wniosek o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lutego 2014r. sygn. akt III SA/Wa 2479/13. Wniosek Skarżącej należy zatem ocenić przez pryzmat przesłanek wynikających z art. 165 P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przepis ten uzależnia zatem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień prawomocnych, czyli takich, od których nie przysługuje już stronie żaden środek zaskarżenia, jak i niekończących sprawy, od zmiany okoliczności, przez co należy rozumieć wszelkie zmiany występujące zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązujących przepisach. Muszą to być jednak takie zmiany, które uzasadniają zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy wysokość wpisu od skargi w kwocie 500 zł, jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywujący, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżąca nie wykonała wezwania Sądu i wszystkich wymaganych dokumentów i informacji nie przedłożyła. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o przedłożone informacje oraz akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby Sąd miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z oświadczenia Skarżącej zawartego w urzędowym formularzu PPF wynika, że tytułem świadczenia przedemerytalnego Skarżąca uzyskuje miesięcznie 991,39 zł. Do swoich miesięcznych kosztów Skarżąca zaliczyła wydatki na czynsz – 303,15 zł, gaz – 18,08 zł i energię elektryczną – 127,66 zł. Z informacji tych wynika, że sytuacja Skarżącej w porównaniu z poprzednio rozpoznawanym wnioskiem o przyznanie prawa pomocy nie uległa zmianie (pogorszeniu). Zauważyć przy tym należy, że z przesłanych przez Skarżącą informacji wynika, że czynsz za mieszkanie uległ zmniejszeniu (z 480 zł na 303,15 zł). Z przedstawionych natomiast wyciągów z rachunku bankowego wynika, że na konto Skarżącej wpłynęły kwoty 10 zł w dniu 17 czerwca 2014r., 80 w dniu 1 lipca 2014r. oraz 80 zł w dniu 8 maja 2014r. Z przesłanych wyciągów wynika, że Skarżąca z innego rachunku bankowego dokonywała transakcji "zasilenie konta". O wyjaśnienie tych okoliczności Skarżąca była wezwana jednakże w odpowiedzi wyjaśniła jedynie, że nie pamięta kogo dotyczyły wpłaty do banku, a z drugiego konta nie korzysta. Przy czym Skarżąca nie przesłała wyciągu rachunku bankowego, z którego dokonywała zasilenia konta posiadanego w [...] , do czego została wezwana przez Sąd wezwaniem z 4 sierpnia 2014r. Skarżąca nie udzieliła również odpowiedzi na wezwanie Sądu z 30 czerwca 2014r., którym ponownie została wezwana do wskazania: kto dysponuje środkami pochodzącymi z przelewów przychodzących z systemu [...] uwidocznionymi na poprzednio przesłanych wydrukach z rachunku bankowego prowadzonego przez [...] dla H.R. i M. R. . Wobec niewykonania przez Skarżącą powyższych wezwań z 30 czerwca 2014r. oraz z 4 sierpnia 2014r. - na postawie zgromadzonych informacji niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znalazła wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy Sąd uznał, że Skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych oraz kosztów usług profesjonalnego pełnomocnika. To wszystko sprawia, że brak jest podstaw do stwierdzenia, iż sytuacja finansowa Skarżącej uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie, a tym samym zmianę dotychczasowego rozstrzygnięcia. Z tej przyczyny na podstawie art. 165 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. w związku z art. 255 P.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.