III SA/Wa 2483/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu lutego 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od grudnia 2011 r. do września 2012 r. i listopad 2012 r. postanawia zmienić zaskarżone orzeczenie referendarza sądowego z 13 listopada 2015r., w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący T.M. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazał, iż po wstrzymaniu zwrotu podatku VAT nie jest w stanie kontynuować działalności gospodarczej, przez co utracił źródło dochodu. Podał, że ostatnio przez 3 miesiące pobierał zasiłek dla bezrobotnych. Skarżący wyjaśnił, że na prowadzenie działalności zaciągnął kredyty. Aktualnie nie posiada już możliwości ich spłaty. Jego zdaniem doprowadzi to w najbliższym czasie do wypowiedzenia umów kredytowych i wszczęcia postępowań komorniczych. Dodał, iż jest pod opieką psychiatry i psychologa. Rodzice użyczają mu pokój, w związku z czym nie ponosi kosztów mieszkania. Do innych wydatków zaliczył natomiast koszty leczenia (40 zł) i jedzenia (350 zł) oraz opłaty za telefon (30 zł). W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący wskazał, że jest obecnie osobą bezrobotną utrzymującą się z pomocy świadczonej przez rodziców. Przedstawił sposób, w jaki starał się spełnić wymogi umów kredytowych, przelewając te same pieniądze między kontami. Dodał, iż od jakiegoś czasu nie dokonuje przelewów, gdyż nie posiada żadnych środków. Oświadczył, że nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący zauważył, że podjęcie pracy jest dla niego – z uwagi na chorobę – wyzwaniem. Przedstawił zaświadczenia lekarskie, wyciągi bankowe, wydruk z CEiDG, zaświadczenie o zarejestrowaniu jako osoba bezrobotna, oświadczenie rodziców o udzielaniu pomocy, postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Postanowieniem z dnia 13 listopada 2015 r. Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący złożył sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu wskazał, iż rodzice Skarżącego w żadnej mierze nie uznają aby miał jakiekolwiek prawo nie tylko dysponować ich środkami ale nawet zasięgać wiedzy co do stanu ich posiadania, czy dochodów. Rodzice Skarżącego nie chcą i nie zamierzają udzielać Skarżącemu w tym zakresie jakichkolwiek informacji. Skarżący zakwestionował na jakiej podstawie przyjęto w postanowieniu z dnia 13.11.2015, iż prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo rodzinne. Według Skarżącego okoliczność, iż rodzice wspierają go w tak trudnej sytuacji życiowej nie oznacza, że z tego powodu stał się - jako osoba dorosła - członkiem ich gospodarstwa domowego. Zaistniała sytuacja doprowadziła do takich napięć emocjonalnych i trudnej atmosfery, że rodzice są bardzo negatywnie nastawieni do osoby Skarżącego. Rodzice Skarżącego nie wyrażają również chęci ponoszenia wydatków finansowych związanych z jego działalnością czy sprawami sądowymi (dowód: oświadczenie rodziców z dnia 26.11.2015). Zdaniem Skarżącego gdyby nawet Sąd uznał, mimo wszystko, że prowadzi z rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, to i tak nie byłby w stanie przedstawić jakichkolwiek informacji na temat stanu majątkowego rodziców. I Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej: "P.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Z kolei art. 260 § 1 P.p.s.a. stanowi, że rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast - w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osoba fizyczna może domagać się przyznania pomocy w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wynika, iż na takiej osobie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi – komentarz, wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Wykładnia systemowa prowadzi ponadto do wniosku, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe (zob. J. P. Tarno, Prawo..., s. 320). Stosownie do art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy, jako odstępstwo od tej zasady, stanowiące przerzucenie kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. Jak się podkreśla w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04, nie publ.) ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej. Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego wymagalnym kosztem Skarżącego jest wpis sądowy od skargi w wysokości 10.401 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z nadesłanych dokumentów pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazać trzeba, że Skarżący jest aktualnie osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, pozostającą pod stałą opieką lekarską, posiadającą zadłużenie. Skarżący utrzymuje się z pomocy rodziców, którzy użyczają mu pokój, w związku z czym nie ponosi kosztów mieszkania. Otrzymuje od nich 400-500 zł miesięcznie, z czego finansuje koszty leczenia (40 zł), telefon (30 zł) i wydatki na jedzenie (350 zł). Opisana sytuacja, w której wnioskodawca ma problemy z samodzielnym zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych, skutkuje uznaniem, iż nie jest on także w stanie poczynić jakichkolwiek oszczędności w ponoszonych wydatkach w celu zdobycia środków finansowych na koszty sądowe. Wprawdzie nie jest znana wysokość dochodów rodziców skarżącego, ani ich majątek, na których z mocy prawa (art. 87 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) spoczywa obowiązek niesienia pomocy dzieciom, ale nie można również wymagać, aby w kosztach sądowych niniejszego postępowania partycypowali rodzice skarżącego, wobec tego, iż jak wspomniano wspomagają oni już Skarżącego w utrzymaniu. Biorąc zatem, pod uwagę powyższe okoliczności oraz wysokość wpisu od skargi, należało uznać, iż w sytuacji Skarżącego odmowa przyznania prawa pomocy, stanowiłaby w istocie odebranie zagwarantowanego w Konstytucji RP prawa do sądu. W tym stanie rzeczy, uznając że Skarżący wykazał, że spełnia ustawowe przesłanki uprawniające do skorzystania ze zwolnienia od kosztów sądowych na podstawie na mocy art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 § 1 P.p.s.a., Sąd orzekł, jak w sentencji.