III SA/Wa 2488/16

14/09/2016 r. Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Marcin Piłaszewicz na posiedzeniu niejawnym w dniu 14/09/2016 r. po rozpoznaniu wniosku B. Sp.j. o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu w sprawie ze skargi B. Sp.j. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...]/6/2016 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za I, II kwartał 2014 r. oraz orzeczenia o obowiązku zapłaty podatku za marzec 2014 r. p o s t a n a w i a Odmówić spółce przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie B. Sp.j., dalej jako "Skarżąca", na formularzu PPPr z 19/08/2016 r, złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu powołała się na to, że: - w stosunku do Skarżącej została wszczęta egzekucja w wyniku której organ podatkowy zajął wszystkie wartościowe składniki majątku i zapasy oraz rachunki bankowe; - w wyniku działań organów podatkowych Skarżąca utraciła możliwość prowadzenia działalności gospodarczej; - nie ma możliwości zdobycia zewnętrznych źródeł finansowania; - działalność Skarżącej spółki to jedyne źródło utrzymania wspólników, z których jeden ma na utrzymaniu dwójkę dzieci, w tym jedno z orzeczeniem o niepełnosprawności; - na rachunku posiada niespełna 330 zł; - zapasy Skarżącej wynoszą 295802 zł, stan gotówki w kasie – 2320 zł; - zobowiązania z tytułu dostaw i usług wynoszą 108614 zł, z tytułu pożyczki hipotecznej – 405932 zł W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 25/8/2016 r (m.in. o zestawienie faktur VAT za sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gosp., zestawienie należności i zobowiązań, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki i in.), spółka poinformowała o tym, że: - z uwagi na sytuację Spółki biuro rachunkowe zakończyło księgowanie miesiąca lipca br, ale nie jest skłonne wykonać żadnych dodatkowych czynności; - zobowiązanie z tytułu podatku VAT wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi wynosi ok 21 mln. zł; - "forma prowadzenia księgowości, oraz aktualne stosunki z biurem rachunkowym, uniemożliwiają stworzenia dokładnego zestawienia spłat należności i zobowiązań. Stworzenie takich zestawień wymagałoby olbrzymiego nakładu pracy w związku z koniecznością połączenia danych z różnych systemów bank, kasa, faktury korygujące, kompensaty". - źródłem finansowania bieżącej działalności jest kredyt kupiecki oraz marża uzyskiwana ze sprzedaży towarów, pożyczka hipoteczna (405932,07 zł) oraz umowy leasingu operacyjnego dotyczące samochodu ciężarowego oraz systemów alarmowych i nadzoru video; - w okresie 1/5/16-31/7/16 Skarżąca przeznaczyła na wynagrodzenia pracownicze kwotę 13387,74 zł (obejmuje to ZUS, podatek dochodowy); - wspólnicy nie pobierają wynagrodzenia za pracę, składki ZUS wynoszą 6003,98 zł za ostatnie trzy miesiące; - Skarżąca nie uzyskiwała środków finansowania ze źródeł zewnętrznych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy; - ani Skarżąca, ani wspólnicy nie są w stanie uczestniczyć w kosztach postepowania. Spółka zadeklarowała przedłożenie zestawienie faktur VAT, odpisy wyciągów z rachunków bankowych, zestawienie należności i zobowiązań, PIT 36, PIT/B, PIT/O wspólników za 2014 r, PIT 36, PIT/B, PIT/B M.M. za 2015 r., PIT 36, PIT/B, PIT/B J.M. za 2015 r.; i in. Należało stwierdzić, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie całkowitym może zostać przyznane – gdy osoba prawna lub jednostka organizacyjna wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Jedynym kosztem sądowym wymaganym obecnie o spółki – jest wpis od skargi w kwocie niespełna 100 tys., naliczony od wartości przedmiotu sprawy 16535850,- zł. Spór (podatkowy) w sprawie dotyczy tego, czy w sprawie faktury dokumentowały rzeczywisty obrót węglem i czy sporne faktury pozorowały wykonywanie czynności opodatkowanych. Z uwagi na realizacje zasady domniemania rzetelności działań podatnika referendarz sądowy nie podziela – na potrzeby postępowania o prawo pomocy – poglądów organów podatkowych o fikcyjności dokumentacji obrotu przez Skarżącą. Przyjmuje wielkość przychodu (kilkutysięczną) uzyskiwanego w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości wynikającej ze złożonych w wyniku wezwania deklaracji podatkowych. Uznaje też – za rzeczywiście dokonany – obrót dokumentowany fakturą VAT z 25 marca 2014 r. [...] na kwotę 16531250,- zł. Referendarz sądowy uwzględnia nadto w podejmowanej przez niego ocenie sytuacji finansowej strony nie tylko treść przepisów prawa (w niniejszej sprawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., ale także "dorobek prawny", tj., przede wszystkim, wskazówki interpretacyjne, których udzieliły organy najwyższych władz wymiaru sprawiedliwości (NSA, ETPCz). Dlatego referendarz przyjmuje w badanej sprawie nie tylko wskazania sumienia, ale też następujące kryteria oceny wniosku o prawo pomocy spółki, której przedmiotem działania jest działalność gospodarcza: - koszt sporu sądowego jest jednym z kosztów prowadzenia działalności gospodarczej, także w procesie likwidacji; - strata nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy; - spółka prowadząca działalność gospodarczą powinna przewidywać możliwość wystąpienia sporów z prowadzoną działalnością; - strona, która wyzbywa się zdolności do uiszczenia kosztów sądowych w ten sposób, że preferencyjnie traktuje inne zobowiązania, zasługuje na odmowę zwolnienia jej z obowiązku uiszczenia kosztów sądowych i nie może skutecznie podnosić zarzutu pozbawienia jej prawa do sądu; - jeśli spółka nie przewiduje konieczności sporów sądowych, to skutki takiego działania obciążają przedsiębiorcę; - łatwość generowania kosztów według polskiego systemu podatkowego powoduje, że bilansowe straty z działalności nie dają właściwego obrazu sytuacji finansowej przedsiębiorstwa; - spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; - strona, która prowadzi działalność gospodarczą ma obowiązek zarezerwować środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związanych z ewentualnie prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku takiego profilu działalności gospodarczej (tak Europejski Trybunał Praw Człowieka, np. w wyroku wyrok z 19 stycznia 2010 r nr 1783/04 Felix Blau sp. z o.o. p. Polsce, dostępny w bazie HUDOC). "Prawdy" zarysowane powyżej referendarz sądowy miarkuje sądową oceną kondycji spółki, podjętą już po zaprzestaniu przez nią działalności gosp., sposobem prowadzenia przez nią działalności gospodarczej oraz rodzajem sporu podatkowego, jak też kolejnością pokrywania wydatków związanych ze sporem podatkowym. Niemożności uiszczeniu wpisu od skargi w wskazanej wysokości spółka upatruje w zajęciach egzekucyjnych i w braku środków na rachunkach bankowych. Innym powodem uniemożliwiającym – według spółki – ponoszenie kosztów sądowych w pełnym wymiarze jest zaprzestanie prowadzenia przez spółkę działalności gosp. w pełnym rozmiarze. Te okoliczności nie uległy zmianie. Zarazem referendarz sądowy zauważa, że przedmiotem sporu z organami podatkowymi jest domniemane wprowadzanie do obrotu prawnego faktur sprzedaży niedokumentujących faktycznych zdarzeń gospodarczych. Transakcje te, jak wynika z wysokości wpisu od skargi, miały dużą wartość i zostały dokonane – jak wskazano w aktach administracyjnych – w 2014 r. W okresie tym spółka prowadziła działalność gospodarcza w większym rozmiarze na co wskazuje tak wartość przedmiotu zaskarżenia, jak wysokość obrotu wynikająca z akt administracyjnych, i dysponowała większą możliwością akumulowania środków na poczet przyszłych sporów sądowych, których miała obowiązek przewidywania. Spółka ponosiła wydatki w większym rozmiarze – lecz nie na koszty związane bezpośrednio z realizacją warunku prowadzenia postępowania przed sądem - na co wskazują koszty działalności w poprzednich latach (2014 r i 2015 r.) wyrażone w nadesłanych dokumentach rachunkowych i w treści zakwestionowanej decyzji. Przykładowo Skarżąca ponosiła wydatki na obsługę prawna (Kancelaria Adwokacka). Tym samym należy uznać, że Skarżąca, prowadząc działalność gospodarcza w większym rozmiarze i dysponując do tego, w ramach tej działalności gospodarczej, profesjonalną pomocą prawną była – i to w sposób kwalifikowany – zobowiązana do zabezpieczenia z posiadanych wpływów finansowych środków na poczet kosztów postępowania. Bez obaw zatem o trafność decyzji referendarz sądowy stosuje do przypadku skarżącej standardy oceny wniosku o prawo pomocy wynikające z orzecznictwa NSA oraz ETPCz.. Jednolitość i transparentność postępowania w stosunku do podmiotów o zbliżonej sytuacji ekonomicznej i sytuacji prawnej jest wymogiem budowania zaufania do organów wymiaru sprawiedliwości (clara pacta claros faciunt amicos). Dlatego referendarz sądowy nie uwzględnia twierdzeń spółki z formularza PPPr i złożonych pism, że "nie jest w stanie partycypować w kosztach postepowania sądowego w jakimkolwiek zakresie", ponieważ prowadząc działalność gospodarczą taką, jaka wynika z akt sprawy, spółka powinna uwzględniać konieczność ponoszenia kosztów postępowania warunkujących rozpoznanie skargi do Sądu, i to niezależnie już od obowiązku wynikającego z orzecznictwa – wykorzystania w procesie finansowania tego rodzaju sporów, także źródeł zewnętrznych. Odnosząc się do kwestii prowadzenia przeciwko Spółce szeregu postępowań egzekucyjnych, należy zaznaczyć, że fakt ten nie jest wystarczającą okolicznością dla uznania, iż strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co precyzyjnie (acu rem tetigisti) wyjaśniły Sądy Administracyjne w wielu orzeczeniach (por. postanowienie NSA z dnia 09.04.2009r., sygn. I FZ 66/09, postanowienie NSA z dnia 07.01.2014r., sygn. II FZ 1236/13, postanowienie NSA z dnia 05.03.2014r., sygn. II FZ 260/14, CBOSA). Z tych powodów niezasadne było również ustanowienie dla Spółki profesjonalnego pełnomocnika. Mając na uwadze powyższe, referendarz sądowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 2, § 3, art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.