III SA/Wa 2495/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA Waldemar Śledzik, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. sp. z o.o. z siedzibą w W. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2017 r. w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za grudzień 2013 r. i styczeń 2014 r. postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie M. sp. z o.o. z siedzibą w W. (zwana dalej: "Skarżąca" lub "Spółka") złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku Skarżąca wskazała, że od 2014 r. zawieszono działalność gospodarczą Spółki, w związku z czym nie posiada ona żadnych przychodów. W styczniu 2014 r. prokurator zablokował konto Skarżącej, na którym zgromadzone było 179.000 zł. Spółka nie posiada żadnych nieruchomości, ani ruchomości, jej zaległości na rzecz dostawcy wynoszą 140.000 zł, zaś na rzecz Urzędu Skarbowego – 4.000 zł. Z uwagi na brak środków Spółka nie wynajmuje biura, nie korzysta z usług księgowych, nie zatrudnia pracowników, ani nie wypłaca członkom zarządu wynagrodzenia. Skarżąca, w wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 4 września 2017r., poinformowała m.in. o tym, że Spółka dokonała spłaty części swoich zobowiązań na rzecz N. Sp. z o.o. w wysokości 400.000 zł, lecz do zapłaty pozostało jej jeszcze 160.388 zł. Skarżąca dokonała również spłaty zadłużenia za najem lokalu w wysokości 8636,08 zł. Należności za usługi księgowe w kwocie 13.000 zł uregulował jeden ze wspólników. Skarżąca wskazała, że z uwagi na brak dokumentów finansowo-księgowych zatrzymanych przez prokuratora nie jest w stanie generować jakichkolwiek raportów, bilansów i sprawozdań za lata 2014 r. i następne. Spółka zadeklarowała możliwość partycypacji w kosztach sądowych w kwocie 1000 zł. Skarżąca przedłożyła m.in. sprawozdanie finansowe za okres od 15 maja do 31 grudnia 2013 r., odpis wniosku o odroczenie zapłaty podatku, protokół zdawczo-odbiorczy przekazania dokumentów, kserokopie faktur, deklarację wekslową "in blanco", postanowienie o zatwierdzeniu zatrzymania rzeczy, kserokopie rachunku bankowego i in. Postanowieniem z dnia 11 października 2017 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że Spółka nie przedłożyła na wezwanie Sądu sprawozdania finansowego, będącego podstawą oceny jej sytuacji finansowej, nie wykazała także odmowy udostępnienia jej dokumentów finansowych przez organy państwa. Skarżąca nie wykazała także ani czynności podjętych w celu zabezpieczenia środków na poczet postępowania (w sytuacji, gdy postępowanie podatkowe wszczęte w 2014 r. dotyczyło rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania), ani czynności podjętych w celu zwolnienia zabezpieczonych środków na rachunku bankowym. Pismem z dnia 7 listopada 2017 r. Skarżąca wniosła sprzeciw od ww. postanowienia referendarza sądowego. W uzasadnieniu Skarżąca wskazała, że Spółka nie posiada żądanej przez Sąd dokumentacji. Ponadto, zdaniem Skarżącej prowadzenie działalności gospodarczej uniemożliwia jej dokonane zabezpieczenie rachunków bankowych, ponieważ wszelkie środki wpływające na rachunki Spółki zostaną od razu zajęte. Spółka podniosła, że powodem jej złej sytuacji finansowej są działania organów podatkowych. Spółka zakwestionowała pogląd referendarza sądowego o konieczności gromadzenia środków na poczet przyszłych sporów sądowych i wskazała, że zapewnienie rezerwy finansowej nie było możliwe. Spółka podała ponadto, że wspólnicy nie są w stanie dokapitalizować Spółki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W myśl art. 260 p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a wojewódzki sąd administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 246 § 2 p.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Natomiast stosownie do treści art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W orzecznictwie przyjmuje się, że instytucja prawa pomocy ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych sytuacjach. W przypadku osób prawnych - gdy nie są one w stanie uiścić pełnych kosztów sądowych. Stosując prawo pomocy nie można chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (zob. postanowienie NSA z 15 października 2014 r., II FZ 1509/14). Należy również wskazać, że wyjątkowy charakter instytucji prawa pomocy wynika z tego, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa. Strona skarżąca wnioskowała w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zauważyć, że na obecnym etapie postępowania jedynym kosztem sądowym jest wpis od skargi wymagany w kwocie 11.249 zł. W ocenie Sądu referendarz sądowy słusznie zauważył, iż Skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki warunkujące przyznanie jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca twierdzi, że nie ma majątku i środków pozwalających na zapłatę kosztów sądowych, a odpowiedzialnością za taki stan rzeczy obarcza organy podatkowe. Tej treści motywacja przyjęta przez spółkę u podstaw wniosku o przyznanie prawa pomocy nie uzasadnia zastosowania tej wyjątkowej instytucji. Zasadnicze znaczenie ma bowiem konstatacja, że Spółka poprzestaje wyłącznie na twierdzeniach, natomiast nie wykazała czy rzeczywiście jest pozbawiona środków pozwalających na poniesienie kosztów sądowych, a jeśli tak, co spowodowało taką sytuację, na ile wynika ona z czynników obiektywnych, niezależnych od Spółki, a na ile stanowi rezultat postawy samej Spółki, która nie godzi się z decyzjami organów podatkowych, z prowadzonymi wobec niej postępowaniami zmierzającymi do zweryfikowania deklarowanych rozliczeń VAT. Wobec tego, co do zasady, brak jest racjonalnego uzasadnienia dla definitywnego przerzucania kosztów sądowych na innych podatników, poprzez ich pokrycie ze środków publicznych. Wobec powyższego argumentacja Spółki, która koncentruje się wokół takich okoliczności jak zatrzymanie jej dokumentacji finansowej przez organy państwowe czy niemożność sporządzenia sprawozdania za 2014 r. nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zauważyć, że jest to podstawowy dokument, który opisuje stan majątkowy spółki oraz zachodzące w nim zmiany. Pozwala on ocenić sytuację majątkową i finansową spółki oraz sposób, w jaki spółka gromadziła majątek, a następnie nim dysponowała. Cykliczne sporządzanie sprawozdań finansowych czy zeznań podatkowych nie należy do uznania spółki, ale jest jej obowiązkiem wynikającym z ustawy o rachunkowości i ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Ponadto należy wskazać, że przy braku kluczowych dokumentów i wynikających z nich informacji nie sposób rzetelnie i wiarygodnie ocenić, jakim majątkiem Spółka faktycznie dysponowała w latach, kiedy toczyły się już kwestionowane przez nią postępowania podatkowe, jak nim rozporządzała, na jakie cele przeznaczała, na ile w podejmowanych decyzjach uwzględniała obowiązek ponoszenia danin publicznoprawnych, w tym kosztów postępowań sądowych, jaki majątek pozostał na czas, kiedy jest rozpatrywany wniosek o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie. Skoro więc Spółka nie sporządzała sprawozdań finansowych i nie składała zeznań podatkowych, aktualnie nie dysponuje kluczowymi dokumentami dotyczącymi jej faktycznej sytuacji majątkowej, sposobu postępowania z majątkiem. Tymczasem na potrzeby przyznania prawa pomocy ustawodawca wymaga wiarygodnego wykazania przez stronę skarżącą ściśle określonych przesłanek, jednocześnie wykluczając przyznanie prawa pomocy wyłącznie na podstawie jej twierdzeń o złej kondycji finansowej z powodu prowadzenia postępowań podatkowych i wydania w ich wyniku decyzji wymiarowych. Przy ocenie sytuacji Spółki z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy istotna jest również okoliczność, że Spółka, pomimo mocno akcentowanych twierdzeń o złej sytuacji materialnej w związku z decyzjami organów podatkowych, które miały jej uniemożliwić prowadzenie i rozwój działalności gospodarczej, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Skarżąca nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Zatem, mając w polu widzenia art. 2 w zw. z art. 84 Konstytucji RP, należy wymagać od Spółki, z perspektywy przesłanek przyznania prawa pomocy, podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu prowadzenia działalności gospodarczej i uzyskiwania przychodów, aby móc wywiązać się z obowiązku zapłaty należności publicznoprawnych, w tym kosztów sądowych. Jeśli z takiej aktywności Skarżąca zrezygnowała, w konsekwencji nie uzyskuje przychodów i nie podejmuje konkretnych starań ukierunkowanych na ich uzyskiwanie, to oznacza, że brak środków na ponoszenie kosztów sądowych jest powodowany postawą Skarżącej, nie zaś czynnikami od niej niezależnymi, obiektywnymi. Oczywiście taka aktywność należy do decyzji samej Skarżącej, z tym jednak zastrzeżeniem, że jeśli pozostaje ona bierna, to nie może następnie skutecznie domagać się przyznania prawa pomocy i traktowania jej w sposób uprzywilejowany. Trzeba też widzieć i ten aspekt sprawy, że znaczące ograniczenie działalności gospodarczej przez Spółkę może oznaczać bezskuteczność egzekucji dotyczącej zaległości podatkowych w VAT. Sąd nie podziela zapatrywania Skarżącej, aby obowiązek ponoszenia kosztów sądowych miał jej nie dotyczyć dlatego, że powołuje się na brak majątku i nie godzi się z prowadzeniem postępowań egzekucyjnych, będących następstwem kwestionowanych przez nią decyzji podatkowych, gdy jednocześnie nie realizowała ustawowych obowiązków sporządzania sprawozdań finansowych i zeznań podatkowych, które pozwoliłyby zweryfikować twierdzenia, przekonania Skarżącej dotyczące jej sytuacji materialnej i możliwości ponoszenia danin publicznych, w tym kosztów sądowych. Podsumowując powyższe rozważania należy stwierdzić, że brak podstawowych dokumentów ze strony Spółki opisujących jej kondycję majątkową, finansową w powiązaniu z treścią formułowanych przez nią argumentów i przekonań, w których wiąże swoją kondycję materialną z działaniami organów podatkowych i nie podejmuje działań w celu intensyfikowania działalności gospodarczej, skoro uzyskane środki w pierwszej kolejności zaspokoją kwestionowane przez Spółkę zaległości podatkowe, w całokształcie oznacza, że Spółka nie wykazała przesłanek ustawowo wymaganych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, co w konsekwencji wyklucza zastosowanie tej wyjątkowej instytucji i definitywne przerzucenie ciężaru kosztów sądowych na innych współobywateli. W związku z tym Sąd, na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.