III SA/Wa 2551/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku W. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W. Sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...]maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za sierpień i wrzesień 2015 r. postanawia 1. przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 20.000 zł (słownie: dwudziestu tysięcy złotych), 2. odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. W. Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu spółka wskazała na ograniczenia w utrzymywaniu płynności finansowej oraz brak możliwości spłacenia zobowiązań. Dodatkowe koszty, które spółka musiałby ponieść w związku z postępowaniem przed sądem administracyjnym naraziłyby spółkę na utratę płynności finansowej oraz zmuszałby ją do podjęcia dodatkowych kroków w szukaniu oszczędności. Jednym z nich bez wątpienia byłby przymus redukcji etatów i pozbawienia pracowników zatrudnienia. Zdaniem skarżącej, uiszczenie kosztów sądowych spowodowałoby zagrożenie egzystencji przedsiębiorstwa i uniemożliwiłoby jego dalsze funkcjonowanie. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że kapitał zakładowy spółki wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych 52.697.032,01 zł. Na dzień 31 maja 2017 r., środki pieniężne w kasie spółki wynosiły 1.066,98 zł, przychody z najmu lokali 387.698,67 zł, przychody z tytułu sprzedaży towarów 23.798,40 zł, przychody operacyjne i finansowe 72.135,38 zł. Z kolei wydatki na dzień 31 maja 2017 r. (działania operacyjne oraz koszty finansowe) wyniosły 767.916,70 zł. Zobowiązania spółki wynoszą: długoterminowe 64.414.808,17 zł, a krótkoterminowe 926.959,74 zł. W toku postępowania spółka złożyła bilans i rachunek zysków i strat na dzień 31 lipca 2017 r., zeznanie podatkowe za 2016 r. oraz sprawozdania finansowe za 2015 i 2016 r., wydruk z rejestru sprzedaży, deklaracje VAT-7, wyciąg z rachunku bankowego. Jednocześnie spółka wyjaśniła, że jest w stanie uczestniczyć w kosztach postępowania do kwoty 1.000 zł, w związku z ewentualnymi dopłatami przez wspólnika. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2017 poz. 1369 ze zm.: dalej "P.p.s.a.") zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowoadministracyjnego, które są dochodami budżetu państwa (zob. art. 212 § 2 P.p.s.a.). Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. osoba prawna, a także inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zaznaczyć również trzeba, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Dodatkowo od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami ani nie posiadających specjalistycznej wiedzy prawniczej. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W ocenie referendarza sądowego, odnosząc wysokość należnego w sprawie wpisu sądowego (78.924 zł) – jedynego kosztu należnego na tym etapie postępowania – do sytuacji finansowej skarżącej, zasadne jest przyjęcie, że nie posiada ona dostatecznych środków na poniesienie tego kosztu. O powyższym świadczy chociażby rozmiar aktualnie prowadzanej przez spółkę działalności gospodarczej. Ponadto, referendarz sądowy ma na uwadze, że w równoległej sprawie wniesionej do tutejszego Sądu (sygn. akt III SA/Wa 2552/17) skarżąca obowiązana jest do uiszczenia wpisu w wysokości 39.950 zł. Z drugiej jednak strony, referendarz sądowy, stoi na stanowisku, że uiszczenie części należnego w sprawie wpisu sądowego tj. 20.000 zł nie pozostaje poza możliwościami finansowymi skarżącej. Przede wszystkim bowiem skarżąca w dalszym ciągu prowadzi działalność gospodarczą. Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów wynika, że jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a bilansowa wartość środków trwałych 52.697.032,01 zł. Według rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2016 r., spółka zadeklarowała stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 23.127,01 zł (przy przychodach wynoszących 6.757.399,18 zł i kosztach uzyskania przychodów w wysokości 6.780.526,19 zł). W 2017 roku (od 1 stycznia do 31 lipca 2017 r.), spółka wykazała wprawdzie stratę netto w wysokości 191.330,09 zł, ale przychód wyniósł już 539.940,46 (zgodnie z rachunkiem zysków i strat). W deklaracjach dla podatku od towarów i usług za kolejne miesiące od maja do lipca 2017 r. spółka zadeklarowała sprzedaż towarów i usług o wartości netto odpowiednio 82.950 zł, 54.238 zł, 60.271 zł. Deklarowała również nabycie towarów i usług (łącznie netto za kolejne miesiące od maja do lipca 2016 r. w wysokości 168.669 zł). Obroty na rachunku bankowym spółki za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2017 r. wyniosły ponad 130.000 zł. Z powyższego wynika, że spółka posiada źródła pozwalające na comiesięczne finansowanie wydatków w znacznej wysokości. Z kolei średnie miesięczne przychody spółki osiągnięte w 2017 r. (za okres od stycznia do lipca 2017 r.) wynoszą ponad 77.000 zł. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, iż przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedstawionych przez skarżącą dokumentów nie wynika by zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Tym samym brak jest podstaw do traktowania jej w sposób szczególny w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Odnosząc się do argumentacji skarżącej dotyczącej jej trudnej sytuacji finansowej, wskazać należy, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż o istnieniu przesłanek prawa pomocy w przypadku stron będących osobami prawnymi nie przesądza nawet zerowy (bądź ujemny) stan rachunków bankowych czy kasy bądź też fakt obciążenia komorniczego rachunków bankowych strony oraz, że samodzielną podstawą do przyznania prawa pomocy nie jest wykazanie przez spółkę straty z prowadzonej działalności gospodarczej. Zwraca się również uwagę, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym – czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów – nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11 oraz postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia 20 lipca 2016 r. nr I SA/Bd 284/16). Odmawiają spółce przyznania prawa pomocy ponad kwotę 20.000 zł, referendarz sądowy miał również na względzie, że posiada ona środki trwałe o znacznej wartości (ponad 50 mln zł). Ponadto należy zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2000 r., Nr. 94 poz. 1037 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2014 r. sygn. akt II FZ 146/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzceznia.nsa.gov.pl). W związku z powyższym referendarz sądowy nie przychyla się do propozycji spółki o uczestniczeniu w kosztach postępowania jedynie na poziomie 1.000 zł. W ocenie referendarza sądowego, mając na uwadze rozmiar działalności prowadzonej przez spółką oraz jej majątek, uiszczenie wpisu sądowego na poziomie 20.000 zł, nie przekracza jej możliwości finansowych. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.