III SA/Wa 2560/06

Sygn. akt III SA/Wa 2560/06 W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 15 lutego 2007 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek Sędziowie Asesor WSA Alojzy Skrodzki Asesor WSA Sylwester Golec (spr.) Protokolant Lidia Wasilewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 15 lutego 2007 r. sprawy ze skargi E. D. na postanowienie Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia ... czerwca 2006 r. nr ... w przedmiocie zwrotu wniosku o odszkodowanie 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia ... marca 2006 r. nr..., 2) stwierdza, że uchylone postanowienia nie mogą być wykonane w całości. III SA/Wa 2560/06 Uzasadnienie Zaskarżonym do Sądu postanowieniem z dnia ... czerwca 2006 r. nr... Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 i art. 239 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako O.p.) w związku z art. 31 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. z 2004 r. Nr 8, poz. 65, ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako u.k.s.) utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia ... marca 2006 r. Nr..., którym skarżącemu E. D. zwrócono wniosek o odszkodowanie. Z akt sprawy wynika, że skarżący pismem z dnia ... września 2005 r. (karta ... akt administracyjnych) wystąpił do Urzędu Kontroli Skarbowej w O. o przyznanie mu na podstawie art. 260 § 1 i 2 i art. 261 § 2 O.p. odszkodowania za szkody wyrządzone wydaniem przez Inspektora Kontroli Skarbowej z Urzędu Kontroli Skarbowej w O. ostatecznej decyzji z dnia ... czerwca 1998 r. nr... Decyzja ta została wydana na podstawie art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 8 stycznia 1993 r. o podatku od towarów i usług oraz o podatku akcyzowym (Dz. U. Nr 11, poz. 50 ze zm.) i na podstawie tego przepisu organ kontroli skarbowej uznał, że skarżący jest obowiązany do zapłaty podatku należnego wykazanego w fakturach, które nie odzwierciedlały stanu rzeczywistego tzw. "puste faktury". Skarżący powoływał się na uchwałę NSA z dnia 22 kwietnia 2002 r., sygn. akt FPS 2/02 w której Sąd stwierdził, że z treści art. 33 ust. 1 ustawy o VAT nie wynika obowiązek zapłaty podatku wykazanego w tzw. "pustych fakturach". Opierając się na treści tej uchwały skarżący wywodził, że wskazana decyzja wymiarowa jest niezgodna z prawem oraz, że w wyniku jej wydania on i jego żona ponieśli znaczną szkodę. Z tych przyczyn skarżący wnosił o przyznanie mu odszkodowania za wydanie tej decyzji. Skarżący przed wystąpieniem do organu kontroli o przyznanie odszkodowania podjął bezskuteczne próby wzruszenia decyzji z dnia ... czerwca 1998 r. nr... w trybach nadzwyczajnych. W aktach sprawy znajduje się kopia decyzji ostatecznej z dnia ... października 1999 r. którą Inspektor Kontroli Skarbowej odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... Decyzją z dnia ... listopada 1999 r. nr... Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej na podstawie art. 26 ust. 3 i art. 31 ustawy z dnia 28 września 1991 r. o kontroli skarbowej (Dz. U. Nr 442, poz. 100 ze zm.) w związku z art. 254 i art. 257 § 1 O.p. odmówił zmiany decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... Decyzją z dnia ... lipca 2000 r. nr ... Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej na podstawie art. 249 § 1 i 3 O.p. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Inspektora Kontroli Skarbowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... W dniu ... lutego 2003 r. wydana została decyzja, którą Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej umorzył podstępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji wymiarowej, wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia ... stycznia 2003 r. Z akt sprawy wynika, że skarżący razem z żoną wstąpili również do sądu powszechnego z powództwem o zasądzenie na jego rzecz odszkodowania za szkody jakich doznali w wyniku wydania decyzji wymiarowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... Postanowieniem z dnia ... września 2005 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w E. [...] Wydział Cywilny oddalił wniosek o odrzucenie pozwu. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że pozwany Skarb Państwa reprezentowany przez Urząd Kontroli Skarbowej w O. wnosił o odrzucenie pozwu skarżącego z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. Strona pozwana wskazywała, że w sprawie nie został wyczerpany tryb określony w przepisach art. 261 § 2 O.p. Sąd nie uznał tego wniosku za zasadny i stwierdził, że w sprawie dopuszczalna była droga sądowa. Sad wskazał, że skarżący i jego żona nie opierali swojego powództwa na przepisach art. 261 O.p. a zatem powództwo to podlegało rozpoznaniu na podstawie art. 417 § 1 k.c. Na to postanowienie Urząd Kontroli skarbowej wniósł zażalenie do Sądu Apelacyjnego w G [...] Wydział Cywilny, który postanowieniem z dnia ... grudnia 2005 sygn. akt [...] oddalił zażalenie. Sąd drugiej instancji stwierdził, że wobec niezachowania przez powodów trybu określonego w przepisach art. 260 i 261 O.p. dopuszczalne jest dochodzenie przez nich odszkodowania na podstawie art. 417 k.c. Wyrokiem z dnia ... lutego 2006 r. sygn. akt [...] Sąd Okręgowy w E. oddalił powództwo skarżącego i jego żony o zasądzenie odszkodowania za szkodę wyrządzoną wydaniem decyzji z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... oraz odrzucił pozew w części dotyczącej stwierdzenia wydania tej decyzji z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu wyroku Sąd stwierdził, że nie mógł zasądzić na rzecz skarżącego odszkodowania na podstawie art. 260 - 261 O.p. gdyż w sprawie nie doszło do stwierdzenia nieważności decyzji jej uchylenia w wyniku wznowienia postępowania, ewentualnie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, gdy uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności nie mogło nastąpić z przyczyn określonych w art. 245 § 1 pkt 2 lub 3 O.p., art. 245 § 2, art. 247 § 2 O.p. lub w art. 250 § 2 O.p. Sąd wskazał, że sam skarżący oraz jego żona nie wskazywali tej podstawy prawnej do żądania odszkodowania. Brak możliwości wystąpienia o odszkodowanie na podstawie przepisów art. 261 O.p. nie wyklucza możliwości jego żądania na podstawie art. 417 k.c. w sytuacji, gdy decyzja jest w oczywisty sposób bezprawna. W sprawie skarżącego bezprawność taka nie występowała i dlatego Sąd odmówił mu zasądzenia odszkodowania. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej decyzją z dnia ... października 2005 r. nr... umorzył postępowanie wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia ... września 2005 r. o przyznanie odszkodowania za szkodę wyrządzona wydaniem decyzji z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... W uzasadnieniu decyzji stwierdzono, że w sprawie nie został spełniony podstawowy warunek orzeczenia o odszkodowaniu w postaci stwierdzenia nieważności decyzji jej uchylenia w wyniku wznowienia postępowania, ewentualnie stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa, gdy uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności nie mogło nastąpić z powodu upływu terminów przedawnienia zobowiązań, które określone zostały decyzją wymiarową. Od tej decyzji skarżący wniósł odwołanie do Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej, który po rozpatrzeniu odwołania wydał decyzję z dnia ... lutego 2006 r. nr ... uchylającą decyzję organu pierwszej instancji w całości i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej stwierdził, że Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w O. wydając decyzję z dnia ... października 2005 r. nr ..., którą umorzył postępowanie nie zbadał czy jest właściwy do wydania tej decyzji. Organ drugiej instancji wskazał, że zgodnie z treścią art. 261 § 3 O.p. o odszkodowaniu orzeka organ podatkowy, który uchylił decyzję lub stwierdził jej nieważność albo który wydał decyzję na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Dalej w uzasadnieniu decyzji organu drugiej instancji wskazano, że zgodnie z treścią art. 171 § 3 O.p., jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła, z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Organ wskazał, że unormowanie zawarte w art. 171 § 3 O.p. jest odpowiednikiem treści przepisu art. 66 § 3 k.p.a. Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej w O. postanowieniem z dnia ... marca 2006 r. nr ... na podstawie art. 171 § 3 O.p. orzekł zwrot skarżącemu jego wniosku o odszkodowanie, gdyż właściwym do jego rozpoznania jest sąd. Organ w uzasadnieniu tego postanowienia stwierdził, że w sprawie organ odwoławczy w decyzji z dnia ... lutego 2006 r. nr... wyraził pogląd, że wniosek skarżącego o odszkodowanie zgodnie z treścią art. 171 § 3 O.p. należy mu zwrócić. Zdaniem organu w sprawie, której dotyczył wniosek skarżącego toczyło się postępowanie przed sądem powszechnym, który uznał się za właściwy do rozpoznania powództwa skarżącego, wniesionego przeciwko Skarbowi Państwa o odszkodowanie za wydanie decyzji, której dotyczył również wniosek skarżącego z dnia ... września 2005 r. Na to postanowienie skarżący wniósł zażalenie do Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej. W uzasadnieniu zażalenia skarżący stwierdził, że decyzja dyrektora urzędu Kontroli Skarbowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... została wydana z rażącym naruszeniem prawa oraz, że określone nią zobowiązania podatkowe uległy przedawnieniu. Skarżący wskazywał, że w jego sprawie organy winny były wydać decyzje na podstawie przepisów art. 247 § 2 i art. 250 § 2 pkt 2 O.p., co jego zdaniem umożliwiłoby mu wystąpienie o przyznanie odszkodowania na podstawie art. 261 § 1 i 3 O.p. Wskazanym na wstępie postanowieniem Generalny Inspektor Kontroli skarbowej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu postanowienia organ stwierdził, że w sprawie nie można było orzec o odszkodowaniu na podstawie art. 261 § 3 ponieważ w rozpoznanej sprawie brak było organu wskazanego w tym przepisie, gdyż w sprawie skarżącego decyzja wymiarowa nie została uchylona, nie została też wydana decyzja o stwierdzeniu nieważności decyzji wymiarowej a także nie zostały wydane decyzje na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2 O.p. Organ wskazywał, że Sąd Okręgowy w wyroku z dnia ... września 2005 r. sygn. akt [...] stwierdził, że skarżący nie ma możliwości dochodzenia odszkodowania na podstawie przepisów art. 260 i 261 O.p. oraz, że jedyną drogą dochodzenia przez skarżącego odszkodowania za wydanie w stosunku do niego powołanej decyzji wymiarowej jest droga postępowania cywilnego. W sprawie skarżącego nie mogła zostać wydana wskazywana przez skarżącego w zażaleniu decyzja na podstawie art. 247 § 2 O.p., gdyż w dniu ... lipca 2000 r. wydana została decyzją, którą na podstawie art. 249 § 1 i 3 O.p. odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dyrektora urzędu Kontroli skarbowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr... W dniu ... lutego 2003 r. wydana została decyzja, którą Generalny Inspektor Kontroli Skarbowej umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji wymiarowej, wszczęte wnioskiem skarżącego z dnia ... stycznia 2003 r. Na to postanowienie E. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podnoszono argumenty świadczące o niezgodności z prawem decyzji wymiarowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ..., z której wydaniem skarżący wiązał swoje roszczenia odszkodowawcze. Skarżący wywodził, że decyzja ta została wydana z naruszeniem art. 33 ust. 1 ustawy o VAT. Zdaniem skarżącego organy w sposób zupełnie niezrozumiały odmówiły mu umorzenia zaległości wynikających z tej nieprawidłowej decyzji. Skarżący twierdził, że na podstawie art. 77 Konstytucji RP należy mu się odszkodowanie za szkody spowodowane wydaniem wymienionej decyzji. Organ w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie , jednakże nie z powodu zarzutów w niej podniesionych. Zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., w dalszej części uzasadnienia powoływanej jako p.p.s.a.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z treścią przepisu art. 134 § 2 p.p.s.a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Przepis art. 134 § 1 p.p.s.a. nakłada na Sąd obowiązek uwzględnienia przy rozpatrywaniu sprawy wszystkich naruszeń prawa przez organy, jakie zaistniały w rozpoznawanej sprawie, a zatem również naruszeń które nie zostały podniesione przez skarżącego w skardze. Kierując się tym obowiązkiem Sąd stwierdził, że w rozpoznanej sprawie organy błędnie oceniły treść wniosku skarżącego o odszkodowanie, konsekwencją czego było wydanie nieprawidłowych rozstrzygnięć kończących postępowanie w sprawie. Skarżący pismem z dnia ... września 2005 r. (karta ... akt administracyjnych) wystąpił do Urzędu Kontroli Skarbowej w O. o przyznanie mu na podstawie art. 260 § 1 i 2 i art. 261 § 2 O.p. odszkodowania za szkodę spowodowaną wydaniem przez Inspektora Kontroli Skarbowej ostatecznej decyzji wymiarowej w zakresie podatku VAT z dnia ... czerwca 1998 r. nr... Równolegle z tym wnioskiem, w sprawie odszkodowania za wydanie wymienionej decyzji wymiarowej skarżący wniósł powództwo do Sądu powszechnego. W toku postępowanie przed Sądem powszechnym organ wnosił o odrzucenie pozwu z uwagi na niedopuszczalność drogi sądowej. W wydanych w tej kwestii postanowieniach Sąd Okręgowy w E. i Sąd Apelacyjny w G. wyjaśniały, że powództwo skarżącego jest dopuszczalne na podstawie art. 417 § 1 k.c. W pisemnym uzasadnieniu wyroku z dnia ... lutego 2006 r. Sąd Okręgowy w E. wyjaśniał, że powództwo skarżącego mogło zostać rozpoznane na podstawie przepisu art. 417 § 1 k.c. Zdaniem Sądu zasądzenie na podstawie tego przepisu od Skarbu Państwa odszkodowania za bezprawne działania funkcjonariusza publicznego, możliwe było w przypadku wykazania oczywistej bezprawności w działaniu funkcjonariusza. W sprawie skarżącego bezprawność ta nie występowała. Zarówno w uzasadnieniach postanowień w sprawie odrzucenia pozwu jak i w uzasadnieniu wymienionego wyroku Sąd wskazał, że nie rozpoznawał powództwa skarżącego na podstawie przepisów art. 260 i 261 O.p., gdyż określona w art. 261 § 4 O.p. droga sądowa w sprawie skarżącego nie mogła zostać uruchomiona z tego powodu, że w sprawie nie doszło do uchylenia decyzji w wyniku wznowienia postępowania, stwierdzenia jej nieważność a także nie została wydana decyzja na podstawie art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2 O.p. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w zaistniałym stanie faktycznym brak było podstaw do stwierdzenia, że w sprawie odszkodowania, o przyznanie którego skarżący złożył wniosek do Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. właściwy był Sąd powszechny. Należy podkreślić, że skarżący w złożonym do organu kontroli skarbowej wniosku o odszkodowanie wyraźnie wskazał, że żąda odszkodowania, o którym mowa w art. 260 i 261 O.p. Również w treści pism składanych w toku postępowania – odwołanie z dnia ... listopada 2005 r., zażalenie z dnia ... marca 2006 r., skarżący podtrzymywał to żądanie kierowane do organów kontroli skarbowej. Organy nie podejmowały dodatkowych czynności w celu ustalenia zakresu żądań zawartych we wniosku skarżącego o przyznanie odszkodowania. Zatem w niniejszej sprawie brak było podstaw faktycznych do uznania że skarżący żąda od organów odszkodowania, w przedmiocie którego mógł orzec Sąd powszechny. Jak już Sąd wskazał w niniejszej sprawie nie zachodziła dopuszczalność określonej w art. 261 § 4 O.p. drogi Sądowej przed Sądem powszechnym. Z tego względu należało stwierdzić, że w niniejszej sprawie organy pierwszej i drugiej instancji w sposób bezpodstawny uznały, że w sprawie właściwy jest Sąd powszechny i na podstawie art. 171 § 3 O.p. zwróciły skarżącemu jego wniosek o odszkodowanie. Zgodnie z treścią przepisu art. 261 § 3 O.p. o odszkodowaniu orzeka organ podatkowy, który uchylił decyzję lub stwierdził jej nieważność albo który orzekł o wydaniu decyzji z naruszeniem prawa, gdy uchylenie decyzji lub stwierdzenie jej nieważności nie mogło nastąpić z przyczyn określonych w art. 245 § 1pkt 3, art. 247 § 2. Zdaniem Sądu treść tego przepisu wskazuje wprost, że w niniejszej sprawie nie mogło się toczyć postępowanie przed organami kontroli skarbowej, ani też przed jakimikolwiek organami administracji. W rozpoznanej sprawie brak było organu, o którym mowa w art. 261 § 3 O.p., gdyż w sprawie nie doszło do uchylenia decyzji wymiarowej, której wydanie zdaniem skarżącego rodziło odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, nie doszło także do stwierdzenia jej nieważności a także do wydania decyzji na podstawie przepisów art. 245 § 1 pkt 3 lub art. 247 § 2 O.p. Skoro więc w sprawie odszkodowania, którego żądał od organów skarżący na podstawie przepisów art. 260 i 261 O.p. nie mogło się toczyć postępowanie przed organami administracji publicznej, organ do którego wpłynął wniosek o przyznanie takiego odszkodowania obowiązany był do wydania na podstawie art. 165a § 1 O.p. postanowienia odmawiającego wszczęcia postępowania w przedmiocie odszkodowania. Zgodnie z treścią tego przepisu "gdy żądanie, o którym mowa w art. 165 (żądanie wszczęcia postępowania- przypis sądu), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Podnoszone w skardze zarzuty przeciwko decyzji wymiarowej z dnia ... czerwca 1998 r. nr ... nie mogły zostać uwzględnione w niniejszym postępowaniu, gdyż decyzja ta była ostateczna i prawomocna. Sam skarżący przedmiotem skargi wniesionej w niniejszej sprawie uczynił postanowienie Generalnego Inspektora Kontroli Skarbowej w przedmiocie zwrotu podania. Z tych samych względów brak było możliwości oceniania w niniejszym postępowaniu sądowym zasadności odmowy umorzenia zaległości podatkowych wynikających z wymienionej decyzji. Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie był właściwy do oceny zasadności podnoszonych w skardze argumentów uzasadniających zdaniem skarżącego obowiązek przyznania mu odszkodowania za szkody spowodowane wydaniem powoływanej decyzji. Z tych wszystkich względów należało stwierdzić, że zaskarżone postanowienie oraz postanowienie organu pierwszej instancji zostały wydane z naruszeniem art. 171 § 3 O.p., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 135, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 152 p.p.s.a. Sąd na podstawie art. 210 § 1 p.p.s.a. nie zasądził na rzecz skarżącego kosztów postępowania sądowego. Zgodnie z tym przepisem strona traci uprawnienie do żądania zwrotu kosztów, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy bezpośrednio poprzedzającej wydanie orzeczenia nie zgłosi wniosku o przyznanie należnych kosztów. Stronę działającą bez adwokata lub radcy prawnego sąd powinien pouczyć o skutkach niezgłoszenia wniosku w powyższym terminie. Strona skarżąca nie zgłosiła wniosku o zwrot kosztów postępowania. Sąd z uwagi na nieobecność strony skarżącej na rozprawie nie miał możliwości pouczenia jej o skutkach niezgłoszenia wniosku o zwrot kosztów w terminie określonym w art. 210 § 1 p.p.s.a.