III SA/Wa 2594/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA (spr) Grażyna Nasierowska po rozpoznaniu w dniu 25 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. Sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. Sp. z o.o na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za IV kwartał 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych I. Sp. z o.o. (dalej jako strona bądź skarżąca), w skardze kasacyjnej z 13 sierpnia 2013 r. , uzupełnionej pismem z 14 sierpnia 2013 r. , wniosła o zwolnienie skarżącej od kosztów sądowych. Sąd uznał, że oświadczenie strony zawarte w skardze kasacyjnej było niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych i, na podstawie art. 255 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 poz 270, dalej jako u.p.p.s.a.), wezwał ją o nadesłanie dodatkowych informacji. Skarżąca została wezwana o wskazanie wysokości przychodów osiągniętych w 2012 i w 2013 r., złożenie odpisów zeznań podatkowych CIT za 2011 i 2012 r, złożenie sprawozdania finansowego za ostatni rok prowadzenia działalności, zestawienia faktur VAT i wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, zestawienie należności i zobowiązań wobec osób trzecich, wskazanie źródeł finansowania prowadzonej obecnie działalności i in. Strona, przy piśmie z 20 września 2013 r., w zakreślonym terminie siedmiu dni, złożyła wypełniony formularz PPPr z 19 września 2013 r, CIT-8 za 2012 r, CIT-8/O za 2012 r, sprawozdanie finansowe za 2011 r. , sprawozdanie finansowe za 2012 r. W uzasadnieniu formularza PPPr spółka, wnosząc ponownie o zwolnienie od kosztów sądowych, poinformowała o tym, że od kilku lat ponosi stratę podatkową "z uwagi na wprowadzenie nowych regulacji w zakresie SMS". Wskazała, że postępowanie podatkowe i spór sądowy doprowadziły do egzekucji, w ramach której wyegzekwowano od spółki ponad 335 tys. zł. Od 2010 r. nie osiąga dochodów umożliwiających jej poniesienie wpisu od skargi kasacyjnej. Spółka oznaczyła wysokość kapitału zakładowego na kwotę [...] zł, wartość środków trwałych – na kwotę 5174 zł, wysokość strat za ostatni rok obrotowy – 13303,19 zł, wysokość środków na rachunku bankowym – 25 tys zł. Strona zaznaczyła zarazem, ze konto wykazuje stan "na pokrycie najmu wynagrodzeń, usługi księgowe, prawne, które przekraczają stan konta, w tym spłaty wobec Skarbu Państwa". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Należy odmówić stronie przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od zasady, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy może mieć zatem miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 u.p.p.s.a. Stosownie do art. 245 § 3 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Strona, w formularzu PPPr z 19 września 2013 r., zwracała się o zwolnienie od kosztów sądowych, zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Do rozpoznania wniosku strony mają zatem zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem, Sąd przyznaje prawo pomocy osobie prawnej w zakresie częściowym - gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Sąd wskazuje, że z § 3 rozporządzenia z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2003 r Nr 221 poz 2193 ze zm) wynika, że wpis od skargi kasacyjnej wynosi połowę wpisu od skargi, czyli w badanej sprawie – 1173,- zł. Wysokość tej kwoty należy przede wszystkim uwzględniać przy ocenie zdolności finansowej strony do poniesienia kosztów w sprawie, czyli przy ocenie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy. Przywołany powyżej, będący podstawą rozstrzygnięcia przy ocenie wniosku o prawo pomocy, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 u.p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. , I FZ 136/11, CBOSA). Ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy i która ma wykazać, iż znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. Aby przyznanie prawa pomocy osobie prawnej było możliwe, sąd musi więc dokonać oceny, czy wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a. przesłanki rzeczywiście zaistniały (postanowienie z 19 czerwca 2012 r, II Fz 443/12, CBOSA ). Należy przede wszystkim zauważyć, że strona nie przekazała wszystkich żądanych od niej dokumentów finansowych. W szczególności brak jest w aktach sprawy wyciągów z rachunków bankowych – jak wskazano w wezwaniu – za ostatnie sześć miesięcy prowadzenia działalności. Skarżąca nie złożyła także zestawienia faktur VAT za ten sam okres. Tym samym strona uniemożliwiła dokonanie pełnej oceny jej bieżącej działalności i związanej z tym oceny zdolności uiszczenia kosztów sądowych – ze skutkiem wyrażonym w sentencji. Bez wątpienia natomiast zadeklarowana przez stronę kwota posiadanych środków na rachunku bankowym (25 tys zł), umożliwia jej pokrycie wymagalnych kosztów sądowych, tj wpisu od skargi kasacyjnej. Przy czym wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, na które powołuje się strona i których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe (por np. postanowienie z 1 sierpnia 2013 r, I Fz 327/13, CBOSA). Także wykazanie straty, w tym straty podatkowej, co wynika z deklaracji strony i nadesłanych sprawozdań finansowych, nie stanowi wystarczającej przesłanki jego udzielenia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 marca 2011 r., II GZ 112/11, postanowienie Naczelnego Sadu Administracyjnego z dnia 19 listopada 2004 r., I FZ 436/04, CBOSA). Zgodzić się jednocześnie należy z przyjętym w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowiskiem, iż przy rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy należy uwzględniać nie tylko rzeczywistą sytuację majątkową wnioskodawcy, ale również jego zapobiegliwość i przezorność w zgromadzeniu środków finansowych na pokrycie ewentualnych kosztów procesowych, zwłaszcza gdy prowadzi on działalność związaną z koniecznością występowania w postępowaniach sądowych lub administracyjnych (por. post. z 6 października 2004r., GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl. oraz z 19 listopada 2004r., FZ 463/04, CBOSA). W ocenie Sądu, w przypadku osoby prowadzącej działalność gospodarczą powinna ona, w procesie zarządzania dochodem brutto, uwzględniać środki finansowe na pokrycie kosztów sądowych związane z prowadzonymi postępowaniami sądowymi, gdyż prowadzenie takich postępowań mieści się w ryzyku działalności gospodarczej. W szczególności wykazane w bilansie za 2012 r rezerwy na zobowiązania w kwocie 232088, czy przychody netto w kwocie 2514663,11 umożliwiają wygospodarowanie środków na jeden z kosztów działalności gospodarczej, jakim są koszty postępowania sądowego. Nie bez znaczenia dla oceny zdolności spółki do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej jest wykazane w sprawozdaniu za 2012 r posiadanie należności od innych podmiotów. Stąd, w ocenie Sądu I instancji, spółka nie wykazała niemożliwości zgromadzenia środków finansowych na poczet zobowiązań z tytułu postępowania sądowego. Mając to na uwadze, Sąd, na podstawie art. 243 § 1 w związku z art. 245 § 3, art. 246 § 2 pkt 2 u.p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.