III SA/Wa 2610/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka - Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Radosław Teresiak, sędzia WSA Dariusz Zalewski, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 30 sierpnia 2017 r. sprawy ze skargi A. S. i B. S. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] czerwca 2016 r. Minister Finansów utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. odmawiające wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Skarżących – A. i B. S.. Z akt sprawy wnika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku Skarżących na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 13 lutego 2015 r. o numerach [...] i [...] obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2010 r. Pismem z dnia 27 lutego 2015 r. Skarżący wnieśli do organu egzekucyjnego zarzuty w sprawie postępowania egzekucyjnego, prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr [...] i [...], wskazując, że podjęte czynności egzekucyjne naruszyły podstawowe zasady postępowania egzekucyjnego, w szczególności wyrażone w art. 6 i 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. Dz.U z 2014 r., poz. 1619 ze zm., dalej – "u.p.e.a.") oraz art. 11 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K., postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r., na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a., zawiesił postępowanie egzekucyjne prowadzone do majątku skarżących na podstawie tytułów wykonawczych o numerach [...] i [...], do czasu wydania ostatecznego postanowienia w przedmiocie złożonych zarzutów. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. uznał zarzuty skarżących za nieuzasadnione. Rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2015 r. W celu wyegzekwowania zaległości, zawiadomieniem z dnia 18 lutego 2015 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku B. S.A. Pismem z dnia 12 czerwca 2015 r. Skarżący, na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. wystąpili z wnioskiem o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych w postępowaniu prowadzonym na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] i [...]. Dyrektor Izby Skarbowej we W. postanowieniem z dnia [...] lipca 2015 r. odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Zdaniem organu, w sprawie nie wystąpiły szczególnie uzasadnione okoliczności przemawiające za wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego. Pismem z dnia 13 lipca 2015 r. Skarżący wnieśli do Ministra Finansów zażalenie na ww. postanowienie, żądając jego uchylenia oraz wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, iż w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie uwzględniono istotnych okoliczności sprawy. Według Skarżących, organ nadzoru: - błędnie ocenił stan faktyczny sprawy i odmówił wstrzymania postępowania egzekucyjnego, przez co naruszył art. 7 i 11 k.p.a., - nie uwzględnił, że Zobowiązani są osobami starszymi i mocno schorowanymi. Aktualnie utrzymują się z emerytur i mocno zawężonej działalności gospodarczej, - nie wziął pod uwagę, że Zobowiązani wnosili wnioski o przyjęcie zabezpieczenia wykonania obowiązku przez wpis hipoteki przymusowej na posiadanych nieruchomościach. Według Zobowiązanych, gdyby organy przyjęły wniosek, to nie byłoby dodatkowych obciążeń i kosztów, - nie odnotował faktu, że Zobowiązani mają zajęte emerytury, stąd spłata całego zobowiązania będzie bardzo długa oraz że podjęli decyzję sprzedaży posiadanego lokalu, o którym mowa w decyzjach wymiarowych, w celu spłaty całego zadłużenia. Dlatego wskazane było wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Ponadto Zobowiązani nadmienili, że decyzje wymiarowe były oparte na szacunkach, stąd nie są ostatecznie prawomocne, z uwagi na toczące się postępowania przed sądami administracyjnymi. Utrzymując w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W., Minister Finansów w pierwszej kolejności przywołał art. 23 § 6 u.p.e.a. Wskazał, że zgodnie z tym przepisem organy sprawujące nadzór mogą w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez nadzorowany organ, z tym że czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne dotyczące innych należności pieniężnych niż pozostających we właściwości urzędów skarbowych, dyrektor izby skarbowej może wstrzymać wyłącznie za zgodą wierzyciela. Minister Finansów wskazał, że z uwagi na to, że powołany przepis nie zawiera katalogu szczególnie uzasadnionych przypadków, organ nadzoru dokonuje, na podstawie zebranego materiału dowodowego, oceny czy w sprawie zaistniały okoliczności do wstrzymania czynności egzekucyjnych bądź postępowania egzekucyjnego. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych zależy zatem od uznania organu nadzoru, co oznacza, że nawet wystąpienie ogólnie określonych przestanek takiego wstrzymania nie obliguje organu do wydania postanowienia wstrzymującego czynności egzekucyjne albo postępowanie egzekucyjne. Instytucja wstrzymania czynności egzekucyjnych przewidziana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem organu nadzoru. Dokonując oceny okoliczności sprawy pod kątem możliwości uznania danego przypadku za szczególnie uzasadniony, organ nadzoru winien sprawdzić, czy w danej sprawie zachodzą rzeczywiście obiektywne przesłanki, a nie subiektywne przekonanie zobowiązanego o tym, że jego sytuacja jest nadzwyczajna, a co za tym idzie, ustalić czy zasadne jest zastosowanie tak szczególnego trybu. Minister Finansów zauważył, że Skarżący wskazują na kwestie, które głównie odnoszą do dokonania błędnej oceny stanu faktycznego sprawy oraz naruszenia art. 7 i 11 k.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej we W. rozpoznając wniosek stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Organ nadzoru stwierdził, iż wymienione przez Zobowiązanych okoliczności nie posiadają cech "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Minister Finansów zaznaczył, że zastosowanie instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego skutkuje przesunięciem w czasie zapłaty należnego zobowiązania podatkowego, co zwiększa kwotę zadłużenia, poprzez wzrost odsetek za zwłokę. Wstrzymanie postępowania egzekucyjnego nie powoduje również uchylenia dotychczas dokonanych czynności egzekucyjnych. Minister Finansów argumentował, że nie można zgodzić się z twierdzeniem Skarżących, iż w sprawie niewłaściwie został ustalony stan faktyczny. Informacja Skarżących o wniesionych środkach zaskarżenia dotyczyła odrębnych postępowań, których wynik pozostawał bez wpływu na wynik postępowania w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Ministra Finansów, nie znajduje uzasadnienia zarzut naruszenia art, 7 k.p.a., bowiem Dyrektor Izby Skarbowej we W. podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego zbadania stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając na względzie interes publiczny i słuszny interes obywateli, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu postanowienia. W ocenie Ministra Finansów przywołana przez Skarżących sytuacja materialna i zdrowotna jest z pewnością niełatwa, niemniej fakt ten nie może stanowić okoliczności do zaprzestania prowadzenia egzekucji administracyjnej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia Ministra Finansów z dnia i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji, jako wydanych z rażącym naruszeniem przepisów obowiązującego prawa. Skarżący zarzucają, że organy błędnie oceniły stan faktyczny i ich sytuację. W ten sposób naruszono zasadę, że organy działają na podstawie prawa i w sposób wyczerpujący wyjaśniają wszystkie okoliczności sprawy. Naruszono i inne podstawowe zasady postępowania administracyjnego i egzekucyjnego, między innymi, aby zobowiązanie nie musiało być wykonane w drodze przymusu. Ze strony Skarżących pojawiła się realna szansa na uzyskanie środków na dobrowolną zapłatę całego zadłużenia. Skarżący podnieśli, że w złożonym wniosku oraz w zażaleniu wskazali, jakie ich zdaniem przepisy prawa procesowego i materialnego mają zastosowanie, a które zostały naruszone. Skarżący podtrzymują w tym zakresie swoje wszystkie argumenty i zarzuty. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że złożona w niniejszej sprawie skarga została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do przepisu art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, dalej – "P.p.s.a."). Zgodnie z tym przepisem, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy stronie zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena legalności postanowienia Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2016 r., który to, po rozpatrzeniu zarzutów zażalenia utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] lipca 2015 r. w sprawie odmowy wstrzymania postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w K.. Istota postępowania prowadzonego w trybie art. 23 § 6 u.p.e.a. sprowadza się do tego, że organy sprawujące nadzór mogą, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, wstrzymać na czas określony, czynności egzekucyjne lub postępowanie egzekucyjne prowadzone przez podległy organ. Przez wstrzymanie czynności egzekucyjnych rozumie się wstrzymanie wykonania wszystkich lub części zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, natomiast przez wstrzymanie postępowania egzekucyjnego - wstrzymanie wykonania zastosowanych środków egzekucyjnych, które nie powoduje uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych, oraz niepodejmowanie nowych środków egzekucyjnych. Celem instytucji wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych jest w istocie rzeczy możliwość uwzględnienia w toku postępowania egzekucyjnego zaistniałych indywidualnych, szczególnych okoliczności, uzasadniających czasowe zaprzestanie prowadzenia egzekucji, stanowiące odstępstwo od zasady możliwie najszybszego wykonania zobowiązania. Wstrzymanie czynności egzekucyjnych zależy zatem od uznania organu nadzoru, co oznacza, że nawet wystąpienie ogólnie określonych przesłanek takiego wstrzymania nie obliguje organu do wydania postanowienia wstrzymującego czynności egzekucyjne albo postępowanie egzekucyjne. Instytucja wstrzymania czynności egzekucyjnych przewidziana w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bowiem prawem, a nie obowiązkiem organu nadzoru. Za "szczególnie uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 23 § 6 u.p.e.a., mogą być uznane sytuacje spowodowane działaniem czynników, na wystąpienie których zobowiązany nie miał wpływu, niezależnych od sposobu jego postępowania, mających charakter losowy, zaistniałych w toku postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 czerwca 2007 r., VII SA/Wa 455/07). Pojęcie "szczególnie uzasadnione przypadki" ma charakter nieostry i w orzecznictwie podaje się różne przykłady jego rozumienia. Przykładowo, nie można uznać za szczególnie uzasadniony przypadek, w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a., niewywiązywania się przez kontrahentów z zobowiązań (wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2004 r., III SA/Wa 2432/04). Podobnie, kłopoty rodzinne, czy zdrowotne są zjawiskiem dosyć powszechnym i nie mogą być traktowane jako przesłanka do wstrzymania postępowania egzekucyjnego (wyrok WSA w Warszawie z 11 stycznia 2017 r., VII SA/Wa 354/16). Tym samym, okoliczności uzasadniające wstrzymanie postępowania egzekucyjnego w trybie tego przepisu muszą mieć charakter wyjątkowy w tym znaczeniu, że powinny odbiegać od występujących powszechnie. Sąd zauważa również, iż w trybie zmierzającym do wstrzymania czynności egzekucyjnych na podstawie art. 23 § 6 u.p.e.a. nie jest możliwe kwestionowanie działań organu egzekucyjnego (wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 października 2005 r., III SA/Wa 2118/05). Instytucji wstrzymania na czas określony czynności egzekucyjnych lub postępowania nie można traktować jako środka przysługującego zobowiązanemu do przerwania egzekucji w trudnych dla niego sytuacjach życiowych (wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2011 r., II OSK 86/10). Skarżący wnosząc zażalenie wskazali na kwestie, które głównie odnoszą do dokonania przez organ nadzoru błędnej oceny stanu faktycznego sprawy oraz naruszenia art. 7 i 11 k.p.a. Dyrektor Izby Skarbowej, rozpoznając wniosek Skarżących o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego stwierdził, że wymienione przez Skarżących okoliczności nie posiadały cech "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Powyższy pogląd podzielił Minister Finansów rozstrzygając zażalenie Skarżących na powyższe rozstrzygnięcie i w ocenie Sądu jest ono prawidłowe. W ocenie Sądu wymienione przez Skarżących okoliczności nie posiadają cech "szczególnie uzasadnionego przypadku" w rozumieniu art. 23 § 6 u.p.e.a. Z treści złożonego przez skarżących wniosku wynika, że argumentem przemawiającym za wstrzymaniem postępowania egzekucyjnego ma być okoliczność, iż w toku postępowania w przedmiocie wniosków Skarżących o zabezpieczenie, nie rozpatrzono zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a na decyzje ostateczne skutecznie zostały złożone skargi do sądu administracyjnego, stąd decyzje nie są prawomocne. Ponadto wskazywano, iż zastosowano wobec Skarżących zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, bowiem Zobowiązani, szczególnie Pan A. S. są bardzo chorzy i są w trakcie intensywnego leczenia, zatem zajęcie rachunków bankowych może sparaliżować możliwości finansowania wydatków na leczenie i rehabilitację. W ocenie Sądu wskazane okoliczności aczkolwiek z pewnością dotkliwe i uciążliwe dla stron, zasadnie zostały ocenione przez organy, jako nie stanowiące o tym, aby w sprawie zaszły okoliczności o charakterze szczególnie uzasadnionym. Jak już wskazywano za "szczególnie uzasadnione przypadki" należałoby uznać wypadki losowe, a także stwierdzone przez organ nadzoru nieprawidłowości podjętych czynności egzekucyjnych lub naruszenia prawa w toku postępowania egzekucyjnego (wyrok NSA z dnia 10 stycznia 2014 r., II FSK 1304/13). Dokonując oceny okoliczności sprawy pod kątem możliwości uznania danego przypadku za szczególnie uzasadniony, organ winien sprawdzić, czy w danej sprawie zachodzą rzeczywiście obiektywne przesłanki, a nie subiektywne przekonanie zobowiązanego o tym, że jego sytuacja jest nadzwyczajna, a co za tym idzie, czy jest zasadne zastosowanie takiego szczególnego trybu. W ocenie Sądu, w tej sprawie powyższa ocena dokonana przez organy jest prawidłowa. Przede wszystkim zauważyć należy, że w chwili orzekania przez Dyrektora Izby Skarbowej we W. w sprawie wstrzymania postępowania egzekucyjnego, rozpoznana została ostatecznie w trybie administracyjnym kwestia zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w ramach zarzutów na prowadzone postępowanie egzekucyjne na podstawie wskazanych w niniejszym rozstrzygnięciu tytułów wykonawczych (postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...] maja 2015 r.). Z kolei w sprawie decyzji wymiarowej Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 czerwca 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 284/15 oddalił skargę B. S. i A. S. (orzeczenie prawomocne). Ponadto, wskazywane przez Skarżących środki zaskarżenia dotyczyły odrębnych postępowań, których wynik pozostawał bez wpływu na wynik postępowania w przedmiocie wstrzymania postępowania egzekucyjnego. Zdaniem Sądu, podniesiona w zażaleniu okoliczność podjęcia przez Skarżących decyzji o sprzedaży posiadanego lokalu w celu spłaty zadłużenia, również nie stanowi okoliczności, która uzasadniałby wstrzymanie postępowania egzekucyjnego. Zasadnie również organy orzekające obu instancji stwierdziły, że instytucja wstrzymania postępowania egzekucyjnego powoduje jedynie przesunięcie w czasie obowiązku zapłaty należnego zobowiązania, co zwiększa kwotę zadłużenia poprzez wzrost odsetek za zwłokę i wpływa na pogorszenie sytuacji finansowej zobowiązanego. Jak już wyżej wskazywano, postanowienie wydawane przez organ nadzoru w trybie art. 35 § 2 u.p.e.a. ma charakter uznaniowy. W związku z tym organowi nadzoru przysługuje prawo wyboru w przedmiocie wstrzymania czynności egzekucyjnych: może on, ale nie musi wstrzymać wykonanie zastosowanych środków egzekucyjnych, nawet gdy stwierdzi przesłanki uzasadniające wstrzymanie. Przy czym organy administracyjne w każdym przypadku rozpatrywania kwestii wstrzymania postępowania egzekucyjnego lub czynności egzekucyjnych (pozytywnie lub negatywnie), mają obowiązek, stosownie do art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. podać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli na postanowienie służy zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie. Rolą Sądu z kolei jest także zbadanie, czy w sprawie nie doszło do przekroczenia granic uznaniowości w ramach tzw. luzu administracyjnego przy ustalaniu przez organ czy w sprawie wystąpił "szczególnie uzasadniony przypadek". W ocenie Sądu, organy w sprawie nie przekroczyły granic owej "uznaniowości", wskazując w wydanych postanowieniach administracyjnych, z jakich powodów nie mogą wstrzymać postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec Skarżących. W ocenie Sądu uzasadnienie skarżonego postanowienia zawiera wystarczające wyjaśnienie przesłanek dokonanego rozstrzygnięcia oraz przekonywującą i pozbawioną cech dowolności ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego. W tych okolicznościach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.