III SA/Wa 2622/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz, Sędziowie sędzia WSA Katarzyna Owsiak, sędzia WSA Radosław Teresiak (sprawozdawca), Protokolant referent Paulina Plichtowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 września 2020 r. sprawy ze skargi C. S.A. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 23 września 2019 r. nr 0114-KDIP4.4012.395.2019.2.AK w zakresie podatku od towarów i usług 1) uchyla zaskarżoną interpretację, 2) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz C. S.A. z siedzibą w W. kwotę 997 zł (słownie: dziewięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. [...] S.A. (dalej: "Wnioskodawca", "Strona", "Skarżący") złożyła wniosek o wydanie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego dotyczącej podatku od towarów i usług w zakresie możliwości korzystania ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, usług wykonywanych przez Stronę, na podstawie umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji. Wniosek uzupełniony został pismem z dnia 27 czerwca 2019 r. oraz pismem z dnia 2 września 2019 r. We wniosku przedstawiono następujące zdarzenie przyszłe: Wnioskodawca posiada wymagane prawem zezwolenie na prowadzenie działalności maklerskiej wydane przez Komisję Papierów Wartościowych i Giełd (obecnie: Komisja Nadzoru Finansowego). Dom Maklerski uprawniony jest w szczególności do prowadzenia rachunków papierów wartościowych. Wnioskodawca jest zarejestrowanym czynnym podatnikiem podatku VAT. W ramach swojej działalności Strona wykonywać będzie funkcję agenta emisji w rozumieniu art. 7a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2286 ze zm., dalej: "ustawa o obrocie instrumentami finansowymi"), w brzmieniu, jaki zostanie jej nadany od 1 lipca 2019 r. na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w związku ze wzmocnieniem nadzoru nad rynkiem finansowym oraz ochrony inwestorów na tym rynku (Dz. U. z 2018 r., poz. 2243). W tym zakresie Wnioskodawca zawierać będzie z emitentami obligacji, listów zastawnych, oraz certyfikatów inwestycyjnych funduszy inwestycyjnych zamkniętych umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji, o której mowa w art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi (dalej: "Umowa"). Do obowiązków domu maklerskiego na podstawie Umowy należeć będą w szczególności (na podstawie art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi): 1) weryfikacja spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji papierów wartościowych, wynikających z przepisów prawa; 2) weryfikacja zgodności działań emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania papierów wartościowych, wynikającymi z przepisów prawa; 3) weryfikacja spełniania przez papiery wartościowe oraz przez ich emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych; 4) utworzenie ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych; 5) pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, oraz udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy. Po dokonaniu weryfikacji, o której mowa w pkt 1 powyżej, Wnioskodawca może sporządzać na rzecz emitenta na postawie Umowy raport pokontrolny w zakresie spełniania wymogów emisji papierów wartościowych. Wnioskodawca wskazał, że wykonując obowiązki wynikających z art. 7a ust. 4 pkt 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi: "pośredniczenie w zawieraniu przez emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, oraz udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy" wykonywać będzie następujące czynności: uzyskanie od emitenta pełnomocnictwa obejmującego zarejestrowanie instrumentów finansowych w Krajowym Depozycie Papierów Wartościowych (KDPW), zarejestrowanie instrumentów finansowych przez platformę dostarczoną przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych (KDPW) - po zalogowaniu wnioskodawca wskaże emitenta, którego reprezentuje oraz poda parametry rejestrowanego instrumentu - nazwę, ilość, rodzaj, wartość nominalną, walutę, datę wykupu i daty płatności odsetek, odpowiadanie na pytania KDPW i dostarczanie do KDPW wszystkich potrzebnych dokumentów uzyskanych od emitenta w ramach bieżącego nadzoru nad procesem rejestracji. Wnioskodawca podkreśla, że prawidłowa rejestracja instrumentów finansowych przez KDPW jest elementem procesu emisji, bez którego jej skuteczne przeprowadzenie nie jest możliwe. Mając na względzie tak zakreślone zdarzenie przyszłe, Wnioskodawca zadał następujące pytanie: Czy wskazane w opisie zdarzenia przyszłego usługi wykonywane przez Stronę, na podstawie Umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji, podlegać będą zwolnieniu z podatku VAT? W ocenie Wnioskodawcy usługi wykonywane przez Stronę na podstawie Umowy podlegać będą zwolnieniu z podatku VAT. Wnioskodawca wskazał, że usługi składające się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji stanowią odróżniającą się całość, gdzie ich zakres został wskazany wprost w ustawie, są specyficzne dla transakcji zwolnionych. Strona podniosła, że usługi agenta emisji w rozumieniu art. 7a ustawy o obrocie instrumentami finansowymi dotyczą emisji konkretnych, wymienionych w przepisach papierów wartościowych oraz mają podstawowe znaczenie dla ich realizacji - bez usług składających się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji nie powstaną papiery wartościowe, które mogłyby być przedmiotem jakichkolwiek innych usług zwolnionych na podstawie art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (t.j. Dz.U. z 2011 r., Nr 117, poz. 1054 z późn. zm., dalej: "u.p.t.u.") i art. 135 Dyrektywy VAT. Wnioskodawca zwrócił również uwagę, że mimo złożonego charakteru, usługi wykonywane na podstawie Umowy powinny podlegać jednolitemu opodatkowaniu jako jedna usługa kompleksowa. W opinii Strony usługi składające się na wykonywanie funkcji Agenta Emisji nie stanowią usług przechowywania i zarządzania papierami wartościowymi. W interpretacji indywidualnej z dnia 23 września 2019 r. Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "DKIS") uznał stanowisko Wnioskodawcy za nieprawidłowe. W ocenie DKIS, świadczenie przez Wnioskodawcę przedmiotowych usług można uznać za odnoszące się do instrumentów finansowych, to jednak nie uznano, że ich przedmiotem są instrumenty finansowe. DKIS stwierdził, że w przypadku usług wymienionych w opisie sprawy, choć odnoszą się one do instrumentów finansowych, to instrumenty te nie są ich przedmiotem. DKIS uznał również, że czynności wykonywane przez Wnioskodawcę nie stanowią usług pośrednictwa w zakresie usług, których przedmiotem są instrumenty finansowe, jak również czynności wykonywanych przez Wnioskodawcę na podstawie art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi, nie uznano za usługę kompleksową, korzystającą ze zwolnienia z podatku od towarów i usług. Według DKIS przedmiotowe usługi nie mogą korzystać ze zwolnienia z podatku od towarów i usług, o którym mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. i będą podlegały opodatkowaniu wg podstawowej stawki podatku VAT w wysokości 23%. W skardze złożonej na powyższą interpretację, Wnioskodawca wnosząc o jej uchylenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, zarzucił naruszenie: 1. art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u., poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do uznania, że usługi świadczone przez Stronę na podstawie umowy o wykonywanie funkcji agenta emisji nie mogą korzystać ze zwolnienia od opodatkowania VAT i powinny podlegać opodatkowaniu stawką podstawową VAT; 2. art. 14c § 1 i 2 oraz art. 121 § 1 w zw. z art. 14h ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej: "O.p."), poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia prawnego oceny stanowiska Strony w pełnym zakresie, w szczególności poprzez zaniechanie analizy instytucji agenta emisji i ograniczenie się wyłącznie do wybiórczego przytoczenia wybranego przez DKIS orzecznictwa i wskazania, że stanowisko Strony jest nieprawidłowe, podczas gdy interpretacja indywidualna powinna zawierać ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, jak również wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. W odpowiedzi na skargę, DKIS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w zaskarżonej interpretacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga okazała się częściowo zasadna. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy usługi świadczone przez Skarżącego są usługami, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. Zauważyć należy, że zarówno Skarżący jaki organ opierają swoje stanowisko na konkluzjach wynikających z tych samych wyroków TSUE, zatem nie zachodzi konieczność ponownego ich powoływania przez Sąd, który również podziela przywołane tezy. Różnica pomiędzy stronami odnosi się do oceny usług świadczonych przez Skarżącego w kontekście przywołanych tez wyroków TSUE. Przechodząc zatem do meritum sprawy należy porządkowo wskazać, że zgodnie z art. 43 ust. 1 pkt 41 u.p.t.u. "Zwalnia się od podatku usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 2286, z późn. zm.), z wyłączeniem przechowywania tych instrumentów i zarządzania nimi, oraz usługi pośrednictwa w tym zakresie". Jak słusznie wywiódł NSA w wyroku z dnia 22 marca 2017 r. (I FSK 1708/15) "Sformułowanie "usługi, których przedmiotem są instrumenty finansowe", zawarte w art. 43 ust. 1 pkt 41 ustawy z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2011 r. Nr 177, poz. 1054 z późn. zm.), obejmuje czynności związane z emisją instrumentów finansowych i obrotem instrumentami finansowymi, o których mowa w ustawie z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2014 r. poz. 94 z późn. zm.), oraz pośrednictwo w tych transakcjach, w następstwie których dochodzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron". Należy zatem ustalić, czy w usługi świadczone przez Skarżącego i) związane są z emisją i obrotem instrumentami finansowymi oraz ii) czy w ich następstwie dochodzi do powstania, zmiany lub wygaśnięcia praw i obowiązków stron. Zgodnie z art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi w przypadku wskazanych ww. przepisie papierów wartościowych (obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych) przed zawarciem umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, emitent zawiera umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji tych papierów wartościowych z firmą inwestycyjną uprawnioną do prowadzenia rachunków papierów wartościowych albo z bankiem powierniczym. Obowiązek zawarcia umowy z agentem emisji przewidziany w ww. przepisie został ograniczony do wskazanych w nim papierów wartościowych, które nie będą emitowane w drodze oferty publicznej i w odniesieniu, do których emitent nie zamierza ubiegać się o dopuszczenie do obrotu na rynku regulowanym ani o wprowadzenie do Alternatywnego Systemu Obrotu (dalej: ASO), a także do certyfikatów inwestycyjnych emitowanych przez fundusz inwestycyjny zamknięty, który nie jest publicznym funduszem inwestycyjnym zamkniętym. Umowę taką emitenci muszą zawrzeć przed zawarciem umowy, której przedmiotem jest rejestracja tych papierów wartościowych w depozycie oraz przed rozpoczęciem proponowania nabycia tych papierów wartościowych. Chodzi więc o to, aby inwestorzy już od początku procesu emisyjnego obligacji objęci byli ochroną świadczoną przez agenta emisji. (por. Rycerski Adrian, Sójka Tomasz, Agent emisji obligacji IKAR2019/7/9-18). Obowiązki agenta emisji (usługi świadczone przez Skarżącego) wynikają natomiast z art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Zatem zawarcie powyższej umowy przez emitenta z agentem emisji jest obligatoryjne. Bez niej nie doszłoby do emisji wskazanych w art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi papierów wartościowych - w ramach oczywiście emisji niepublicznej. W ocenie Sądu więc obowiązki (usługi) agenta emisji są związane z emisją i obrotem instrumentami finansowymi a nie jak twierdzi organ "odnoszą się do" instrumentów finansowych. Zgodnie z art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi obowiązki agenta emisji obejmują: 1) weryfikację spełniania przez emitenta wymogów dotyczących emisji papierów wartościowych, wynikających z przepisów prawa; 2) weryfikację zgodności dokumentacji i oświadczeń przedstawionych przez emitenta z wymogami dotyczącymi oferowania papierów wartościowych, wynikającymi z przepisów prawa; 3) weryfikację spełniania przez papiery wartościowe oraz przez ich emitenta warunków rejestracji w depozycie papierów wartościowych określonych w regulaminie, o którym mowa w art. 50 ust. 1, a także tego, czy przyjęte przez Krajowy Depozyt lub przez spółkę, której Krajowy Depozyt przekazał wykonywanie czynności z zakresu zadań, o których mowa w art. 48 ust. 1 pkt 1 i 4, zasady obsługi realizacji zobowiązań emitentów zapewniają możliwość prawidłowego wykonania zobowiązań wynikających z papierów wartościowych; 4) utworzenie ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych oraz wydawanie zaświadczeń, o których mowa w ustawie o funduszach inwestycyjnych oraz ustawie z dnia 15 stycznia 2015 r. o obligacjach; 5) zawarcie w imieniu emitenta umowy, której przedmiotem jest rejestracja papierów wartościowych w depozycie papierów wartościowych, a także udzielanie emitentowi niezbędnej pomocy w zakresie ustalenia i przygotowania dokumentacji niezbędnej do zawarcia tej umowy. Zauważyć należy, że ustawodawca przyznał agentowi emisji możliwość jednostronnego decydowania o tym, czy dane papiery wartościowe zostaną zarejestrowane w KDPW (por. Grześków Mateusz, Status prawny agenta emisji PPH 2019/5/42-50). Oznacza to, że bez jego zgody konkretna emisja dłużnych papierów wartościowych może nie dojść do skutku. Ponadto z art. 7 ust. 1 oraz art. 7a ust. 7a i art. 7a ust. 9 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi wynika, że prawa z papierów wartościowych, powstają z chwilą dokonania zapisu w ewidencji osób uprawnionych z papierów wartościowych prowadzonej przez agenta emisji i przysługują osobom wskazanym w tej ewidencji jako osoby uprawnione z tych papierów wartościowych. Natomiast dopiero od chwili zarejestrowania w depozycie papierów wartościowych obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych, zapisy w ewidencji osób uprawnionych z tych papierów wartościowych prowadzonej przez agenta emisji wywołują skutki prawne związane z zapisem na rachunkach papierów wartościowych. Zatem należy przyznać rację Skarżącemu, że usługa zarejestrowania w depozycie papierów wartościowych obligacji, listów zastawnych lub certyfikatów inwestycyjnych - o których mowa w art. 7a ust. 1 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi - o której może agent emisji decydować jednostronnie, wiąże się z powstaniem praw z papierów wartościowych. Nie można zatem podzielić poglądu organu, że obowiązki agenta emisji mają jedynie charakter techniczno-administracyjny. Tym bardziej, że w ocenie Sądu czynności (obowiązki wskazane w art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi) mogą być uznane za świadczenie kompleksowe. Sąd ponownie wskazuje, że podziela tezy wyroków TSUE przywołane przez organ w skarżonej interpretacji indywidualnej, jednakże nie podziela konkluzji organy w ww. zakresie. Zauważyć bowiem należy, że w ocenie prawodawcy realizacja obowiązku korzystania z pomocy agenta emisji ułatwić ma emitentom przeprowadzenie procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie. (por. Rycerski Adrian, Sójka Tomasz, Agent emisji obligacji IKAR2019/7/9-18). Zgodnie z art. 7a ust. 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi zakres obowiązków agenta emisji nie może zostać wyłączony ani ograniczony przez umowę o wykonywanie funkcji agenta emisji. Wskazane w art. 7a ust. 4 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi obowiązki agenta emisji nie mogą być zatem wykonane odrębnie. Celem usług jest ułatwienie emitentom przeprowadzenia procesu rejestracji dłużnych papierów wartościowych w depozycie z wiodącą rolą usługi wskazanej w art. 7a ust. 4 pkt 5 ustawy o obrocie instrumentami finansowymi. Zatem usługi świadczone przez Skarżącego powinny zostać uznane za świadczenie kompleksowe. W ocenie Sądu zatem organ naruszył art. 43 ust.1 pkt 41 ustawy u.p.t.u. Sąd nie dopatrzył się natomiast naruszenia art. 14c § 2 O.p. Stanowisko organu jest bowiem w sposób dostateczny przedstawione i spełnia wymogi zawarte w art. 14c § 1 i § 2 O.p. Mając powyższe na uwadze, wobec uznania za naruszającą prawo zaskarżoną interpretację indywidualną Sąd na podstawie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") uchylił powyższą interpretację indywidualną. Podstawą prawną dla rozstrzygania o kosztach postępowania sądowego była treść art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 4 p.p.s.a. i art. 209 p.p.s.a. (w wysokości określonej w sentencji).