III SA/Wa 2685/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie Przewodniczący Sędzia WSA Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu K. K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 października 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2685/17 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] czerwca 2017 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji ustalającej wysokość łącznego zobowiązania pieniężnego na 2017 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżący – K. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika (adwokata). W uzasadnieniu wniosku wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji. Jest zadłużony na kilkanaście tysięcy złotych. Mieszka w budynku gospodarczym dostosowanym na potrzeby mieszkaniowe. Skarżący wyjaśnił, że prowadzi gospodarstwo domowe z żoną. Z oświadczeń skarżącego wynika również, że poza nieruchomością rolną nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Skarżący argumentował również, że miał wypadek w gospodarstwie, w związku z czym dwa miesiące miał nogę w gipsie i jego dochody znacznie spadły. Skarżący oświadczył, że uzyskuje dochód ze stosunku pracy w wysokości ok. 1.500 zł oraz emeryturę w wysokości 1.430 zł. Z kolei zobowiązania i stałe wydatki małżonków to: wyżywienie 1.500 zł, energia elektryczna 150 zł, ubrania 150 zł, leki 300 zł, karta miejska 100 zł, opał 800 zł na pół roku. Do pisma skarżący załączył zeznanie podatkowe za 2016 r., kartę informacyjną badania szpitalnego oraz wyciągi z rachunków bankowych. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 października 2017 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy uznał, że przy łącznych dochodach małżonków w kwocie ok. 3.600 netto, skarżący mógł zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie, gdzie wpis wynosi 500 zł. Ponadto w ocenie starszego referendarza sądowego brak nadesłania przez skarżącego dokumentów potwierdzających dochody jego żony przemawia również za odmową przyznania mu prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie złożył sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego. Skarżący podkreślił, że jego żona uzyskuje nieregularne dochody, a obecnie ponownie wyjechała za granicę celem podjęcia pracy. Skarżący odnosząc się do postanowienia starszego referendarza sądowego wyjaśnił, że obroty na rachunku bankowym żony rzędu ponad 32 tyś zł wynikały z wpływu kwot za sprzedaż krów. Skarżący nadmienił, że ze środków uzyskanych ze sprzedaży krów spłacił wcześniej zaciągnięty kredyt bankowy, a pozostałą kwotę małżonkowie odłożyli na bieżące utrzymanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718, powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Tak określony zakres prawa pomocy mieści się w całkowitym zwolnieniu od kosztów sądowych, przewidzianym w art. 245 § 2 P.p.s.a. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, jest wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy należy traktować jako odstępstwo od ogólnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez tego, kto wnosi do sądu pismo, podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji stronie, która ze względu na swój stan finansowy, majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Podkreślić należy, iż dla uzyskania prawa pomocy nie wystarczy subiektywne przekonanie wnioskodawcy o zasadności jego otrzymania. Prawo pomocy może być przyznane, jeżeli zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Dlatego też zasadność wniosku referendarz rozpatruje w dwóch aspektach, uwzględniając z jednej strony wysokość obciążeń, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu sądowym, z drugiej zaś strony - wysokość środków, którymi ona dysponuje. Po przeanalizowaniu postanowienia starszego referendarza sądowego Sąd stwierdza, że w przypadku skarżącego przesłanki warunkujące udzielenie prawa pomocy w zakresie całkowitym nie występują. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu w kwocie 500 zł, oraz zapewnienie prawa do sądu, należy stwierdzić, iż rację miał starszy referendarz sądowy, iż należało odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy. Słusznie starszy referendarz sądowy wyjaśnił, że ocena, czy skarżący jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonujących informacji o źródłach jego utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, skarżący obowiązany był przedstawić rzetelne informacje o sytuacji finansowej żony, czego nie uczynił. Wymóg udzielenia takich informacji wynika z art. 252 P.p.s.a., zgodnie z którym oświadczenie strony powinno zawierać dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym. Z przedstawionego przez skarżącego - miesięcznego zestawienia jego i żony dochodów i wydatków wynika, że uzyskiwane przez nich dochody przewyższają miesięczne niezbędne wydatki. Wykazane dochody małżonków wynoszą bowiem łącznie ok. 3.600 zł netto, a wydatki – ok. 2.300 zł. Rację miał zatem starszy referendarza sądowego, podkreślając, że przy chociażby niewielkim ograniczeniu wydatków, skarżący mógł zabezpieczyć środki na pokrycie kosztów sądowych w sprawie (wpis wynosi 500 zł). Przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest bowiem niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Ponadto referendarz wskazał, że z nadesłanych wyciągów z rachunków bankowych na rachunek żony skarżącego w dniu 05.08.2017 r. wpłynęła kwota 4.000 zł (wpłata własna), w dniu 11.08.2017 r. - 8.000 zł, w dniu 25.08.2017 r. - 8.500 zł, w dniu 06.09.2017 r. - 8.583,34 zł. W ciągu dwóch miesięcy obroty na rachunku bankowym żony skarżącego wyniosły ponad 32 tyś zł. Ustosunkowując się do powyższego skarżący w sprzeciwie wyjaśnił, że kwoty 8.000 i 8.500 zł zostały uzyskane ze sprzedaży krów. Środki te skarżący przeznaczył na wcześniejszą spłatę kredytu. Zaś pozostałe środki z rachunku bankowego żony przeznaczono na bieżące utrzymanie. W ocenie Sądu rzeczą skarżącego jest w jaki sposób decyduje o planowaniu swoich wydatków, ale argumentem za przyznaniem prawa pomocy nie może być fakt zaciągnięcia przez niego kredytu i wcześniejszej jego spłaty. Obowiązek spłaty zobowiązań finansowych ma oczywiście wpływ na sytuację majątkową strony, nie stanowi jednak przesłanki, która przesądziłaby o przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dbałość o płynność finansową i regulowanie zobowiązań prywatnoprawnych nie wyklucza konieczności regulowania nie mniej ważnych należności o charakterze publicznoprawnym, np. poniesienia kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Zobowiązania cywilnoprawne (kredyt) nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Ponadto nadmienić należy, że skarga została wniesiona w lipcu 2017 r. zatem skarżący winien liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych. Z wyciągu bankowego żony skarżącego wynika, że 11 sierpnia 2017 r. została otwarta lokata oszczędnościowa na kwotę 8.500 zł. Zatem w dacie wniesienia skargi skarżący dysponował środkami na pokrycie kosztów wpisu jak też kosztów wynagrodzenia pełnomocnika z wyboru. Odnosząc się do kwestii odmowy ustanowienia adwokata Sąd miał również na uwadze treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 kwietnia 2013 r., I Fz 70/13. W postanowieniu tym Naczelny Sąd Administracyjny wskazał jednoznacznie, że decydując o udzieleniu stronie prawa pomocy, należy przede wszystkim kierować się przesłankami z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., a więc brakiem jakichkolwiek środków na pokrycie kosztów sądowych, ale również odnośnie wniosku o przyznanie pełnomocnika procesowego z urzędu, sąd powinien uwzględnić procesową konieczność jego powołania. Istotne jest, w szczególności, aktualne stadium postępowania, dotychczasowy sposób postępowania strony przed sądem, konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2010 r., sygn. akt II FZ 62/10 i przywołane tam orzecznictwo, dostępne: CBOSA). Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżący posiada majątek (w postaci gospodarstwa rolnego) którym może dowolnie gospodarować. Uzyskuje regularne dochody z pracy oraz emerytury. Jego żona również uzyskuje dochody, których skarżący nie udokumentował. Nie jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika jedynie wyrażenie woli jego działania w sprawie. Podkreślenia wymaga, że sąd administracyjny w razie uzasadnionej potrzeby udziela stronom – ale tylko występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego - niezbędnych pouczeń w przystępnym języku, co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań (art. 6 P.p.s.a.). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nadto, sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 §1 i § 2 P.p.s.a.). W ocenie Sądu w niniejszej sprawie udział pełnomocnika w postępowaniu zainicjowanym skargą nie zwiększy gwarancji dostępu skarżącego do Sądu, ani nie jest warunkiem dostępu do Sądu, niezależnie już od oceny zdolności wygospodarowania przez skarżącego środków na ten cel z posiadanego majątku i uzyskiwanych dochodów. O powyższym orzeczono na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 2 i art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.