III SA/Wa 2701/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2701/17 odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. s.k. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 10.000 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością sp. k. z siedzibą w W. (dalej jako "Skarżąca"), wniosła skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. z dnia [...] maja 2017 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za lipiec 2014 r. W treści skargi zawarła wniosek o zwolnienie w całości od kosztów sadowych z uwagi na bardzo trudną sytuację ekonomiczną. Zaznaczyła, że na obecną chwilę jej funkcjonowanie zostało w znaczny sposób ograniczone i sprowadza się jedynie do wykonywania obowiązków wynikających z Kodeksu Spółek Handlowych i ustawy o rachunkowości. W złożonym na urzędowym formularzu PPPr wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazała, iż poprzez dokonaną blokadę rachunków bankowych uniemożliwiono jej zakup towarów handlowych, jak również ich późniejszą sprzedaż. Powyższa sytuacja doprowadziła do konieczności faktycznego zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca podniosła, iż po ustanowieniu zabezpieczenia na rachunkach bankowych utraciła możliwość bieżącej realizacji zobowiązań względem kontrahentów i budżetu państwa. Zaznaczyła, iż banki wypowiedziały jej umowy o prowadzenie rachunków bankowych. Ze względu na brak środków pieniężnych nie może prowadzić aktywnej działalności gospodarczej oraz zatrudniać pracowników. W oświadczeniu o majątku i dochodach wykazała kapitał zakładowy oraz wartość środków trwałych w wysokości 0,00 zł, z kolei wysokość zysku oszacowała na kwotę 196.485,97 zł. Do wniosku dołączyła bilanse oraz rachunki zysków i strat za 2013 r., 2014 r., 2015 r. i 2016 r. W odpowiedzi na wezwanie starszego referendarza sądowego do nadesłania dodatkowych dokumentów oraz złożenia wyjaśnień dotyczących rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, Skarżąca wyjaśniła, iż nie posiada rachunków bankowych, udziałów w podmiotach trzecich ani jakichkolwiek nieruchomości. Skarżąca ponadto przedłożyła deklaracje CIT-8 za 2015 r. i 2016 r., deklaracje VAT-7 za okres od marca do sierpnia 2017 r., a ponadto zestawienie zobowiązań i wierzytelności według stanu na 29 września 2017 r. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 28 grudnia 2017 r. odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uzasadniając rozstrzygnięcie stwierdził, iż Skarżąca miała możliwość zabezpieczyć sobie w stosownym czasie środki finansowe na pokrycie żądanego wpisu w sytuacji, gdy w 2014 r. osiągnęła przychód w wysokości 903.033.279,53 zł, natomiast w 2015 r. przychód w wysokości 600.573.998,25 zł. Tym samym nie zgodził się z argumentacją Skarżącej skupiającą się wokół takich okoliczności jak dokonane zajęcia rachunku bankowego, zaprzestanie prowadzenia aktywnej działalności gospodarczej, czy brak środków pieniężnych. Reasumując podniósł, iż Skarżącą nie można uznać za podmiot, który nie jest w stanie w żaden sposób zgromadzić niezbędnych środków na pokrycie kosztów sądowych. Skarżąca w sprzeciwie zarzucając naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 245 § 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.; dalej "P.p.s.a.") ponowiła wniosek o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych. W jej ocenie referendarz sądowy wydając zaskarżone postanowienie w sposób niepełny i arbitralny rozważył przedstawione przez nią dokumenty, okoliczności oraz wyjaśnienia dotyczące jej sytuacji majątkowej oraz możliwości finansowych. Skarżąca powtórzyła, iż nie posiada żadnych nieruchomości, udziałów w podmiotach trzecich, ani rachunków bankowych. Jej sytuacja finansowa jest z kolei bezpośrednim następstwem działań organów podatkowych, które w ramach toczącego się postępowania zabezpieczającego, a następnie egzekucyjnego dokonały zajęcia m.in. rachunków bankowych i doprowadziły ją do utraty realnych możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Według Skarżącej nawet gdyby – zgodnie z sugestią referendarza sądowego - zabezpieczyła środki na ewentualne koszty postępowań kontrolnych czy sądowych, to i tak zostałyby one zajęte przez organy podatkowe w postępowaniu zabezpieczającym, a następnie egzekucyjnym. Reasumując stanęła na stanowisku, że obciążenie jej kosztami postępowania przeczyłoby zasadzie państwa prawa i zasadom współżycia społecznego. Do sprzeciwu załączyła wypowiedzenia umów rachunków bankowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać należy, że stosownie do art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Z kolei art. 245 § 1 P.p.s.a. stanowi, że stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Stosownie do art. 245 § 2 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmuje w myśl art. 245 § 3 P.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. W przypadku osób prawnych, a także innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym – gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.), a zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 ww. przepisu). Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Przyznanie wnioskodawcy prawa pomocy należy traktować, jako odstępstwo od powołanej zasady, powodujące uszczuplenie dochodów państwa. Przysługujące Sądowi prawo do zwalniania od kosztów sądowych nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania, lecz podlega określonym regułom, których należy bezwzględnie przestrzegać przy każdorazowym rozpatrywaniu takiego wniosku. W szczególności, do obowiązków Sądu należy ocena złożonego przez wnioskodawcę oświadczenia i ewentualna jego weryfikacja, w celu wyważenia interesu ogółu (Skarbu Państwa) i słusznego interesu jednostki (obywatela). Rozpoznając wniosek należy uwzględnić sytuację majątkową Skarżącego oraz jego zdolności płatnicze na tle wysokości wymagalnych kosztów sądowych. Natomiast, jak podkreśla się w orzecznictwie ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA z 13 maja 2010r. sygn. akt II FZ 185/10 i z 27 maja 2010r. sygn. akt II FZ 255/10). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi złożonej przez Skarżącą wynosi 100.000 zł. Każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. W sprawie Skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, tj. w zakresie częściowym. Rozpoznając niniejszy wniosek należało zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku oraz złożonych oświadczeń, jak również do załączonych przez Skarżącą dokumentów i na tej podstawie dokonać analizy jej sytuacji majątkowej oraz jej zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością wpisu sądowego. Z nadesłanych do wniosku o przyznanie prawa pomocy dokumentów wynika, że Skarżąca prowadziła działalność gospodarczą o znacznych rozmiarach. Za 2013 r. uzyskała przychód ze sprzedaży w wysokości ponad 479 mln zł, za 2014 r. – w wysokości ponad 903 mln zł, za 2015 r. w wysokości 600 mln zł. Należy jednak podkreślić, iż z dołączonego bilansu rachunków zysków i strat za okres od 1 do 25 stycznia 2016 r. wynika, że sytuacja Skarżącej uległa pogorszeniu. Skarżąca łączną stratę z działalności gospodarczej wykazaną w sprawozdaniu finansowym odnotowała w wysokości 215.131,91 zł. Z jej oświadczeń oraz potwierdzających ją dokumentów wynika, że w zasadzie na majątek Spółki składają się, co do zasady aktywa obrotowe w wysokości około 20 mln zł, jednak nie posiada ona żadnych środków trwałych, czy też nieruchomości. Zastosowany wobec Spółki środek zabezpieczający w postaci zajęcia rachunków bankowych przyczynił się do utraty zdolności kredytowej, a w następstwie zaprzestania prowadzonej działalności operacyjnej i wykazania za ostatni rok obrotowy straty oraz braku możliwości swobodnego dysponowania środkami finansowymi. Powyższe doprowadziło do konieczności rozwiązania umów z pracownikami. Wskazać należy, iż okolicznością uzasadniającą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie przez nią, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Niemniej w ocenie Sądu przyznanie Skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami w ich zgromadzeniu. Założeniem tego prawa jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony racji podmiotom, które nie mają obiektywnych możliwości uiszczenia kosztów sądowych. Na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego kosztem sądowym, którego poniesienie jest niezbędne do jego prowadzenia jest wpis od skargi w wysokości 100.000 zł. Sąd, oceniając sytuację finansową Skarżącej, przyjął jednak, że jest ona w stanie partycypować częściowo w jedynym na obecnym etapie postępowania sądowego koszcie - przez uiszczenie wpisu sądowego na poziomie 10.000 zł. Zauważyć bowiem trzeba, że kwota 10.000 zł to około 1/10 wyznaczonego wpisu sądowego od skargi. W ocenie Sądu sumę taką można w ostateczności pożyczyć np. od prezesa zarządu Spółki, na konto zysków z rozpoczętej na nowo działalności gospodarczej. Sąd ma także na względzie, że jakkolwiek Skarżąca – zgodnie ze swym oświadczeniem - nie prowadziła działalności gospodarczej - to ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że pomimo posiadania zobowiązań krótkoterminowych w wysokości 3.993.557,78 zł posiada znacznej wysokości kapitał rezerwowy w wysokości około 35 mln zł. Skarżąca posiada też środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w wysokości 511.173, 91 zł. Sąd, po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej oraz złożonej przez nią informacji dotyczącej jej sytuacji finansowej stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie Skarżącej od wpisu sądowego od skargi ponad 10.000 zł. Uiszczenie wpisu w ww. kwocie spowoduje merytoryczne rozpoznanie sprawy i wydanie wyroku, rozstrzygającego spór, co do istoty. Zrealizowane zostanie również prawo do sądu, określone w przepisie art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Sąd, mając na uwadze całość przedstawionej wyżej argumentacji - na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji.