III SA/Wa 2704/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, , po rozpoznaniu w dniu 9 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz przyznania pełnomocnika w sprawie ze skargi K. O. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2007r. postanawia: 1. przyznać Skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2. odmówić przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Skarżący K. O. zwrócił się na formularzu PPF o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. Podał, że jest współwłaścicielem (w ¼) domu oraz przysługuje mu udział spadkowy, gdzie w skład spadku wchodzi nieruchomość rolna. Gospodarstwo domowe Skarżący prowadzi wraz z żoną, która posiada samochód typu BUS (9-letni). Skarżący jest osobą bezrobotną, natomiast jego żona prowadzi działalność gospodarczą, która przez ostatnie miesiące nie przyniosła dochodu. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo z 24 października 2011 r., w którym wyjaśnił, że nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Pozostaje na utrzymaniu żony, której pomaga prowadzić działalność gospodarczą. Pomoc ta jest niezbędna ze względu na kryzys gospodarczy oraz sytuację osobistą żony, związaną z chorobą i śmiercią jej matki. Skarżący przedstawił wydatki jakie generuje działalność gospodarcza żony, zaznaczając że część z tych wydatków jest nieopłacona. Skarżący podał także wydatki związane z chorobą matki żony oraz koszty pogrzebu. Dodał, że w wydatkach związanych ze wspomnianą chorobą uczestniczyły także siostry żony. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe i deklaracje VAT żony oraz wyciągi bankowe. Zastrzegł że konta są w chwili obecnej zajęte przez komornika. Postanowieniem z 23 listopada 2011 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawo pomocy w jakimkolwiek zakresie. Od powyższego postanowienia Skarżący wniósł sprzeciw. W jego uzasadnieniu podniósł między innymi, że koszty związane z utrzymaniem mieszkania mamy jego żony pokrywane były z jej emerytury, natomiast inne wydatki pokrywane były z innych źródeł, w szczególności dzięki pomocy rodziny. Odnosząc się do zarzutu referendarza, iż jego żona posiada inne, nieujawnione konta bankowe, wyjaśnił, że konto w Banku [...] S.A. zostało zamknięte, a środki które tam wpłynęły zostały przelane przez żonę na pokrycie zaległych opłat. W kwestii dotyczącej zajęcia rachunku bankowego przez komornika wskazał, iż fakt jego zajęcia wynika bezpośrednio z ujemnego salda na tym rachunku. Powyższe argumenty, w ocenie Skarżącego uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia go od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika. Jednocześnie, w sytuacji odmowy przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, zwrócił się o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia całości wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - "P.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu go wniesiono, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje, bowiem usunięcie z obrotu prawnego wcześniejszego orzeczenia. W pierwszej kolejności wskazać należy, iż instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a. zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Konkretyzację powołanej wyżej zasady stanowi art. 214 §1 P.p.s.a. zgodnie, z którym każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia kosztów sądowych. W konsekwencji przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych kiedy to spełnione zostaną przesłanki określone w art. 246 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika tj. w zakresie całkowitym. Zgodnie z art. 246 §1 pkt 1 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Rozpoznając sprawę należało, zatem w pierwszej kolejności odnieść się do argumentacji przedstawionej we wniosku i dokonać analizy sytuacji majątkowej Skarżącego oraz jego zdolności płatniczych, w zestawieniu z wysokością należnych kosztów sądowych. Zauważyć należy, iż na dzień rozpoznania wniosku do kosztów sądowych zaliczyć należy wpis od skargi w wysokości 790 zł. Okoliczności przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również wynikające z akt sprawy pozwalają uznać, że sytuacja Skarżącego nie uzasadnia przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie, ale uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym i z tego względu Sąd postanowił o zwolnieniu od kosztów sądowych. Skarżący wykazał bowiem, zdaniem Sądu na istniejące trudności płatnicze tj. kilkumiesięczne zaległości w ZUS, z tytułu czynszu, opłat na rzecz S.. Także z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego nie wynika możliwość połączenia zdolności strony do zaspokojenia wydatków z tytułu kosztów sądowych i zaspokojenia potrzeb życiowych, ponieważ nie umożliwia tego kwota zgromadzona na rachunku. Na wynik sprawy ma też wpływ sytuacja w jakiej znalazła się rodzina skarżącego w następstwie choroby członka rodziny i jego śmierci we wskazanej dacie oraz kompetencja do cofnięcia prawa pomocy wynikająca z art. 249 P.p.s.a – w razie ustalenia dobrej sytuacji majątkowej strony. O ile uiszczenie kosztów sądowych warunkuje rozpoznanie sprawy, o tyle warunkiem koniecznym rozpoznania niniejszej sprawy nie jest występowanie profesjonalnego pełnomocnika. Przepisy regulujące postępowanie przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie przewidują bowiem "przymusu adwokackiego". Skarżący ma ustawowo zapewnione prawo do informacji, którego wyrazem jest sformułowana w art. 6 P.p.s.a. zasada udzielania pomocy stronom (por. postanowienie NSA z dnia 16 stycznia 2006 r., II GZ 143/05). Zgodnie z tym przepisem Sąd udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Istotną gwarancją procesową jest również to, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd oceniając wydane w sprawie rozstrzygnięcie lub czynność organu administracji, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten daje podstawę do uwzględnienia skargi także wtedy, gdy w trakcie toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego strona nie podnosi zarzutów będących podstawą wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonego aktu lub czynności. Oznacza to, że Sąd zbada zasadność skargi niezależnie od obecności na rozprawie pełnomocnika, czy też Skarżącej (por. postanowienie NSA z dnia 10 września 2007 r., II FZ 450/07). Zważywszy więc, że na etapie postępowania przed sądem pierwszej instancji nie istnieje tzw. przymus adwokacki, a Skarżący posiada dochody miesięczne, Sąd uznał, że nie zostały wyczerpane przesłanki do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 254 § 1 oraz art. 260 P.p.s.a. orzeczono, jak w sentencji postanowienia.