III SA/Wa 2723/14

Dnia 27 listopada 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko, po rozpoznaniu w dniu 27 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi P. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. postanawia zwolnić skarżącego od kosztów sądowych w całości oraz odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata Skarżący – P.R. , wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia z dnia [...] czerwca 2014 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. W odpowiedzi na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 643 zł, Skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jego rzecz adwokata. W osnowie wniosku Skarżący podniósł, że jest osobą bezrobotną, co potwierdza załączone zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy. Mieszka wraz z konkubiną i córką w domu swojej matki, która pokrywa wszystkie rachunki związane z utrzymaniem domu. Skarżący otrzymuje z Ośrodka Pomocy Społecznej zasiłek mieszkaniowy w kwocie 85 zł miesięcznie. Konkubina Skarżącego utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego 1800 zł brutto, które to środki przeznaczone są w całości na utrzymanie ich córki. Skarżący nie posiada natomiast żadnego majątku, ani oszczędności. Do wniosku Skarżący załączył ponadto informację PIT-11 oraz zeznanie podatkowe za 2013 r., decyzję o przyznaniu dla córki M.R. pomocy w postaci dożywiania oraz listę wypłat dodatków mieszkaniowych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący przedłożył m.in.: kserokopie swoich zeznań podatkowych, PIT-11 konkubiny, zaświadczenie o wynagrodzeniu netto konkubiny, odcinki opłat dla Przedsiębiorstwa Wodociągowego, odcinki opłat za energię, wyciąg z rachunku bankowego oraz umowę kredytu ratalnego konkubiny. Postanowieniem z dnia 8 października 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. W sprzeciwie Skarżący ponownie przedstawił okoliczności podniesione we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślił, że środki finansowe wpływające na konto konkubiny pochodzą z jej wynagrodzenia o pracę, przyznanego kredytu i świadczeń z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych – za wczasy, zaś rozchód środków jest przeznaczany na spłatę kredytu i bieżące wydatki. Według Skarżącego jego obecna sytuacja finansowa jednoznacznie wskazuje, iż nie posiada on środków ani na pokrycie jakichkolwiek kosztów sądowych, w tym kosztów profesjonalnego pełnomocnika. Zdaniem Skarżącego w niniejszej sprawie nie można sugerować się okolicznościami i sytuacją Skarżącego z przed 11 września 2011 r., czyli z czasu, kiedy prowadził jeszcze działalność gospodarczą. Nie można bowiem sugerować, że Skarżący z tej działalności - która w efekcie przyniosła stratę - uzyskał jakiekolwiek dodatkowe oszczędności. W odpowiedzi na wezwanie Sądu Skarżący wyjaśnił, że jego konkubina uzyskuje obecnie miesięczny dochód w kwocie 1.505,10 zł, zaś w całym 2013 r. jej dochody wyniosły 23.842 zł. Podkreślił, że on i konkubina opłacają wszelkie wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego wspólnie z matką Skarżącego. Opłaty wynoszą 500-600 zł miesięcznie. Skarżący przedstawił zeznania podatkowe PIT-37 swoje i konkubiny, zaświadczenie z Powiatowego Urzędu Pracy oraz zaświadczenie o zarobkach konkubiny z ostatnich 3 miesięcy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: W myśl art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", stronie postępowania sądowo-administracyjnego może zostać przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Celem instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W konsekwencji, przyznanie prawa pomocy może mieć miejsce w przypadkach wyjątkowych, kiedy to spełnione zostaną określone przesłanki, a strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy (w niniejszej sprawie – osoba fizyczna) musi spełnić którąś z przesłanek, o jakich mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie na jego rzecz adwokata. W ocenie Sądu, przy tak sformułowanym zakresie żądania, wniosek Skarżącego zasługiwał jedynie na częściowe uwzględnienie. O ile bowiem zasadne jest – z uwagi na jego sytuację finansową – zwolnienie Skarżącego od kosztów sądowych w całości, o tyle jego wniosek nie znajdował uzasadnienia w części dotyczącej konieczności ustanowienia na jego rzecz adwokata. Zwalniając Skarżącego od kosztów sądowych w całości, Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim fakt, iż Skarżący jest bezrobotny, utrzymuje się wraz z konkubiną i córką jedynie z wynagrodzenia za pracę konkubiny, zaś w kosztach utrzymania domu partycypuje w znacznej części matka Skarżącego. Zarówno Skarżący, jak i jego córka otrzymują pomoc z Ośrodka Pomocy Społecznej. Niewątpliwe są to okoliczności przemawiające za pozytywnym rozstrzygnięciem wniosku Skarżącego w powyżej wskazanej części. Skarżący wykazał bowiem – jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Takie rozstrzygnięcie znajduje ponadto umocowanie w konieczności realizacji prawa do sądu, gwarantowanego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Jednakże, w ocenie Sądu, Skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania – jak wymaga tego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., a jedynie – co Sąd wskazał powyżej - że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ile bowiem ponoszenie kosztów sądowych jest obowiązkiem strony, o tyle korzystanie z usług profesjonalnego pełnomocnika w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym nie ma charakteru obligatoryjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 marca 2013 r. o sygn. akt II FZ 142/13). Sama konstrukcja postępowania sądowo-administracyjnego i wyznaczona w niej rola sądu, stanowią należytą gwarancję ochrony uprawnień strony skarżącej, o czym stanowi art. 6 p.p.s.a, określający, że sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Jak zaś stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że kontrola sądowo-administracyjna obejmuje całokształt działań organów administracji, wskutek których mogło dojść do naruszenia prawa, niezależnie od zgłaszanych w tym względzie przez stronę zarzutów. Mając zatem na uwadze powyższe rozważania, brak jest przesłanek do pozytywnego rozpoznania wniosku Skarżącego w omawianej części i ustanowienia na jego rzecz adwokata. Prowadziłoby to do nieuzasadnionego przerzucenia ciężaru kosztów postępowania sądowo-administracyjnego na Skarb Państwa. Wskazać należy przy tym, że odmowa ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika na obecnym etapie postępowania nie zamyka Skarżącemu drogi do wystąpienia z wnioskiem o jego ustanowienie w dalszym jego stadium, gdy pojawi się konieczność posiadania szczególnych uprawnień przy wykonywaniu czynności procesowych (przymus adwokacko-radcowski w przypadku skargi kasacyjnej). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243, art. 245 § 3, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 260 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.