III SA/Wa 273/06

WyrokWSA w Warszawie2006-06-02

Skład orzekający: Małgorzata Jarecka, Ewa Radziszewska-Krupa, Sylwester Golec

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organy ZUS prawidłowo odmówiły umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, uwzględniając stan zdrowia i sytuację materialną strony?
Ratio decidendi
Organy ZUS naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 10 K.p.a.) oraz obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego (art. 7 K.p.a.) i sporządzenia wyczerpującego uzasadnienia decyzji (art. 107 § 3 K.p.a.). Nie zebrano i nie oceniono wszechstronnie materiału dowodowego, w tym stanu zdrowia strony i jego wpływu na możliwość zarobkowania, co uniemożliwiło prawidłową ocenę przesłanek umorzenia składek. W konsekwencji, zaskarżone decyzje zostały uchylone.
Stan faktyczny
Z. K. wniosła o umorzenie zaległych składek ZUS i rozłożenie ich na raty, wskazując na bezrobocie, przewlekłą chorobę, trudną sytuację finansową po śmierci męża i utrzymywanie się z renty córki. ZUS odmówił umorzenia, uznając brak ważnego interesu strony i przejściowy charakter trudności finansowych. Prezes ZUS utrzymał decyzję w mocy, wskazując na posiadanie przez skarżącą nieruchomości i samochodu oraz wspólne gospodarstwo domowe z córką pobierającą rentę. WSA uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenia przepisów K.p.a.
Rozstrzygnięcie
Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS, stwierdzając, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości.

Pełny tekst orzeczenia

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jarecka, Sędziowie Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Sylwester Golec, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi Z. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Z. K. wnioskiem z 14 września 2005r. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) Oddział w C. o częściowe umorzenie zaległych składek na ubezpieczenia społeczne wraz z odsetkami za zwłokę za okres od 1 kwietnia do 24 lipca 2005r. oraz o rozłożenie zaległej kwoty na raty miesięczne. W uzasadnieniu stwierdziła, iż jest bezrobotna, przebywa na zwolnieniu lekarskim w związku z przewlekłą chorobą [...]. Posiada też rozłożone na raty zadłużenie w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej KRUS) z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej (mały sklep spożywczy). Sytuacja finansowa uległa pogorszeniu po śmierci męża, obecnie pozostaje na utrzymaniu córki. ZUS decyzją z [...] października 2005r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.) odmówił umorzenia zaległych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia do lipca 2005r. W uzasadnieniu stwierdził, iż w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (bliżej nie przedstawionego) i przepisów art. 28, w tym ust. 3a i 3b u.s.u.s. oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 2003r.), brak jest ważnego interesu strony przemawiającego za umorzeniem składek. Z dokumentów przedłożonych przez stronę wynika, że trudności finansowe mają charakter przejściowy. Wprawdzie strona przedłożyła zaświadczenie o leczeniu, jednak nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności. Jej aktualna sytuacja materialna nie wykazuje znamion ubóstwa, zagrażającego dalszej egzystencji. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 27 października 2005r. strona powołała się raz jeszcze na trudną sytuację materialną oraz problemy zdrowotne. Stwierdziła, że systematycznie leczy się na chorobę [...]. Jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku, pozostaje na wyłącznym utrzymaniu córki. Wyraziła również przekonanie, iż w przyszłości jej sytuacja nie ulegnie zmianie. Prezes ZUS decyzją z [...] listopada 2005r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s., utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Rozstrzygnięcie uzasadnił brakiem powołania przez stronę nowych okoliczności mogących mieć wpływ na zmianę zaskarżonej decyzji. Stwierdził ponadto, iż wnioskodawczyni nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z pomocy społecznej, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką, która pobiera rentę rodzinną. Strona jest współwłaścicielką nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie należności względem ZUS oraz współwłaścicielką samochodu marki [...] (rok produkcji: 1986). W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na ww. decyzję Prezesa ZUS pełnomocnik skarżącej wniosła o jej uchylenie. W jej ocenie w sprawie zachodzą przesłanki umorzenia należności względem ZUS z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. sprecyzowane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003r. Za umorzeniem przemawia bowiem ważny interes strony, która jest przewlekłe chora, od 6 lat leczy się na chorobę [...]. W ocenie pełnomocnika stan zdrowia skarżącej nie pozwala na stwierdzenie, że powróci ona do zdrowia w niedalekiej przyszłości. Jest tym samym pozbawiona możliwości uzyskania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Nie posiada też żadnych dochodów, ani majątku. W domu wymagającym remontu zamieszkuje, oprócz niej, trójka dzieci ([...]-letnia A., która studiuje we W., [...]-letni, bezrobotny P. i jego żona z dzieckiem, T. nigdzie nie zatrudniony), więc jego sprzedaż pozbawiłaby 6 osób dachu nad głową. Spłata kwoty zadłużenia wobec ZUS z renty rodzinnej uzyskiwanej przez córkę strony, wiązałaby się z rezygnacją przez córkę ze studiów. W odniesieniu do posiadanego samochodu, pełnomocnik stwierdziła, iż na jego sprzedaż musiałby się zgodzić drugi współwłaściciel, poza tym znalezienie kupca na 20-letnie auto jest wątpliwe, a gdyby nawet założyć, że taki się znajdzie, nie można przewidzieć, że środki uzyskane w ten sposób wystarczą na spłatę całej należności wobec ZUS (2.707,34 zł). Pełnomocnik wyjaśniła dodatkowo, że ani syn, ani córka strony nie są zobowiązani do uregulowania składek wobec ZUS. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. W odniesieniu do stanu faktycznego sprawy wyjaśnił, iż skarżąca jest wdową, bezrobotną, choć nie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy, nie korzysta z pomocy społecznej. Jest właścicielką - nieruchomości - domu oraz działki o pow. 1,03 ha oraz współwłaścicielką samochodu z 1986r. Zgodnie z oświadczeniem posiada zadłużenie z tytułu podatków, kredytu bankowego, składek na KRUS w wysokości 2.001,10 zł (płatność ostatnich rozłożona na 20 rat miesięcznych), jest na utrzymaniu córki, która otrzymuje rentę rodzinną w wysokości 500 zł. Odnosząc się do stanu prawnego podał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki umorzenia określone w art. 28 u.s.u.s., gdyż trudna sytuacja materialna wnioskodawczyni nie ma charakteru trwałego. Brak jest również innych okoliczności uzasadniających umorzenie, zgodnie z art. 28 ust. 3a) u.s.u.s. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Sąd zauważa na wstępie, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działań podejmowanych przez administrację publiczną, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269). Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest bowiem na zasadzie kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny, wystarczające jest stwierdzenie przez Sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Sąd, na mocy art. 135 P.p.s.a., podejmuje też środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia. Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, jak też poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji z [...] sierpnia 2005r., które uzasadniały ich wyeliminowanie z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. Postępowanie poprzedzające wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest stosownie do unormowań zawartych w przepisach K.p.a., o czym stanowi art. 180 § 1 tej ustawy. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), prowadzonego przez Prezesa ZUS. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji ZUS do Prezesa ZUS, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a. Powyższe oznacza, że zarówno organ wydający decyzję w pierwszej instancji, jak też organ, do którego w sposób prawidłowy złożono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy (wydający decyzję o charakterze odwoławczym), obowiązane są przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, do których należą - podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.), zebranie i rozpatrzenie całego materiału dowodowego (art. 77 § 1 K.p.a.), wydanie decyzji zawierającej, poza elementami formalnymi, wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, przyczyn, z powodu których, innym dowodom odmówił wiarygodności, jak też sporządzenie uzasadnienia prawnego z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 K.p.a.). Jest to szczególnie istotne, gdy decyzje wydawane są w ramach tzw. "uznania administracyjnego". Kontrola sądowa decyzji uznaniowej sprowadza się bowiem do zbadania, co wielokrotnie podnoszono w judykaturze, czy w sprawie nastąpiło wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego, czy dokładnie wyjaśniono okoliczności faktyczne oraz czy po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dokonano prawidłowej oceny przesłanek warunkujących zastosowanie przepisów materialnoprawnych, w których unormowano kwestię przesłanek do umarzenia należności. W rozpatrywanej sprawie, zdaniem Sądu, doszło do naruszenia wyżej przytoczonych przepisów K.p.a. Po pierwsze ze względu na to, iż organ pierwszej instancji nie przedstawił w uzasadnieniu swej decyzji stanu faktycznego sprawy, choć zbierał materiał dowodowy w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego, co wynika z akt sprawy. Po drugie ZUS nie wskazał, mimo ogólnego wskazania treści art. 28 u.s.u.s., z jakiego powodu wobec strony skarżącej nie można mówić o całkowitej nieściągalności składek (art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s.). W uzasadnieniu decyzji z [...] października 2005r. nie uwzględniono również podstawowych informacji, które były niezbędne do ustalenia, w jakiej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej znajduje się strona i czy w związku z tym możliwe jest, czy też nie zastosowanie wobec niej dyspozycji przepisów przywołanego przez organ rozporządzenia z 2003r. Brak tych informacji nie pozwala Sądowi na dokonanie oceny legalności, skoro nie wiadomo, jaki stan faktyczny został ustalony w sprawie przez organ pierwszej instancji, i jakie okoliczności uznano za udowodnione. Lakoniczne stwierdzenie, iż organ nie uznał stanowiska wnioskodawcy w zakresie ważnego interesu strony, przemawiającego za umorzeniem składek w świetle materiału dowodowego, którego w ogóle nie przedstawiono - nie stanowi o prawidłowym zastosowaniu się do dyspozycji art. 107 § 1 i 3 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a., jak również art. 80 K.p.a. Wadliwości powyższych nie dostrzegł organ drugiej instancji, choć miał taki obowiązek przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. Warto również zauważyć, że w świetle wyjaśnień strony skarżącej znajdujących się choćby w skardze nie można uznać, iż przedstawiona przez Prezesa ZUS w zaskarżonej decyzji sytuacja strony (nie figuruje w ewidencji osób bezrobotnych, nie korzysta z pomocy społecznej, jest współwłaścicielką nieruchomości i samochodu marki [...] z 1986r. i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką A., która pobiera rentę rodzinną) jest rzetelnym przedstawieniem stanu faktycznego sprawy. Ustalenia organu ograniczają się bowiem jedynie do przedstawienia, i to w sposób niepełny, jak wykazano w skardze, sytuacji materialnej strony, z pominięcie jej sytuacji zdrowotnej. Organ administracji publicznej, a przede wszystkim organ ponownie rozpatrujący sprawę, który utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji (ZUS), który w sposób wadliwy przedstawił stan faktyczny sprawy, ma obowiązek, jeśli pozwala mu na to zgromadzony w aktach materiał dowodowy, dokładnie i wszechstronnie wyjaśnić wszystkich okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla sprawy. Dopiero bowiem po zebraniu całokształtu materiału dowodowego, zgodnie z art. 80 K.p.a., możliwa jest jego ocena. W innym razie wnioski wysnuwane przez organ mogą być nieprawidłowe. Sąd stwierdza w tym miejscu, iż materiał dowodowy sprawy, który znajduje się, co prawda w aktach sprawy, a w szczególności informacje zawarte w opinii komisji ZUS (k. 36 akt administracyjnych), nie stanowią uzasadnienia faktycznego decyzji, ani organu pierwszej, ani drugiej instancji. Jeśli organy uznały te informacje za udowodnione powinny je zawrzeć w uzasadnieniach swych decyzji. Podmiot, do którego adresowana jest decyzja, ma prawo wiedzieć, jakimi przesłankami kierował się organ, który wydawał zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie (art. 11 K.p.a.). W związku z tym w uzasadnieniu należy przedstawić informacje o przeprowadzeniu analizy sytuacji materialnej i rodzinnej strony i wnioski, do jakich te okoliczności doprowadziły organ. W zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej wyżej wskazanych elementów zabrakło. W judykaturze (np. wyrok NSA z 15 grudnia 1995r. sygn. akt SA/Lu 2479/94) podkreśla się szczególną rolę uzasadnienia decyzji, jako jednego z istotnych czynników umocnienia praworządności w administracji. Należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, którymi kierowano się w toku załatwiania sprawy, daje stronie możliwość obrony swoich interesów. Sąd stwierdza dodatkowo, że organ administracyjny, a takim jest również Prezes ZUS, nie umożliwił stronie w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, wypowiedzenia się, co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Naruszył tym samym w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, podobnie jak organ pierwszej instancji, treść art. 10 § 1 K.p.a., który wyraża ogólną zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania oraz nakłada na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udział w każdym stadium postępowania. Warto również zauważyć, że prawidłowe zastosowanie art. 10 K.p.a. ma szczególne znaczenie przed wydaniem zaskarżonej decyzji, na mocy której organ administracyjny może naprawić wszelkie wadliwości, których dopuścił się organ pierwszej instancji. Wyznaczenie stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego jest także istotne, gdyż okoliczność faktyczna - stosownie do art. 81 K.p.a., normującego przebieg prowadzonego przez organ administracyjny postępowania wyjaśniającego - może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Jest to szczególnie istotne w sprawach, w których dochodzi do wydania rozstrzygnięcia o uznaniowym charakterze. Wezwanie przez Prezesa ZUS do ustosunkowania się w sprawie zebranych dowodów może doprowadzić do uzyskania informacji koniecznych do przeprowadzenia prawidłowej analizy sytuacji materialnej i osobistej strony. W sprawie, na co również warto zwrócić uwagę, brak było okoliczności wyłączających obowiązek z art. 10 § 1 K.p.a. W aktach sprawy nie utrwalono bowiem w drodze adnotacji, zgodnie z treścią art. 10 § 3 K.p.a., przyczyny odstąpienia od zastosowania art. 10 § 1 K.p.a. (załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną). Tym samym bezpodstawne było by wprawie wyrażenie poglądu, iż zaszła okoliczność wymieniona w § 2 art. 10 K.p.a. Uchybienia powyższe stanowią więc naruszenie zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 K.p.a. i czynią postępowanie prowadzone przed Prezesem ZUS wadliwym. Sąd zwraca dodatkowo uwagę, że nieprawidłowe jest również uzupełnianie zaskarżonej decyzji, o stan faktyczny w niej nie przedstawiony, dopiero w odpowiedzi na skargę. Wywody i okoliczności podniesione dopiero w odpowiedzi na skargę nie stanowiły przedmiotu postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, nie zostały zawarte w jej uzasadnieniu i w konsekwencji nie mogą być przedmiotem oceny sądu. Takie poglądy były wielokrotnie prezentowane w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyroki z: 21 stycznia 1998r., sygn. akt I SA/Gd 209/96, LEX nr 33692; 25 maja 2001r., sygn. akt III SA 2024/00, Prz. Podat. 2002/4/63; 27 czerwca 2001r., sygn. akt V SA 3659/00, LEX nr 84485;) Skład orzekający wyjaśnia ponadto, iż w rozpoznawanej sprawie ocena Prezesa ZUS zawarta w zaskarżonej decyzji, iż możliwa jest poprawa sytuacji finansowej strony skarżącej w przyszłości, wyprowadzona na podstawie ustalonego w sposób nieprawidłowy stanu faktycznego sprawy (bez wzięcia pod uwagę stanu zdrowia skarżącej i związanych z tym możliwości zarobkowania także w przyszłości), przekraczają granice swobodnej oceny dowodów, o której mowa w art. 80 K.p.a. Dowodzi również, na co prawidłowo powołano się w skardze, iż organy obu instancji nie wzięły pod rozwagę przesłanek umorzenia należności z tytułu składek na ZUS wyeksponowanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i sprecyzowane w § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia z 2003r. Zgodnie z delegacją zamieszczoną w art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia warunki umarzania należności w drugiej z powyższych sytuacji, wskazując przesłanki warunkujące umorzenie. Z § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. wynika, że ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, iż ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie może opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny, w szczególności: - gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; - poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; - przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Zdaniem sądu zawarte w treści § 3 ust. 1 rozporządzenia z 2003r. sformułowanie "zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny", nie zwalnia organów z poczynienia ustaleń w zakresie sytuacji rodzinnej i stanu majątkowego strony - stosownie do zasady prawdy obiektywnej, wrażonej w art. 7 K.p.a. Organ ma bowiem obowiązek zweryfikować stwierdzenia strony oraz poczynić ustalenia zmierzające do załatwienia sprawy, przy jednoczesnym uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji (art. 77 § 1 w związku z art. 107 § 3 K.p.a.) W związku z tym organ administracji powinien, po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, wszczętego w wyniku złożenia przez ubezpieczonego, będącego jednocześnie płatnikiem składek wniosku o umorzenie, zbadać, czy zachodzą przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek (art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s.), a jeśli takie nie występują - czy sytuacja wnioskodawcy pozwala na umorzenie należności ze względów określonych w § 3 rozporządzenia z 2003r. W rozpoznawanej sprawie tego nie uczyniono, nie przedstawiając w ogóle stanu faktycznego sprawy (decyzja ZUS), przedstawiając stan sprawy w sposób niepełny (decyzja Prezes ZUS) i nie analizując wszelkich okoliczności sprawy z punktu obowiązujących przepisów prawa, warunkujących umorzenie należności z tytułu składek na ZUS. W ocenie Sądu wyjaśnienia Prezesa ZUS w zakresie uznaniowego charakteru decyzji wydawanych w zakresie umorzenia należności z tytułu składek ZUS, jak również stwierdzanie o konieczności znajomości przepisów prawa przez stronę skarżącą, choć pożądane w tego typu sprawach, nie mogą zastąpić oceny odnoszącej się do możliwości umorzenia składek na mocy art. 28 u.s.u.s. oraz przepisów rozporządzenia z 2003r., a w szczególności § 3 ostatniego z aktów. Całość przedstawionej argumentacji doprowadziła Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie do przekonania, iż zasadne było uchylenie decyzji organów obu instancji - ZUS i Prezesa ZUS, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. (punkt pierwszy sentencji). Rozstrzygnięcie z punktu drugiego sentencji ma swoje uzasadnienie w treści art. 152 P.p.s.a. Skarżący nie poniósł kosztów sądowych, gdyż z mocy prawa był z nich zwolniony, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., w związku z tym nie zapadło rozstrzygnięcie w tym przedmiocie.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło