III SA/Wa 2731/16

Straszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 1 lutego 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2012 r. postanawia 1) przyznać skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 500 zł (słownie: pięćset złotych) 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. T. Sp. z o.o. (dalej – "skarżąca", "spółka") wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych tj. wpisu od skargi kasacyjnej. Spółka wyjaśniła, że od 2016 r. nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Nie uzyskuje żadnych przychodów, z wyjątkiem sprzedanego w pierwszym kwartale 2017 r. jedynego środka trwałego za cenę 2.000 zł netto. W stosunku do spółki prowadzone są postępowania egzekucyjne, a łączna kwota zajęć opiewa na przeszło 7 mln zł. W związku z powyższym wszelkie ewentualne wpłaty na rachunek bankowy spółki podlegają dalszemu zajęciu. Spółka nie posiada żadnego szybko zbywalnego majątku, z którego mogłaby uzyskać środki na uiszczenie wpisu. Posiadane aktywa w postaci nieruchomości o wartości księgowej 47.150,10 zł posiadają wadę prawną i od lat nie są zbywalne. Spółka nie posiada żadnych środków w kasie. Środki na rachunku bankowym w wysokości 7.785,59 zł są zajęte. Do wniosku spółka załączyła m.in. sprawozdanie finansowe za 2015 r., zeznanie podatkowe CIT-8 za 2016 r., deklaracje VAT-7 za 1, 2, 3 i 4 kwartał 2017 r., Skarżąca wyjaśniła ponadto, że z uwagi na zerową obecnie wartość spółki nikt nie jest zainteresowany jej dalszym dofinansowaniem. Umowa spółki nie przewiduje dopłat wspólników. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej – "P.p.s.a."). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W pierwszej kolejności, zauważyć należy, że zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Powyższe oznacza, że każdy, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do ich uiszczenia (art. 211 P.p.s.a.). Celem instytucji prawa pomocy jest natomiast zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji podmiotom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej poniesienie kosztów z tym związanych. Jest to forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa i przez to zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (postanowienie NSA z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, ONSA 2005, Nr 1, poz. 8). Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. W rozpoznawanej sprawie przyznanie skarżącej prawa pomocy w żądanym zakresie tj. w zakresie całego wpisu od skargi kasacyjnej, nie jest zasadne. Podkreślić bowiem należy, że przyznanie prawa pomocy uwarunkowane jest niemożnością zgromadzenia odpowiednich środków m.in. na wpis sądowy, a nie trudnościami – nawet istotnymi – w ich zgromadzeniu. Na obecnym etapie postępowania kosztem, którego poniesienie jest niezbędne do rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez spółkę jest wpis w wysokości 21.175 zł. W ocenie referendarza sądowego, z oświadczeń i dokumentów dotyczących sytuacji finansowej spółki wynika, że w istocie, nie jest ona w stanie uiścić tego wpisu w całości. Zauważyć bowiem należy, że aktualnie sytuacja finansowa spółki jest wyjątkowo skomplikowania. Z przedstawionych przez spółkę danych wynika bowiem, że skarżąca od 2016 r. nie uzyskuje przychodów. Ma zajęte rachunki bankowe. Nie posiada majątku, ze zbycia którego mogłaby uzyskać środki na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej. Powyższe, w ocenie referendarza sądowego, nie oznacza jednak, że spółka w ogóle (chociażby symbolicznie) nie jest w stanie partycypować w kosztach postępowania kasacyjnego. Skarżąca bowiem w dalszym ciągu pozostaje w obrocie gospodarczym. Z kolei spółka prawa handlowego, przedsiębiorca pozostający w obrocie prawnym, nawet jeśli nie prowadzi statutowej działalności obowiązany jest partycypować w kosztach wszczętego postępowania. W orzecznictwie przyjmuje się również, że ani zerowy (bądź ujemny) na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy stan rachunków bankowych czy kasy, ani sam fakt obciążenia komorniczego tych rachunków nie są wystarczające dla uznania, że strona spełnia przesłanki do przyznania jej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie NSA z 9 kwietnia 2009 r. I FZ 66/09). Co jednak w niniejszej sprawie najistotniejsze, spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników/członków zarządu, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Gołosłowne twierdzenia spółki w powyższym zakresie są niewystarczające i nieprzekonujące. Podnoszona we wniosku okoliczność, że umowa spółki nie przewiduje dopłat nie oznacza, że umowy tej nie można zmienić. W tej sytuacji nie ma powodu, aby przerzucać całość kosztów postepowania kasacyjnego na podatników. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby – zdaniem referendarza sądowego – do akceptacji stanu sprzecznego z ideą prawa pomocy. Oznaczałoby bowiem, iż w razie wystąpienia trudności finansowych wspólnicy spółki w każdym wypadku i bez względu na okoliczności oraz posiadany przez nich majątek mogą odmówić jej dokapitalizowania, a sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien niejako automatycznie przyznać je w żądanym przez stronę zakresie i w istocie przerzucić ciężar ponoszenia kosztów postępowania na Skarb Państwa. Tym samym, w ocenie referendarza sądowego, skarżąca nie wykazała, że zdobycie funduszy w drodze dopłat od wspólnika, chociażby w niewielkiej części, nie jest możliwe. W związku z powyższym referendarz sądowy nie przychyla się do wniosku skarżącej o całkowite zwolnienie jej od kosztów sądowych. Jednocześnie jednak, mając na uwadze aktualnie skomplikowaną sytuację finansową spółki, za zasadne uznaje zwolnienie skarżącej od wpisu od skargi kasacyjnej ponad kwotę 500 zł. Uiszczenie tej kwoty stanowić będzie symboliczny wyraz uczestnictwa skarżącej w kosztach postępowania kasacyjnego. O częściowym zwolnieniu skarżącej od wpisu od skargi kasacyjnej zadecydował również fakt, że skarżąca na etapie postępowania przed Sądem I Instancji poniosła już znaczące koszty – uiściła wpis sądowy w wysokości 42.350 zł. W ocenie referendarza sądowego, powyższe okoliczności, a także konieczność umożliwienia skarżącej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, uzasadnia przyznanie skarżącej prawa pomocy we wskazanym zakresie. Tego rodzaju orzeczenie zabezpiecza prawo strony do sądu, nie skutkując równocześnie przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie przepisów art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.