III SA/Wa 274/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie asesor WSA Hieronim Sęk (spr.), asesor WSA Artur Kot, Protokolant Ewa Rutkowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. sprawy ze skargi P. G. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oddala skargę Pismem z dnia 6 czerwca 2005 r. P. G., zwany dalej "Skarżącym" zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "Zakładem", o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami w łącznej kwocie 28.945,39 zł. W uzasadnieniu wniosku Skarżący wskazał, że decyzją z dnia 24 czerwca 2002 r. organ rentowy obciążył go, jako członka zarządu, odpowiedzialnością za zaległe należności z tytułu składek Spółki z o.o. "F." z siedzibą w T.. Skarżący powołując się na art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.; powoływanej dalej jako "u.s.u.s."), stwierdził, że jego majątek nie wystarczy nawet na pokrycie wydatków egzekucyjnych. Wyjaśnił, że Spółka z o.o. "F." nie prowadzi działalności od blisko 4 lat, zaś on sam utrzymuje się ze świadczenia przedemerytalnego w wysokości 853,49 zł miesięcznie. Świadczenie to stanowi źródło utrzymania Skarżącego i jego bezrobotnego syna, który kontynuując naukę w płatnej szkole policealnej, pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Niezależnie od powyższego Skarżący wskazał, że ponosi znaczne wydatki związane z zażywaniem drogich leków, stałą opieką medyczną oraz zabiegami rehabilitacyjnymi. Oświadczył, że nie posiada jakiegokolwiek majątku ruchomego ani nieruchomości, zamieszkuje z synem w wynajmowanym mieszkaniu i z tego tytułu także ponosi znaczne wydatki. Na potwierdzenie powyższych twierdzeń Skarżący przedstawił stosowne dokumenty. Decyzją z dnia [...] października 2005 r., nr [...] Zakład działając na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 oraz art. 32 u.s.u.s. odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami i opłatami dodatkowymi. W uzasadnieniu decyzji Zakład stwierdził brak wystąpienia przesłanek umorzenia zawartych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Podniósł natomiast, że w stosunku do Skarżącego zachodzą szczególne przypadki uzasadniające umorzenie, pomimo braku całkowitej nieściągalności. W ocenie organu, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną Skarżący nie jest w stanie spłacać tego zadłużenia, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Również stan zdrowia uniemożliwia Skarżącemu pozyskiwanie dodatkowych dochodów. Zakład wskazał w tym względzie na § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365; powoływanego dalej jako "rozporządzenie"). Jednakże zważywszy na możliwość wdrożenia egzekucji prowadzonej za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, jak również przeniesienia odpowiedzialności na innych członków zarządu ww. Spółki organ pierwszej instancji uznał za zasadne podjęcie decyzji o odmowie umorzenia należności. Podkreślił przy tym, że nawet ocena sytuacji finansowej Skarżącego jako obecnie trudnej, nie rodzi obowiązku umorzenia spornych należności. Zakład powołał się na przewidziany w art. 24 ust. 5d u.s.u.s. pięcioletni okres przedawnienia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego. Zdaniem Zakładu, intencja ustawodawcy winna być tu interpretowana w kierunku zapewnienia organowi rentowemu możliwości wyegzekwowania należności z tytułu składek także wtedy, gdy zobowiązany podmiot przeżywa chwilowe trudności, związane z utrzymującym się obecnie brakiem możliwości uregulowania zaległości. Oznacza to, że w niniejszej sprawie nie można ostatecznie przesądzić całkowitej nieściągalności istniejącego długu. Pismem z dnia [...] listopada 2005 r. Skarżący zwrócił się do Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwanego dalej "Prezesem Zakładu", o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym nie zgodził się z argumentacją, że przesłanką mającą wpływ na odmowę umorzenia należności była w szczególności możliwość wdrożenia egzekucji prowadzonej za pośrednictwem naczelnika urzędu skarbowego, jak również przeniesienie odpowiedzialności na innych członków zarządu. Nie podzielił też twierdzenia o przejściowym charakterze jego trudnej sytuacji materialnej, wyjaśniając, iż "F." Sp. z o.o. jest spółką "martwą", która od 5 lat nie prowadzi jakiejkolwiek działalności. Nie została ona zlikwidowana tylko z uwagi na brak środków niezbędnych do zrealizowania powyższego procesu. Skarżący wskazał, że jego sytuacja finansowa nie jest związana z chwilowymi trudnościami, gdyż przebywa na świadczeniu przedemerytalnym a sytuacja zdrowotna uniemożliwia mu pozyskiwanie dodatkowych środków pieniężnych. Jest to sytuacja trwała, istniejąca już od blisko 2 lat. Zgodnie z twierdzeniami lekarzy specjalistów stan zdrowia Skarżącego nie polepszy się, co najwyżej przy systematycznym leczeniu i permanentnych zabiegach rehabilitacyjnych może się nie pogorszyć. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r., nr [...] Prezes Zakładu utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia [...] października 2005 r. Rozstrzygnięcie uzasadniał analogicznie jak organ pierwszej instancji. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 stycznia 2006 r. Skarżący, poza powtórzeniem argumentacji zgłaszanej w toku postępowania administracyjnego, stwierdził, że powyższe stanowisko organów jest całkowicie chybione i krzywdzące. W jego ocenie umorzenie należności wobec jego osoby nie spowoduje automatycznie umorzenia należności wobec pozostałych członków zarządu spółki z o.o. "F." i nie uniemożliwi Zakładowi dochodzenia należności od pozostałych członków zarządu. Dodatkowo Skarżący podniósł, że był prezesem (członkiem zarządu) "F." Sp. z o.o. jedynie trzy miesiące i w powyższą funkcję został "wmanewrowany" przez innych członków zarządu, którzy jednocześnie byli wspólnikami Spółki. Było to działanie celowe z pełną świadomością dla pozyskania innej osoby, którą można by obciążyć zobowiązaniami Spółki. Mając powyższe na uwadze Skarżący wniósł o merytoryczną kontrolę zaskarżonej decyzji i jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Zakład podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Obecny na rozprawie w dniu 29 marca 2006 r. pełnomocnik Skarżącego oświadczył, że w grudniu 2005 r. zostały wydane decyzje skierowane do pozostałych członków zarządu, przenoszące odpowiedzialność za zaległości Spółki z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Według posiadanych przez niego informacji, znaczna część zaległości została spłacona przez pozostałych członków zarządu. Dodatkowo oświadczył, iż Skarżący zapożyczając się u rodziny w grudniu 2005 r. wpłacił na rzecz Zakładu kwotę ponad 10.000 zł. W związku z powyższym pełnomocnik Skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./, powoływanej dalej jako "p.p.s.a."), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Badając niniejszą sprawę w ramach powyższych przepisów Sąd nie dopatrzył się takich naruszeń prawa, które skutkowałyby koniecznością jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Granice niniejszej sprawy nakreślone zostały we wniosku Skarżącego z dnia 6 czerwca 2005 r. (wpływ do organu w dniu 15 lipca 2005 r.), którym wszczęte zostało postępowanie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s. należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ustawodawca wskazał siedem przypadków, w których zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Wyliczenie zawarte w tym przepisie jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z dnia 6 maja 2004 r. (sygn. akt II UZP 6/04, OSNP 2004/16/285) Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że " (...) Przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. (...) jest oparty na konstrukcji tzw. "uznania administracyjnego", co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 tejże ustawy, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniał żaden z przypadków, stanowiących o możliwości uznania całkowitej nieściągalności należności wobec Skarżącego. Organy orzekające wskazały, że Skarżący otrzymuje świadczenie przedemerytalne i istnieje możliwość wdrożenia postępowania egzekucyjnego przez naczelnika urzędu skarbowego. W ocenie Sądu prawidłowo zatem zostało ustalone, iż w stosunku do Skarżącego nie wystąpiła przesłanka całkowitej nieściągalności na którą się on powoływał, a w konsekwencji brak było możliwości - jak wyżej wyjaśniono - umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Z kolei w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Dotyczy to jednakże wyłącznie należności ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.). Przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 rozporządzenia, gdzie jako przesłanki umożliwiające umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazane zostały okoliczności związane z wykazaniem przez zobowiązanego, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny. Oceniając sprawę pod tym kątem organy powołały się na osiągane przez Skarżącego i jego małżonkę dochody oraz wydatki ponoszone w związku z problemami zdrowotnymi, utrzymaniem niepracującego i zarazem uczącego się odpłatnie syna oraz prowadzeniem gospodarstwa domowego. Trudna sytuacja finansowa i zdrowotna Skarżącego słusznie została uznana za mieszcząca się w dyspozycji § 3 rozporządzenia. Trafnie jednak zwrócono przy tym uwagę, że taki stan rzeczy nie powoduje automatycznie obowiązku umorzenia przedmiotowych należności. Podkreślenia bowiem wymaga, iż w przypadku decyzji podejmowanych na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s w związku z § 3 rozporządzenia także mamy do czynienia z tzw. uznaniem administracyjnym. Również i tu prawo wyboru rozstrzygnięcia przysługuje Zakładowi. Może on, ale nie musi umorzyć należności, przy czym nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami przesłanek nie obliguje Zakładu do zastosowania ulgi, jaką jest umorzenie należności, oczywiście gdy inne względy ustawowe przemawiają przeciwko takiemu umorzeniu. Jako te inne względy organ orzekający wskazał możliwość przeniesienia odpowiedzialności za zaległe składki także na pozostałych członków zarządu ww. Spółki oraz dopuszczalność dochodzenia należności od Skarżącego przez okres 5 lat. Odwołując się do okresu przedawnienia stosowanego w zakresie odpowiedzialności osób trzecich, Prezes Zakładu podniósł, iż stwierdzona trudna sytuacja materialna Skarżącego winna zatem być postrzegana także w tej perspektywie, gdyż jest to okres przewidziany na egzekwowanie zależności przez Zakład. Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu w sprawie nie doszło do przekroczenia ram uznania administracyjnego, przewidzianego w art. 28 u.s.u.s., a w konsekwencji wydanemu rozstrzygnięciu nie można postawić zarzutu dowolności. Sąd nie stwierdził więc podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji. Dla ścisłości dodać należy, że wskazane wyżej przepisy o umarzaniu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne znajdowały odpowiednie zastosowanie także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a także składek na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 u.s.u.s.). Przy ocenie prawnej zaskarżonej decyzji nie mogły mieć żadnego znaczenia podniesione w skardze przyczyny i okoliczności związane z powstaniem odpowiedzialności Skarżącego za ww. zadłużenie. Sprawa odpowiedzialności z tytułu składek, jak wynika z akt sprawy, została rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu i poddana stosownej kontroli sądu. Nie mogła zatem podlegać ani badaniu, ani kwestionowaniu w tym postępowaniu sądowym. W kontekście natomiast podniesionych na rozprawie okoliczności związanych z dokonaniem spłaty znacznej części zadłużenia pod koniec 2005 r., zarówno przez pozostałych członków zarządu ww. Spółki, jak i przez samego Skarżącego, Sąd zwraca uwagę, iż wniosek o umorzenie należności składkowych może być ponawiany i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego - Zakładu. W szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskaniu nowych dowodów Skarżący może ponownie wystąpić do Zakładu z wnioskiem o umorzenie pozostałych należności. W ewentualnym nowym postępowaniu będą mogły być poddane stosownej ocenie sygnalizowane przez Skarżącego działania podjęte w celu spłaty zadłużenia. Na marginesie tylko wskazać można, że odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, o której mowa w art. 116 Ordynacji podatkowej, ma charakter odpowiedzialności solidarnej. Oznacza to - odmiennie niż uważa Skarżący - że należności umorzone na wniosek jednego z członków zarządu, nie mogą być już dochodzone od pozostałych członków zarządu lub też samej spółki. Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia i wnioski, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a orzekł jak w sentencji.