III SA/Wa 2742/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Sędzia WSA Alojzy Skrodzki po rozpoznaniu w dniu 24 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności płatnika postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący A. K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, iż w grudniu 2012 r. został zawieszony – decyzją sądu dyscyplinarnego - w prawie wykonywania czynności [...]. Od tego czasu nie uzyskuje żadnych dochodów. Skarżący jest z żoną w separacji i nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego. Pozostaje na utrzymaniu rodziców. Otrzymuje od nich środki pieniężne w kwocie ok. 1.500 zł na pokrycie kosztów utrzymania. Skarżący nie posiada żadnego majątku. Przedstawił zeznanie podatkowe za 2012 r., zaznaczając przy tym, iż żona odmówiła udostępnienia swojego zeznania. Przedłożył również deklaracje VAT, zestawienie przychodów i wydatków, wyciągi bankowe. Postanowieniem z 7 lutego 2014 r. referendarz sądowy odmówił Skarżącemu przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. W sprzeciwie od tego postanowienia Skarżący podniósł, że pozostaje z małżonką w separacji, nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i nie utrzymuje z nią kontaktów. Małżonka odmówiła mu wydania dokumentów, o które została poproszona. Skarżący powtórzył, że nie uzyskuje żadnych dochodów, nie prowadzi działalności gospodarczej, został zawieszony w prawach dokonywania czynności [...], jest osobą bezrobotną, nie posiada żadnego majątku, ani zasobów pieniężnych. Dodał, że nie korzysta z żadnych zasiłków i innych form pomocy, poza pomocą ze strony rodziców, która wynika z ich dobrej woli, a nie ciążącego na nich obowiązku. Skarżący powołał się także na fakt przyznania mu zwolnienia od kosztów sądowych w innych sprawach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej: "P.p.s.a.") strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy jest odstępstwem od tej reguły, w związku z tym należy ją stosować wyjątkowo. Wprowadzona bowiem została jako realizacja konstytucyjnego prawa do sądu dla osób, które rzeczywiście nie posiadają żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Udzielenie prawa pomocy w konkretnej sprawie uzależnione jest od spełnienia ustawowo określonych przesłanek takich jak: brak zdolności do poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub brak zdolności do poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Stanowi o tym art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a. Z przepisu tego wprost wynika, że ciężar dowodu w zakresie wykazania powyższych przesłanek spoczywa na stronie. Owo wykazanie polegać będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonujący, że poniesienie kosztów postępowania nie jest możliwe. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 13 marca 2014 r. (sygn. akt I FZ 70/14) treść powyższego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że informacje zawarte we wniosku powinny być przekonująco umotywowane. Dlatego też od stron oczekuje się aktywnej postawy przejawiającej się głównie w dostarczeniu wszelkich żądanych dokumentów źródłowych, w oparciu o które ma zostać poddana analizie ich kondycja finansowa i możliwości płatnicze. To bowiem na ich podstawie musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że strona nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązek takiej właśnie współpracy z Sądem nakłada na stronę przepis art. 255 P.p.s.a. W niniejszej sprawie Skarżący ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych, tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oceniając wniosek Skarżącego z punktu widzenia powyższej przesłanki przypomnieć na wstępie należy, że uzyskał on już pomoc od państwa w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w sprawach III SA/Wa 89-92/14. Pomoc ta nie może mieć jednak charakteru stałego i permanentnego, a jej udzielanie powinno następować przy zachowaniu dyrektyw wynikających z zasady proporcjonalności. Jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 9 października 2012 r. (I OZ 761/12) stosowanie tych proporcji przez sądy uwidacznia się m.in. w pomocniczym odwoływaniu się do orzeczeń sądowych w ten sposób, że mając na względzie ocenę sytuacji strony (przy pomocniczym uwzględnieniu nawet innych orzeczeń w których przyznano jej prawo pomocy), uwzględnia się proporcje, zadając sobie pytanie czy strona w świetle uzyskanej już pomocy od państwa i jej aktualnej sytuacji finansowej, zasługuje na jeszcze większą pomoc. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie uzasadnienia dla udzielenia Skarżącemu dalszej pomocy w ponoszeniu kosztów sądowych. W ocenie Sądu najistotniejsze w sprawie jest to, iż w 2012 r. Skarżący osiągnął z działalności gospodarczej przychód w wysokości 958.440,77 zł. Koszty jego uzyskania wyniosły natomiast 366.064,84 zł, zaś dochód 592.375,93 zł. Z powyższego wynika zatem, że dochód Skarżącego kształtował się na ponad przeciętnym poziomie. Już tylko ten fakt dyskwalifikuje Skarżącego jako osobę wymagającą przyznania prawa pomocy. Uzyskanie dochodu w takiej wysokości przeczy bowiem założeniu, że wniosek złożyła osoba znajdująca się w trudnej sytuacji materialnej, a do takich właśnie osób skierowana jest instytucja prawa pomocy. Oceny tej nie zmienia fakt zawieszenia Skarżącego od grudnia 2012 r. w prawach dokonywania czynności [...]. Mało prawdopodobne jest, aby osoba prowadząca działalność gospodarczą tak znacznych rozmiarów, jak ta prowadzona przez Skarżącego w 2012 r., nie miała z tego tytułu żadnych oszczędności. Tym bardziej, że w działalności tej Skarżący w dalszym ciągu ponosi wydatki (choćby z tytułu wynagrodzeń), które w 2013 r. wyniosły 116.448,60 zł. Nadal też spłaca on obciążenia kredytowe, które znacznie przewyższają uzyskiwaną od rodziców pomoc finansową, szacowaną na ok. 1.500 zł. I tak – co wynika z nadesłanych wyciągów bankowych - w miesiącach październik-grudzień 2013 r. Skarżący uregulował raty wynoszące odpowiednio w październiku 1.243,81 zł i 1.575,73 zł; w listopadzie 1.171,35 zł i 1.482,32 zł oraz w grudniu 1.235,75 zł i 1.569,06 zł. Skoro zatem Skarżący ponosi wydatki, to dość niewiarygodnie brzmią jego oświadczenia o braku jakichkolwiek zasobów pieniężnych, czy egzystowaniu wyłącznie dzięki pomocy finansowej rodziców. Zresztą tej ostatniej okoliczności Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił. Nie przedstawił mianowicie szczegółów dotyczących sytuacji majątkowej rodziców. Tymczasem dane takie niewątpliwie mogłyby uprawdopodobnić złożone w tym zakresie wyjaśnienia, przede wszystkim zaś to, iż pomocy takiej rzeczywiście są w stanie udzielić. W związku z tym brak jest przekonujących powodów (tj. Skarżący takich nie wskazał), dla których niemożliwe byłoby uzyskanie środków finansowych w kwocie 5.547 zł dla pokrycia pozostałych do uiszczenia wpisów od skarg w dwóch innych – poza wymienionymi wyżej – sprawach. Niezależnie od powyższego brak jest też przekonującego uprawdopodobnienia, że Skarżący podjął wysiłki w celu pozyskania dokumentów źródłowych od małżonki. Przeciwnie złożone w tym względzie oświadczenia cechuje pewna niespójność. Otóż z jednej strony Skarżący twierdzi, iż nie utrzymuje z małżonką kontaktów, z drugiej zaś brak żądanych dokumentów tłumaczy odmową ich wydania. Tym samym Skarżący nie wykazał, że zdobycie danych dotyczących stanu majątkowego i finansowego małżonki było obiektywnie niemożliwe. Nie wykazał też, że istotnie małżonkowie żyją w separacji faktycznej, a co za tym idzie możliwość uzyskania, czy żądania wręcz odpowiednich środków finansowych od małżonki na koszty postępowania sądowego, nastręcza poważne trudności. W nadesłanych materiałach zabrakło również szczegółowych wyjaśnień na temat miesięcznych kosztów utrzymania (o ich udokumentowaniu nie wspominając). Wyjaśnienia te Skarżący ograniczył bowiem do wskazania, że koszty te szacuje na ok. 1.500 zł. Nie jest natomiast wiadomo jakie konkretnie wydatki składają się na powyższą kwotę, zwłaszcza w kontekście oświadczenia Skarżącego, że nie posiada on żadnej nieruchomości. Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że Skarżący nie wykazał, iż jego sytuacja materialna uniemożliwia mu poniesienie kosztów sądowych, jak tego wymaga art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji.