III SA/Wa 2746/16

Dnia 4 kwietnia 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Jarosław Trelka, po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu P. W. od postanowienia Starszego Referendarza Sądowego z dnia 14 lutego 2017 r., odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy. P.W. (zwany dalej "Skarżącym") złożył skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do grudnia 2011 r. Zarządzeniem z dnia 21 października 2016 r. wezwano Skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł, przyjmując wartość przedmiotu zaskarżenia w kwocie 69 001 zł. Z uwagi na nieuiszczenie przez Skarżącego wpisu od skargi w wyznaczonym terminie, postanowieniem z dnia 13 grudnia 2016 r. tut. Sąd odrzucił skargę. Skarżący złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc jednocześnie o zwolnienie go od opłaty od skargi. We wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF Skarżący wskazał, że uległ wypadkowi i przez większą część roku miał niewładną rękę. W związku z tym nie mógł w pełni prowadzić działalności gospodarczej i stąd brak środków na uiszczenie wpisu sadowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżący podniósł, że jest rozwiedziony i samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada majątku, ani oszczędności. Z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej uzyskuje miesięczny dochód w kwocie 3 447 zł, zaś do miesięcznych wydatków Skarżący zaliczył: alimenty – 3 000 zł, mieszkanie – 600 zł, media – 200 zł oraz leki – 70 zł. Straszy Referendarz Sądowy wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentów źródłowych obrazujących jego stan majątkowy, tj. zeznań podatkowych za 2014 i 2015 r., wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych krajowych oraz zagranicznych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, oświadczenia w przedmiocie korzystania z jakichkolwiek form pomocy społecznej, dokumentów o posiadanych zobowiązaniach, np. zaległości czynszowe, kredyty bankowe, itp., wskazania wszystkich źródeł utrzymania. W odpowiedzi na powyższe wezwanie Skarżący przesłał oświadczenie o niekorzystaniu z pomocy społecznej oraz zeznania podatkowe za rok 2014 i 2015. Postanowieniem z dnia 14 lutego 2017 r. Starszy Referendarz Sądowy odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia Skarżący złożył sprzeciw. Wyjaśnił, że obecnie zalega z zapłatą alimentów na kwotę ok. 18 000 zł, zaś wskazana przez niego we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota 3 000 zł tytułem alimentów jest jedynie kwotą zasądzoną, a nie przez niego uiszczaną. Skarżący wskazał także, że nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych, ponieważ ich nie posiada, a jedyny jaki miał, w związku z nieregulowaniem prowizji bankowych, został zamknięty. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W świetle art. 199 P.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, mająca na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jednocześnie przyznanie prawa pomocy, będące przerzuceniem kosztów na ogół społeczeństwa, może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, kiedy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 P.p.s.a. (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 853/11 oraz z dnia 7 marca 2012 r., sygn. akt II FZ 154/12 i II FZ 155/12). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Powyższy przepis nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć dokumenty służące ich weryfikacji. W niniejszej sprawie Skarżący wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, którymi aktualnie jest kwota wpisu sądowego od skargi w kwocie 1500 zł. Z informacji przedłożonych przez Skarżącego wynika, że osiąga on z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej miesięczny dochód w kwocie 3 447 zł. Zeznania podatkowe Skarżącego za lata 2014 i 2015 wskazują natomiast, że przychód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej wyniósł w 2014 r. 2 379 874, 78 zł, zaś w 2015 r. – 1 565 470,25 zł. Jednocześnie Skarżący wskazał, że przez większą część roku nie mógł w pełni prowadzić działalności gospodarczej z uwagi na to, że uległ wypadkowi i miał [...] . Z tego też faktu Skarżący wywodzi niemożność uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W tym miejscu zaznaczyć należy, na co zwrócono uwagę również w zaskarżonym postanowieniu, że strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy powinna zabezpieczyć środki na ponoszenie kosztów ewentualnych postępowań sądowych we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa. Występując natomiast z wnioskiem o zwolnienie z obowiązku ponoszenia tych kosztów, wnioskodawca musi uprawdopodobnić okoliczności przemawiające za uwzględnieniem złożonego w tym przedmiocie wniosku. Podkreślenia wymaga fakt, iż konieczność zapłaty kosztów sądowych zawsze powoduje uszczerbek i ewentualnie konieczność ograniczenia innych wydatków, jednakże zastosowanie instytucji przyznania prawa pomocy jako wyjątku od zasady ponoszenia kosztów sądowych jest możliwe tylko w sytuacji powstania uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, nie zaś w przypadku powstania jakiegokolwiek uszczerbku. Przez pojęcie uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy natomiast rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i finansowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Sąd w pełni podziela stanowisko Starszego Referendarza Sądowego, że Skarżący nie wykazał, aby spełnił przesłanki upoważniające do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W ocenie Sądu opisana przez Skarżącego sytuacja majątkowa i osobista nie uzasadnia przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez niego zakresie. Ponadto wątpliwości budzi twierdzenie Skarżącego co do braku posiadania rachunku bankowego i w związku z tym nieprzedłożenia na wezwanie Starszego Referendarza Sądowego wyciągów z rachunków bankowych z ostatnich trzech miesięcy, biorąc pod uwagę, iż, jak wynika z jego oświadczenia, uzyskuje on miesięczny dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 3 447 zł. Skarżący nie przedstawił także żadnych innych dokumentów obrazujących uzyskiwane przez niego dochody, co nie pozwala Sądowi na pełną weryfikację jego możliwości płatniczych. Zauważyć nadto należy, że Skarżący w sprzeciwie położył nacisk na to, że zalega z zapłatą alimentów na rzecz swojej byłej żony i córki w kwocie ok. 18 000 zł, co ma, w jego ocenie, potwierdzać zasadność zwolnienia go od kosztów sądowych. Skarżący zaznaczył przy tym, że został zobowiązany do uiszczania tytułem alimentów kwoty 3 000 zł, natomiast nie jest to suma, którą w rzeczywistości uiszcza. Jednocześnie nie wskazał, w jakiej kwocie faktycznie ponosi wydatki w związku z zobowiązaniem alimentacyjnym. Powyższe nie pozwala zatem na weryfikację wysokości wydatków ponoszonych przez Skarżącego. Nadmienić również należy, że uiszczanie zobowiązań cywilnoprawnych, w tym alimentów, nie może mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowego. Mając na uwadze to, że prawo pomocy jest prawem ubogich, zaś Skarżący uzyskuje stały miesięczny dochód w kwocie 3 447 zł, Sąd uznał, że Starszy Referendarz Sądowy słusznie odmówił przyznania Skarżącemu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 245 i art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., postanowiono, jak w sentencji.