III SA/Wa 2752/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Aneta Trochim – Tuchorska po rozpoznaniu w dniu 3 marca 2016r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 grudnia 2015r., sygn. akt III SA/Wa 2752/15 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi E. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2015r., nr [...] w przedmiocie uchylenia w całości decyzji ustalającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać E. L. prawo pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Skarżąca E. L. pismem z 7 września 2015r. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] sierpnia 2015r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji ustalającej wysokość zobowiązania w podatku od spadków i darowizn i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 zł, Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W uzasadnieniu wniosku wskazała, że uzyskuje stratę w prowadzonej działalności gospodarczej, spłaca kredyt we frankach szwajcarskich wzięty na zakup mieszkania w 2006 r., opłaca składkę na ZUS (1100 zł/m-c), płaci czynsz za lokal, w którym prowadzi działalność (99 % z 1864,56 zł). Skarżąca wyjaśniła, że posiada budynek mieszalny (udział 5/8 z 50 m.kw.), wartość ok. 25 tys. zł, mieszkanie (pow. 37,66 m.kw.), wartość ok 150 tys. zł, udział 5/8 w działce o pow. 0,26 ha oraz w działce o pow. 0,15 ha (wartość obu, we wskazanych udziałach, to ok 15 tys. zł). Skarżąca posiada 4 tys. zł na rachunku bankowym z przeznaczeniem na spłatę kredytu we frankach. Z tytułu działalności gospodarczej nie osiągnęła w tym roku dochodu. Jako stałe miesięczne wydatki w tym opłaty za mieszkanie, za kredyt, wyżywienie, koszt obsługi księgowej i in. zadeklarowała kwotę ok. 5950 zł. Wykonując wezwanie referendarza sądowego Skarżąca zadeklarowała, że przekazuje, m.in.: wyciągi z rachunków bankowych ze stanem zadłużenia kredytowego na mieszkanie i saldem na rachunku oraz ze stanem na karcie kredytowej, informacje o wysokości opłat za zaliczki, o opłatach za telefon i internet, o aktualnych wynikach finansowych. Postanowieniem z dnia 1 grudnia 2015r. Referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że pomimo zadeklarowanego dochodu w 2015r. Skarżąca pokrywa miesięczne wydatki w wysokości ponad 5000 zł, w związku z tym w wyjaśnieniach Skarżącej musi kryć się nieścisłość. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym wskazała, że oszczędności w kwocie 4000 zł pozwalają jej na opłacenie 6 kolejnych rat kredytu udzielonego na zakup mieszkania więc są przeznaczone na zobowiązania wynikające z umowy kredytowej pomiędzy Skarżącą a [...] SA. Skarżąca podniosła, że majątek o wartości 75000 zł, który posiada po zmarłym dziadku jest majątkiem niezbywalnym ze względu na jej ułamkowe udziały, położenie oraz wymiary. Skarżąca dodała, że od dłuższego czasu bezskutecznie poszukuje pracy i zamierza zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżąca wskazała też na pogarszający się stan zdrowia i przedstawiła w tym zakresie szereg zwolnień lekarskich. Wskazała również, że przebywając na zwolnieniach lekarskich nie płaciła pełnej składki ZUS co pozwoliło jej zaoszczędzić kwotę 5775 zł. Ponadto otrzymała od ZUS zasiłek chorobowy w wysokości 7105 zł. Skarżąca wyjaśniła, że paradoksalnie choroba pozwoliła jej na posiadanie jakichkolwiek pieniędzy na utrzymanie a także uchroniła ją przed bankructwem. Odnosząc się do argumentacji referendarza sądowego, że dokonuje wydatki w wysokości 5000 zł miesięcznie, Skarżąca wyjaśniła, że część wydatków w początkowym okresie pokrywała z posiadanych oszczędności, część z przychodów osiąganych z prowadzonej działalności gospodarczej a część z zasiłku chorobowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2012r., poz. 270 ze zm.) zwanej dalej "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 500 zł. Nie ulega wątpliwości, że każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jak wynika z akt sprawy Skarżąca pozostaje w trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej. Działalność gospodarcza, którą prowadzi nie przynosi dochodów. Skarżąca od dłuższego czasu poszukuje pracy i zamierza zaprzestać prowadzenia niedochodowej działalności gospodarczej. Posiadany przez Skarżącą majątek o wartości 75000 zł, jest majątkiem niezbywalnym ze względu na ułamkowe udziały. Skarżąca dysponuje oszczędnościami, które powstały podczas przebywania na zwolnieniach lekarskich jednak są one przeznaczone na zapłatę rat kredytu za mieszkanie. W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę powyższe okoliczności przedstawione przez Skarżącą pozwalają na stwierdzenie, iż sytuacja materialna Skarżącej nie jest dobra i nie jest ona obecnie w stanie ponieść pełnych kosztów związanych z koniecznością uiszczenia wymaganego w sprawie wpisu od skargi (500 zł), bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Mimo bowiem posiadania przez Skarżącą pewnych oszczędności (przeznaczonych na spłatę rat kredytu), za obiektywnie trudne należy uznać poczynienie dodatkowych oszczędności na pokrycie kosztu sądowego, jakim jest wpis od skargi. Sąd wziął pod uwagę trudną sytuację Skarżącej jednakże z uwagi na to, że Skarżąca dysponuje środkami pieniężnymi na pokrycie rat kredytu a także ponosiła wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej trudno uznać Skarżącą za osobę cechującą się ubóstwem. Biorąc powyższe pod uwagę oraz po przeanalizowaniu wniosku Skarżącej Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 250 zł. Uiszczenie tej kwoty spowoduje, że zrealizowane zostanie, gwarantowane w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, prawo do Sądu. Należy również zaznaczyć, że przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika, na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego, nie jest warunkiem skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Był to dla Sądu dodatkowy argument przemawiający za wyborem zakresu prawa pomocy przyznanego Skarżącej w sytuacji uznania, że spełnia ona przesłanki jedynie częściowego zakresu prawa pomocy. Stanowisko, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z 19 maja 2011r., II GZ 245/11 (dost. www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.