III SA/Wa 2759/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Marta Waksmundzka-Karasińska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Agnieszka Góra-Błaszczykowska, sędzia WSA Waldemar Śledzik, Protokolant starszy referent Karol Kodym, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych i podatku od towarów i usług oraz tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu mandatów karnych kredytowanych prowadzi egzekucję do majątku M.J. (zwanej dalej "Skarżącą" lub "Zobowiązaną"). W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zawiadomieniami z dnia 20 lipca 2012 r. dokonał zajęć wierzytelności Zobowiązanej w poszczególnych bankach tj. w [...] SA w W. , w [...] SA we W. , w [...] w W. , w [...] SA w S. . O dokonanym zajęciu wierzytelności powiadomiono Zobowiązaną w dniu 8 sierpnia 2012 r., co wynikało z potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy. Pismem z dnia 13 sierpnia 2012 r. Zobowiązana wniosła do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. skargę, w której kwestionowała działania organu egzekucyjnego polegające na wysłaniu do kilku losowo wybranych banków zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego z pełną informacją o zadłużeniu. Ponadto podniosła, że organ egzekucyjny swoim działaniem naruszył przepis art. 36, art. 80, art. 81 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2012 r., poz. 1015, ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Podkreśliła także, że organ egzekucyjny dysponując wystarczającymi narzędziami powinien przesłać zawiadomienie o zajęciu do właściwego banku, czy oddziału. Nadto zauważyła, że egzekucja z rachunków bankowych może być prowadzona przeciwko posiadaczom rachunków bankowych, którymi w świetle przepisów są między innymi osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Natomiast organ egzekucyjny posiadał wiedzę, iż Zobowiązana nie prowadzi działalności gospodarczej, a tym samym ustawowe przesłanki nie zostały spełnione. W odpowiedzi na wezwanie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. Zobowiązana sprecyzowała powyższe żądanie, wskazując, iż powyższe pismo stanowi skargę na czynności egzekucyjne dokonane zawiadomieniami z dnia 20 lipca 2012 r. o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem. Dyrektor Izby Skarbowej w L. postanowieniem z dnia [...] października 2012 r. oddalił skargę Zobowiązanej. W uzasadnieniu postanowienia organ nadzoru wskazał, iż zaskarżone czynności zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych dokonano zgodnie z przepisami u.p.e.a. W zażaleniu na powyższe postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w L. Skarżąca podniosła, że fakt występowania bez profesjonalnego pełnomocnika uniemożliwia jej ustosunkowanie się do skomplikowanego zagadnienia i dokonania oceny składanego zażalenia. Zdaniem Skarżącej, działanie organu egzekucyjnego prowadzi do niekorzystnych skutków, jak również przedstawiony sposób postępowania może wskazywać na naruszenie art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 80 i art. 36 u.p.e.a. Zaznaczyła przy tym, iż dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest istotne czy organ egzekucyjny naruszył przepisy prawa, natomiast ważny jest skutek jego działań, w tym przypadku m.in. zajęcie rachunku bankowego wbrew wykładni art. 9 u.p.e.a., które w praktyce oznacza zajęcie wynagrodzenia zwolnionego z egzekucji. Minister Finansów postanowieniem z dnia [...] czerwca 2014 r. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Minister podkreślił, że ocena prawidłowości dokonania zaskarżonych czynności egzekucyjnych polegających na zajęciu wierzytelności Zobowiązanej z rachunków bankowych nie wykazała nieprawidłowości. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne, do których upoważniła go ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazane środki egzekucyjne wymienione są w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. tj. egzekucja z rachunku bankowego. Organ odwoławczy wyjaśnił, że dokonując zajęcia wierzytelności Zobowiązanej z rachunków bankowych zastosowano tryb postępowania określony w art. 80 § 1 i 3 u.p.e.a. Zajęcia wierzytelności Zobowiązanej z rachunków bankowych dokonano poprzez przesłanie do dłużników zajętych wierzytelności - poszczególnych banków - zawiadomień z dnia 20 lipca 2012 r. o zajęciu wierzytelności pieniężnej Zobowiązanej z rachunków bankowych do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonych należności oraz kosztami egzekucyjnymi. Jednocześnie organ egzekucyjny wezwał banki, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywały wypłat z rachunków bankowych do wysokości zajętych wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajęte kwoty organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanych należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłat. Podstawę dokonania zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych stanowiły tytuły wykonawcze wystawione na Zobowiązaną przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. i Wojewodę [...], których odpisy doręczono Zobowiązanej. Zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunków bankowych doręczono dłużnikom zajętych wierzytelności odpowiednio w dniach: 22 lipca 2012 r., 21 lipca 2012 r., 27 lipca 2012 r. i 27 lipca 2012 r., zaś Zobowiązanej - w dniu 8 sierpnia 2012 r., co wynika z potwierdzeń odbioru znajdujących się w aktach sprawy. Minister Finansów w uzasadnieniu postanowienia nadmienił ponadto, iż do zajęcia przez organ egzekucyjny wierzytelności z rachunków bankowych wykorzystano odpowiednie druki, których wzory określono w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 137, poz. 1541, z późn. zm.). Organ odwoławczy zauważył również, iż zastosowane środki egzekucyjne okazały się nietrafne. Dłużnicy zajętych wierzytelności poinformowali bowiem organ egzekucyjny, że nie prowadzą rachunków bankowych na rzecz Zobowiązanej. W świetle powyższego, zdaniem Ministra Finansów, dokonane zajęcia rachunków bankowych nie wywierały negatywnych skutków dla Zobowiązanej. Niezrozumiałym jest zatem, w opinii organu, twierdzenie Zobowiązanej, że na skutek zakwestionowanych czynności egzekucyjnych nastąpiło zajęcie wynagrodzenia zwolnionego z egzekucji. Minister Finansów zauważył jednocześnie, że organ egzekucyjny może wystosować zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego do wielu banków, nawet jeśli posiada wiedzę, iż Zobowiązana posiada rachunek w konkretnym banku. Cel egzekucji wymaga stosowania wszystkich możliwych środków egzekucyjnych prowadzących do wykonania obowiązków wynikających z tytułów wykonawczych. Organ wskazał również, że w przypadku egzekucji z rachunku bankowego nie ma znaczenia czy osoba zobowiązana prowadzi działalność gospodarczą czy też nie. Ponadto w świetle art. 36 § 1 u.p.e.a. nie ma też potrzeby uprzedniego występowania do banku o informację o posiadaniu przez Zobowiązaną w danym banku rachunków bankowych. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, zaś skutek prawny wywiera ono tylko w odniesieniu do rachunków bankowych prowadzonych przez ten bank dla zobowiązanego. Przy czym udostępnianie informacji przez dłużnika zajętej wierzytelności nie narusza obowiązku zachowania przez nich tajemnicy określonej w odrębnych przepisach, co wynika wprost z uregulowań art. 36 § 1b u.p.e.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżąca wskazała na liczne naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Zarzuciła naruszenie zasad ogólnych postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 8, 9, 10, 77, 80 k.p.a. W opinii Skarżącej, organ nie prowadził postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do organów władzy publicznej, czym naruszył art. 8 k.p.a. Nadto zdaniem Skarżącej organy skarbowe nie dopełniły obowiązku wynikającego z art. 9 k.p.a tj. należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Bowiem jak wskazała Skarżąca, odwołując się do poglądów wyrażonych w orzecznictwie sądowym, obowiązek informowania i wyjaśniania stronom przez organ całokształtu okoliczności faktycznych i prawnych sprawy powinien być rozumiany tak szeroko jak to tylko możliwe. Skarżąca zarzuciła również naruszenie art. 7 u.p.e.a., poprzez nie uwzględnienie faktu, iż w toku postępowania nie stosowano środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego. Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu, wniósł o jej oddalenie. Minister Finansów uznał, że zaskarżone postanowienie nie narusza art. 8, 9, 10, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Postanowienie to, zdaniem organu, wydano zgodnie z obowiązującymi przepisami, ograniczając się do badania okoliczności podlegających badaniu w trybie art. 54 u.p.e.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Przepisy art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) statuują sądy administracyjne jako sprawujące wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta - jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zbadanie prawidłowości zastosowania przez organy administracji przepisów obowiązującego prawa, zarówno prawa materialnego, jak też przepisów postępowania. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono wpływ na wynik sprawy, a także stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania - art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonego aktu niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Skarga nie jest zasadna, albowiem zaskarżone postanowienie z punktu widzenia wskazanych wyżej kryteriów dopowiada prawu. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem skargi jest postanowienie w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Przypomnieć zatem wypada, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez tenże organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności egzekucyjnej zmierzającej do zastosowania lub zrealizowania określonego środka egzekucyjnego (w niniejszej sprawie - egzekucji z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a.). Skarga, o której mowa w art. 54 u.p.e.a. służy zatem zaskarżaniu czynności o charakterze wykonawczym (zob. Dariusz Jankowiak w: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - Komentarz 2005, wyd. Unimex, Wrocław 2005 r., s. 390; zob. też wyrok WSA w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2008 r., III SA/Wa 139/08, niepubl.). W orzecznictwie sądowym jednolicie przyjmuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można jedynie podnosić zarzuty formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora przez pryzmat przepisów regulujących sposób i formę dokonywania tychże czynności egzekucyjnych (por. wyroki WSA w Warszawie z 14 marca 2008 r., III SA/Wa 85/08, niepubl.; z 30 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1262/07, niepubl.; z 28 stycznia 2008 r., III SA/Wa 1626/07, niepubl.). Zdaniem Sądu trafnie Minister Finansów uznał, iż organ egzekucyjny prawidłowo zastosował art. 80 u.p.e.a. Przepis ten w § 1 stanowi, iż organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały - do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty. Zgodnie z § 2 tego artykułu zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1, i obejmuje również kwoty, które nie były na rachunku bankowym w chwili zajęcia, a zostały wpłacone na ten rachunek po dokonaniu zajęcia. Z kolei według postanowień § 3 ww. artykułu jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego. Z przytoczonego przepisu wynika m.in., że organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego, zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego. W niniejszych sprawach wszystkich tych czynności organ egzekucyjny dopełnił, czego Strona nie kwestionowała. Postępowanie egzekucyjne dotyczyło należności pieniężnych, a stosownie do treści art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a. wówczas może być prowadzona egzekucja z rachunków bankowych, czyli środek egzekucyjny zastosowany w niniejszym postępowaniu egzekucyjnym. Jak wynika z akt sprawy, zastosowane środki egzekucyjne okazały się jednak nieskuteczne. O ile bowiem zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia bankowi zawiadomienia o zajęciu, to stosownie do treści art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie skutek prawny wywiera tylko w odniesieniu do rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank. W rozpatrywanej sprawie dłużnicy zajętych wierzytelności poinformowali organ egzekucyjny, że nie prowadzą rachunków zobowiązanej. Dokonane zajęcia nie wywarły zatem negatywnych dla Skarżącej skutków. Nie ulega natomiast wątpliwości, że Skarżąca posiadała zaległości z tytułu nieuregulowanego podatku dochodowego od osób fizycznych, podatku od towarów i usług oraz z tytułu mandatów karnych i kredytowych. Jak wynika z zawiadomień o zajęciu rachunku bankowego, zaległości te opiewały na znaczną kwotę, tj. 242.025,30 zł. Trudno zatem czynić zarzut organowi egzekucyjnemu, że podejmuje czynności zwiększające szansę na skuteczność prowadzonego postepowania egzekucyjnego. Przepisy u.p.e.a. nie zabraniają wystosowania zawiadomień o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego do wielu banków, a zajecie wierzytelności z rachunków bankowego jest jednym z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Reasumując jako nieuzasadnione ocenić należy podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 8,,9,10,77 i 80 k.p.a. oraz art. 7 u.p.e.a.. Skarżąca, a także reprezentujący Ją pełnomocnik nie wykazali, aby podnoszone naruszenia miały wpływ na wynik sprawy. Na rozprawie w dniu 7 maja 2015r. pełnomocnik Strony podniósł, że wezwanie organu z dnia 30 sierpnia 2012r. co do sprecyzowania charakteru pisma Skarżącej z dnia 13 sierpnia 2012r., jest zbyt lakoniczne i nie zawiera wyjaśnienia co do wszystkich możliwych do zastosowania na gruncie u.p.e.a. środków prawnych stwarzających możliwość weryfikacji czynności egzekucyjnych. Sąd zarzutu tego nie podziela. Odpowiadając na wezwanie organu, Skarżąca nie miała wątpliwości co do charakteru pisma z dnia 13 sierpnia 2012r. wskazując, że stanowi ono skargę na czynności egzekucyjne. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.