III SA/Wa 2762/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie - Anna Zaorska po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności byłego członka zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2009 r. postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy - Skarżąca – J.K., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych argumentując, że jej sytuacja finansowo-majątkowa nie pozwala na uiszczenia opłaty sądowej. Skarżąca wyjaśniła, że uzyskiwane dochody przeznaczane są na spłatę zobowiązań (kredyt hipoteczny) oraz koszty utrzymania mieszkania i rodziny. Skarżąca oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i córką. Poza mieszkaniem, obciążonym kredytem hipotecznym, nie posiada żadnego majątku ani oszczędności. Skarżąca oświadczyła ponadto, że uzyskuje dochód z tytułu umowy o pracę (1/2 etatu) w wysokości 870 zł, a jej mąż z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga dochody w wysokości od ok. 3.000 do 4.000 zł. Miesięczne wydatki rodziny skarżącej to: spłata kredytu 1.000 zł, koszty utrzymania mieszkania (w tym opłaty za media) 1.200 zł. Pozostałe środki przeznaczane są na żywność, ubrania, środki czystości. Z uwagi na fakt, że oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy, okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, na podstawie art. 255 w zw. z art. 252 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skarżąca został wezwana, m.in. do: nadesłania zeznań podatkowych skarżącej oraz jej męża, nadesłania zaświadczenia o wynagrodzeniu skarżącej za ostanie 3 miesiące, udokumentowania wysokości przychodów oraz kosztów uzyskania przychodów z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej w 2015 r., np. poprzez nadesłanie kopii z podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, kopii z ewidencji sprzedaży i zakupów VAT, ewentualnie bilansu oraz rachunków zysków i start za I półrocze 2015 r., nadesłania wyciągów ze wszystkich rachunków bankowych skarżącej oraz jej męża za ostatnie trzy miesiące. W odpowiedzi skarżąca nadesłała zaświadczenie o swoich dochodach, zeznanie podatkowe za 2014 r., kopie faktur za media. Ponadto oświadczyła, że nie posiada rachunków bankowych. Z mężem pozostaje w rozdzielności majątkowej i nie ma możliwości uzyskania dokumentów dotyczących jego sytuacji finansowej. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Wskazać przy tym należy, że przyznanie prawa pomocy powoduje, że koszty związane z postępowaniem ponosi za skarżącego Skarb Państwa. W tej sytuacji, możliwość przyznania prawa pomocy uzależniona jest od szczególnie rozważnej oceny, wykazanej w treści wniosku sytuacji materialnej wnioskodawcy, tak aby jednoznacznie wynikał z niej brak środków na poniesienie kosztów postępowania. W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych tj. w zakresie częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże (podkreślenie własne), iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z powyższego przepisu jednoznacznie wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że sytuacja finansowa, w której się znajduje uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy. Skarżąca, wnosząc o przyznanie prawa pomocy, powinna zatem udowodnić istnienie wspomnianego faktu, przedstawiając, także na wezwanie, niezbędną dokumentację źródłową oraz składając stosowne oświadczenia. Referendarz sądowy zauważa, że ocena, czy skarżąca jest w stanie, a jeśli tak to w jakiej części, partycypować w kosztach wszczętego postępowania, wymaga posiadania rzetelnych i przekonywujących informacji o źródłach jej utrzymania oraz ponoszonych wydatkach. Podobne informacje powinny być udzielone również w odniesieniu do osób, z którymi skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Tym samym, zgodnie z wezwaniem, skarżąca obowiązana był rzetelnie przedstawić i udokumentować sytuację finansową męża. Podkreślić należy, że podczas rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy nie można pominąć sytuacji majątkowej osób trzecich pozostających ze skarżącą we wspólnym gospodarstwie domowym. Jest tak nie tylko dlatego, że informacje o tych osobach muszą być zamieszczone w odpowiednich rubrykach formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, ale przede wszystkim z uwagi na fakt, że treść tych oświadczeń, co oczywiste, może w istotnym stopniu wpłynąć na rozstrzygnięcie wniosku (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, LEX nr 181557). Skoro bowiem skarżąca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami, to wydatki i potrzeby finansowe tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy, czasami wręcz przesądzając o tym, czy może ona ponieść koszty postępowania, czy też nie. Powyższej oceny nie zmienia okoliczność rozdzielności majątkowej między małżonkami. Jak bowiem wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 28 marca 2013 r. (I FZ 62/13) przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego. Stosownie do art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788; dalej: "K.r.o."), małżonkowie są zobowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 K.r.o. małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej. Rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Inaczej mówiąc rozdzielność majątkowa nie zwalnia małżonków z obowiązku wzajemnego wsparcia finansowego, a ponadto nie uzasadnia odmowy udzielenia informacji na temat sytuacji majątkowej drugiego małżonka. W rozpoznawanej sprawie, mimo wezwania, skarżąca w żaden sposób nie udokumentowała wysokości dochodów uzyskiwanych przez jej męża. W sytuacji natomiast, w której wnioskodawca nie przedstawia wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji finansowej osób, z którymi prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, to powinien liczyć się z tym, że referendarz sądowy nie będzie miał wystarczających podstaw do przyznania prawa pomocy. Niezależnie od powyższego, odnosząc się wyłącznie do tych informacji, które skarżąca zwarła we wniosku, uznać należy, że one również nie świadczą o tym, że skarżąca nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Z oświadczeń skarżącej wynika, że łączny dochód trzyosobowej rodziny wynosi od ok. 4.000 do 5.000 zł, a miesięczne wydatki na spłatę kredytu i utrzymanie mieszkania (media) wynoszą łącznie 2.200 zł. Po odjęciu tych wydatków, rodzina skarżącej dysponuje w dalszym ciągu kwotą ok. 1.800 - 2.800 zł. Kwota ta, po odjęciu wydatków na wyżywienie i ewentualnie inne niezbędne wydatki, pozwala na poczynienie oszczędności. Przy czym na obecnym etapie postępowanie, referendarz sądowy nie jest w stanie ocenić w jakim zakresie skarżąca mogłaby ewentualnie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Uniemożliwiła to sama skarżąca nie dokumentując dochodów męża z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej, nie przedstawiając wyciągów z rachunków bankowych, szczegółowego zestawienia wydatków (z uwzględnieniem wydatków na wyżywienie, ewentualnych wydatków na leczenie, wynagrodzenie pełnomocnika). W konsekwencji, referendarz sądowy uznał, że skarżąca nie wykazała spełnienia przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Mając na względzie całość powyższej argumentacji, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.