III SA/Wa 2783/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: Przewodnicząca Sędzia WSA Agnieszka Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu M. G. na postanowienie starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 2783/16 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do listopada 2013 r. postanawia: 1) zmienić zaskarżone postanowienie w ten sposób, że przyznać stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł; 2) w pozostałym zakresie utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. M.G. (dalej zwany "Skarżącym") wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z [...] lipca 2016 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy rozliczeniowe od marca do listopada 2013 r. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi Skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W załączonym formularzu PPF wskazał, że w związku z przeprowadzonym przez Urząd Skarbowy w P. postępowaniem egzekucyjnym, organ egzekucyjny zajął wszystkie środki pieniężne zgromadzone na jego rachunkach bankowych. Skarżący wskazał, że w chwili obecnej nie posiada środków pozwalających na pokrycie wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną i dwójką małoletnich dzieci. Nie posiada żadnego majątku. Na dzień złożenia wniosku posiada zasoby w wysokości 4.500 zł oraz oszczędności w wysokości 1.500 zł. Skarżący i jego żona posiadają udziały w M. Sp. z o.o. o łącznej wartości po 2.500 zł. Dodatkowo Skarżący posiada udziały w G. Sp. z o.o. o wartości nominalnej 500 zł. Jedyny dochód rodziny stanowi wynagrodzenie żony Skarżącego ze stosunku pracy w wysokości ok. 1.360 zł netto miesięcznie. Miesięczne zobowiązania i stałe wydatki Skarżący określił w sposób następujący: opłaty z tytułu dzierżawy nieruchomości ok. 12.000 zł rocznie, opłaty za media ok. 700 zł miesięcznie. Ponadto, w piśmie procesowym, do którego załączono wniosek na formularzu PPF, pełnomocnik Skarżącego wskazał na umorzenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do niego. Do wniosku załączono zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, tytuły wykonawcze oraz postanowienie z [...] lipca 2016 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego w stosunku do Skarżącego. Skarżący w odpowiedzi na wezwanie do nadesłania dodatkowych informacji odnośnie stanu majątkowego i możliwości płatniczych nadesłał zeznania podatkowe, rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia do 31 siepną 2016 r., wyciągi z rachunków bankowych, zaświadczenie o dochodach żony, zestawienie miesięcznych wydatków, faktury za media. Ponadto pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że w rzeczywistości wynagrodzenie żony wynosi 1.982,53 zł netto, a nie ok. 1.360 zł netto. Powstała niezgodność miała wynikać z jego niewiedzy. Z kolei różnica pomiędzy miesięcznymi wydatkami, a dochodami jest pokrywana z niewielkich darowizn od najbliższej rodziny. Pełnomocnik wskazał, że Skarżący nie jest w stanie ponieść żadnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z 8 listopada 2016 r. odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uznał bowiem, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący nie przedstawił w sposób rzetelny sytuacji finansowej swojej rodziny. Referendarz sądowy za niewiarygodne uznał oświadczenia Skarżącego odnośnie uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków stwierdzając, że ich analiza nie wskazuje, że ponoszą je osoby w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, którym nie starcza środków na zaspokojenie własnych potrzeb bytowych. Za niejasną uznał kwestię ponoszenia przez żonę Skarżącego wydatków na czynsz za mieszkanie w N. i jednocześnie uiszczanie przez Skarżącego (nie wiadomo z jakich środków) opłat za media za nieruchomość (dom) w miejscowości S. . Ponadto uznał, iż nie bez znaczenia dla oceny całej tej sytuacji jest również fakt, że jeszcze w 2015 r. Skarżący uzyskiwał wielomilionowe przychody z działalności (zgodnie z PIT-36L za 2015 r., przychód wyniósł 27.053.902,34 zł). Natomiast w obecnej sytuacji nie wiadomo z jakich środków Skarżący finansuje wydatki na pokrycie jej prowadzenia. Reasumując stwierdził, że sprzeczności, które wynikają ze złożonych oświadczeń nie pozwalają na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej rodziny Skarżącego w szczególności miesięcznych dochodów oraz niezbędnych wydatków. Skarżący w sprzeciwie z 16 listopada 2016 r., wnosząc o zmianę postanowienia poprzez przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym i zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 100.000 zł, zarzucił obrazę przepisów postępowania, która mogła mieć wpływ na treść orzeczenia, tj.: art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a także odmówienie przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2016 r. w wysokości 100.000 zł, pomimo wykazania, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący w uzasadnieniu za bezsporne uznał, iż w wyniku postępowań zabezpieczających i wykonawczych został zajęty jego wszelki istniejący majątek na poczet kwestionowanych należności podatkowych. W konsekwencji zaznaczył, że nie dysponuje praktycznie żadnymi środkami majątkowymi, zaś uzyskiwane dochody nie pozwalają na sfinansowanie wymaganego w sprawie wpisu sądowego. Według Skarżącego zaistniałe niejasności i rozbieżności nie powinny wpływać na ostateczne rozstrzygnięcie, ponieważ nie doprowadzą do zasadniczej zmiany oceny stanu faktycznego. Odnosząc się do argumentacji jakoby otrzymywanie niewielkich darowizn od członków rodziny w celu uzupełnienia budżetu rodzinnego podniesiona została w celu uwiarygodnienia twierdzenia, że bieżące dochody nie wystarczą na pokrycie niezbędnych wydatków rodziny, podniósł, że otrzymywane wsparcie charakteryzuje się doraźnością oraz brakiem stałej i regularnej wysokości. Zauważył ponadto, iż nie posiada możliwości ścisłej kontroli wysokości aktualnego dochodu małżonki z uwagi na istniejącą pomiędzy nimi rozdzielność majątkową ustanowioną w 2015 r., a poza tym sposobu gospodarowania przez nią uzyskiwanym dochodem. W jego ocenie brak jest jakichkolwiek podstaw, aby czynić mu zarzut z braku przedstawienia dokumentów dotyczących świadczenia z ZUS odnotowanego na wyciągu z rachunku bankowego jego małżonki, gdyż jego analiza nie daje żadnych podstaw do uznania, że świadczenie z ZUS ma charakter wielorazowy i wpływało na rzecz jego małżonki po 26 lipca 2016 r. Wskazał przy tym, że opłacanie składek ZUS wynika z faktu zaangażowania osoby bliskiej do opieki nad dziećmi. W dalszej części zaznaczył, iż jego gospodarstwo domowe nie ponosi kosztów utrzymania lokalu położonego w N. . Obecnie wraz z rodziną zamieszkuje w domu posadowionym na nieruchomości położonej w miejscowości S. , którego koszty dzierżawy wynoszą 12.000 zł w skali roku. Z kolei odnosząc się do wątpliwości referendarza dotyczących zgromadzonych zasobów pieniężnych w wysokości 4.500 zł wskazał, że w sposób rzeczywisty odzwierciedlił stan faktyczny na dzień wypełnienia formularza. W związku z tym brak jest podstaw do zarzucenia mu niepełnego przedstawienia niezbędnych informacji. Powtórzył, że wszelkie środki pieniężne uzyskane w 2015 r. zostały zajęte w wyniku postępowania egzekucyjnego. Także jego zdaniem, niegdysiejszy rozmiar prowadzonej działalności gospodarczej pozostaje irrelewantny dla oceny jego obecnej sytuacji majątkowej. W dalszej części zwrócił uwagę, że sprzedaż wykupionego pojazdu osobowego będącego przedmiotem leasingu za kwotę 48.780,49 zł wynikała wprost ze złożonego do akt rachunku zysków i strat. Podsumowując wskazał, że obecny dochód jego gospodarstwa domowego wynosi 3.700 zł brutto miesięcznie (około 2.712 zł netto), natomiast wydatki 2.200 zł. Ewentualny niedobór środków na bieżące utrzymanie w dalszym ciągu pochodzi z darowizn od członków rodziny. Ponadto podkreślił, że jego małżonka nie jest zobligowana do bezwarunkowego finansowania jego zobowiązań publicznoprawnych z pominięciem innych wydatków. Skarżący zwracając uwagę, iż jest stroną jeszcze w trzech postępowaniach wszczętych wskutek skarg na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w W. podniósł, że nieudzielenie mu prawa pomocy faktycznie pozbawi go uprawnienia do skontrolowania zasadności zaskarżonej decyzji. Do sprzeciwu załączył kopię wypisu aktu notarialnego – umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową pomiędzy Skarżącym i jego małżonką, kopię zawiadomienia o zajęciu zabezpieczającym udziałów w spółce M. Sp. z o.o., kopię zarządzenia zabezpieczenia, wydruk imiennego raportu miesięcznego o należnych składkach i wypłaconych świadczeniach ZUS P RCA. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i § 2 P.p.s.a., w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Natomiast uregulowana w art. 243-262 P.p.s.a. instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. Celem ustanowienia prawa pomocy było zapewnienie osobom fizycznym i jednostkom organizacyjnym znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej rzeczywistej realizacji konstytucyjnego prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). W dalszej kolejności wskazania wymaga, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym, czyli stosownie do art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym, np. zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części, następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego we wniosku składanym przez stronę na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 P.p.s.a.). Jeżeli natomiast oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 P.p.s.a.). Obowiązek ten rozciąga się przy tym na wszystkie dokumenty zawierające dane na temat sytuacji majątkowej strony, pozwalające tym samym zbadać istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy. Wystosowanie wezwania ma na celu weryfikację informacji zawartych we wniosku poprzez ich konfrontację ze stosowną dokumentacją i w efekcie poczynienie ustaleń, które byłyby wolne od jakichkolwiek wątpliwości. Podkreślić w tym miejscu także należy, że przyznanie prawa pomocy następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że w stosunku do jego osoby zachodzą przesłanki przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Użyte w treści art. 246 P.p.s.a. słowo "wykazać" oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, publ. LEX nr 1104158). Wnioskodawca, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy okoliczności (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 listopada 2011 r., sygn. akt I OZ 881/11, publ. LEX nr 1069777). Zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193) wpis od skargi w przedmiotowej sprawie wynosi 100.000 zł. Nie ulega wątpliwości, iż każdy, kto wnosi do Sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki, obowiązany jest do uiszczenia stosownych kosztów sądowych, a także powinien być przygotowany na poniesienie wydatków związanych z prowadzeniem procesu sądowego. Sąd może zwolnić od kosztów sądowych tylko w sytuacji, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma realnych możliwości finansowych ich poniesienia. Zatem to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, zaś rozstrzygnięcie w tej kwestii zależy od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy Sąd stwierdził, że Skarżący wykazał, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, które na obecnym jego etapie stanowi wpis od skargi w kwocie 100.000 zł. Zdaniem Sądu, przemawiają za tym okoliczności, że Skarżący nie dysponuje obecnie praktycznie żadnymi środkami majątkowymi z uwagi na zajęcie ich w wyniku postępowań zabezpieczających i wykonawczych. Bilans uzyskiwanych przez Skarżącego i jego małżonkę dochodów i wydatków ponoszonych na utrzymanie gospodarstwa domowego pozostaje ujemny. Uzupełniany jest niewielkimi darowiznami od członków rodziny. Powyższe, w ocenie Sądu, nie oznacza jednak, że Skarżący w ogóle nie jest w stanie partycypować w kosztach wszczętego postępowania. Sąd przyjął, że uiszczenie przez Skarżącego wpisu na poziomie 5.000 zł nie przekracza jego możliwości finansowych. Jak sam Skarżący podniósł obecnie osiąga dochód w wysokości płacy minimalnej, posiada udziały w spółkach prawa handlowego o łącznej wartości nominalnej w wysokości 3.000 zł, nie jest obciążony kosztami utrzymania lokalu położonego w N. oraz w dalszym ciągu uzyskuje wsparcie na uzupełnienie ewentualnego niedoboru środków na bieżące utrzymanie. Tym samym możliwe jest uzyskanie w znacznym zakresie wsparcia finansowego, które można przeznaczyć na pokrycie wpisu sądowego. Za przyznaniem prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi, przemawia również okoliczność, że odmowa przyznania prawa pomocy stanowiłaby w rozpoznawanej sprawie naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu, ustanowionego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Ta okoliczność spowodowałaby konieczność cofnięcia skargi, bądź ze względu na nieuiszczenie wpisu jej odrzucenie. W konsekwencji obiektywnie uniemożliwiłoby to stronie skarżącej doprowadzenie do kontroli zaskarżonej decyzji (tj. realizację prawa do sądu). Biorąc powyższe pod uwagę oraz po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego Sąd stwierdził, iż przesłanki, będące warunkiem niezbędnym do zwolnienia od kosztów sądowych wnioskodawcy zostały spełnione w stopniu uzasadniającym przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od wpisu od skargi ponad kwotę 5.000 zł. Sąd mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 P.p.s.a. postanowił, jak w sentencji.