III SA/Wa 2784/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędziowie sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, sędzia WSA Jarosław Trelka, Protokolant starszy referent Iwona Choińska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2015 r. sprawy ze skargi P. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] czerwca 2014 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia oddalającego jako nieuzasadnione zarzuty zgłoszone na postępowanie egzekucyjne oraz umorzenia postępowania oddala skargę Zaskarżonym postanowieniem z [...] czerwca 2014 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W., po rozpoznaniu zażalenia P.S. (dalej "Skarżący"), uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w W. z [...] stycznia 2014 r. w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] grudnia 2013 r. i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji. Z motywów zaskarżonego postanowienia wynika, że Dyrektor Izby Celnej w W. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku osobistego zobowiązanej K.S. oraz majątku wspólnego małżonków K. i P.S., na podstawie własnego tytułu wykonawczego nr [...] z [...] grudnia 2013 r., obejmującego należności z tytułu podatku od towarów i usług za 2001 r., w kwocie należności głównej 14.440,30 zł, plus odsetki za zwłokę. Podstawą prawną tytułu wykonawczego jest orzeczenie z [...] września 2004 r. nr [...]. Dyrektor Izby Celnej w W. zawiadomieniem z [...] grudnia 2013 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej K.S. z tytułu nadpłaty podatku u Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. Kolejnymi zawiadomieniami z [...] grudnia 2013 r. skierowanymi do central Towarzystw Ubezpieczeniowych, dokonano zajęcia pozostałych praw majątkowych będących własnością K.S. z tytułu zawarcia umowy ubezpieczenia. Zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu wykonawczego zostały doręczone Skarżącemu 13 grudnia 2013 r. Skarżący wniósł zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji na podstawie w/w tytułu wykonawczego z [...] grudnia 2013 r. W uzasadnieniu wskazał, że działania organu egzekucyjnego naruszają obowiązujący porządek prawny, ponieważ w sprawie nastąpiło przedawnienie. Jednocześnie wskazał, że nigdy nie był stroną postępowania podatkowego, nie był stroną wydanej decyzji podatkowej, tym samym nie był nigdy zobowiązanym do wykonania obowiązku zapłaty należności podatkowych na mocy decyzji, która jest podstawą wszczętego postępowania egzekucyjnego. Z uwagi na powyższe wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz wycofanie skarżonego tytułu wykonawczego. Postanowieniem z [...] kwietnia 2014 r. Dyrektor Izby Celnej w W. oddalił zarzuty jako nieuzasadnione. W zażaleniu na ww. postanowienie Skarżący wniósł o jego uchylenie i umorzenie postępowania egzekucyjnego wskazując, iż zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w W. organ egzekucyjny wydając postanowienie z [...] stycznia 2014 r. naruszył przepisy postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Wskazał, że zgodnie z art. 33 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2012r., poz. 1015 ze zm., dalej: "u.p.e.a.") podmiotem uprawnionym do złożenia zarzutów jest zobowiązany. A zatem w pierwszej kolejności należało rozważyć czy w niniejszej sprawie Skarżący posiadał legitymację do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym wobec majątku osobistego zobowiązanej K.S. oraz majątku wspólnego małżonków K. i P.S., na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. Dyrektor Izby Skarbowej powołując się na treść art. 1a pkt 20 u.p.e.a. wyjaśnił, że współmałżonek odpowiadający za zaległość podatkową małżonka będącego podatnikiem nie jest zobowiązanym jako podatnik i nie odpowiada za zobowiązanie podatkowe. Jego zobowiązanie powstaje w sposób określony w art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: "O.p."). O Organ odwoławczy podniósł, iż podstawę prawną tytułu wykonawczego stanowi decyzja z [...] września 2004 r. nr [...], której adresatem jest K.S. Art. 27 c u.p.e.a. wyraźnie roróżnia zobowiązanego i jego małżonka. Zatem Skarżący nie jest zobowiązanym jako podatnik, lecz jego zobowiązanie wynika z długu małżonki K.S. i jest ograniczone do odpowiedzialności z majątku wspólnego. W konsekwencji nie można mu przyznać uprawnień wynikających z art. 27 § 1 pkt 8 u.p.e.a. Ponieważ Skarżący nie jest zobowiązanym w przedmiotowym postępowaniu i nie przysługuje mu prawo do wniesienia zarzutów, postępowanie w niniejszej sprawie obarczone jest wadą bezprzedmiotowości, co skutkuje umorzeniem postępowania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia. Nie zgodził się ze stanowiskiem Dyrektora Izby Skarbowej iż nie ma przymiotu strony, zatem nie może skutecznie złożyć zarzutu. Zdaniem Skarżącego bezsporne jest na gruncie obowiązujących przepisów, że w przypadku skierowania egzekucji do majątku wspólnego, organ egzekucyjny musi dysponować tytułem wykonawczym przeciwko obojgu małżonkom, w przeciwnym bowiem wypadku, małżonek współodpowiedzialny za zaległości podatkowe, którego prawa de facto zostały zajęte przez organ, pozbawiony jest jakiejkolwiek ochrony prawnej. Takie zaś działanie naruszałoby konstytucyjne zasady wynikające z art. 78 Konstytucji RP. Skarżący utrzymywał, że skoro tytuł wykonawczy został w rzeczywistości wystawiony na dłużnika - małżonkę K.S. i małżonka jako zobowiązanego, przysługuje mu przymiot strony postępowania i uprawnia go do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Skarżący powtórzył zarzuty podniesione w zażaleniu. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. W niniejszej sprawie zaskarżone zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej uchylające postanowienie organu egzekucyjnego - Dyrektora Izby Celnej - w przedmiocie oddalenia zarzutów zgłoszonych przez Skarżącego na postępowanie egzekucyjne i umarzające postępowanie przed organem pierwszej instancji ze względu na wniesienie zarzutów przez osobę niebędącą zobowiązanym w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że Skarżący nie posiada legitymacji do wniesienia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ jest ono prowadzone wobec majątku osobistego K.S. oraz majątku wspólnego małżonków K. i P.S., na podstawie decyzji z dnia [...] września 2004 r., której adresatem jest K.S.. To właśnie K.S. jest zobowiązaną, a nie Skarżący. Zdaniem Sądu stanowisko Dyrektora Izby Skarbowej jest prawidłowe, a zaskarżone postanowienie jest zgodne z przepisami prawa. Słusznie w swym wywodzie organ odwoławczy wyszedł od definicji pojęcia "zobowiązany" zawartej w art. 1a pkt 20 u.p.e.a., który stanowi, iż ilekroć w ustawie jest mowa o zobowiązanym - rozumie się przez to osobę prawną albo jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej albo osobę fizyczną, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym, a w postępowaniu zabezpieczającym - również osobę lub jednostkę, której zobowiązanie nie jest wymagalne albo jej obowiązek nie został ustalony lub określony, ale zachodzi obawa, że brak zabezpieczenia mógłby utrudnić lub udaremnić skuteczne przeprowadzenie egzekucji, a odrębne przepisy na to zezwalają. Z przytoczonego przepisu w sposób bezsprzeczny wynika, iż zobowiązanym jest osoba, która nie wykonała w terminie obowiązku o charakterze pieniężnym lub obowiązku o charakterze niepieniężnym. Zastrzec należy, iż wobec zdefiniowania na gruncie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji pojęcia "zobowiązany", przepisy tej ustawy, w których pojęcie to występuje należy interpretować z uwzględnieniem przypisanego temu pojęciu znaczenia. W niniejszej sprawie obowiązku o charakterze pieniężnym nie wykonała K.S., małżonka Skarżącego. Obowiązek ten wynikał z decyzji Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] września 2004 r. w przedmiocie m.in. podatku od towarów i usług i należności celnych (długu celnego), której adresatem była wyłącznie małżonka Skarżącego. Zatem zobowiązaną w rozumieniu omawianego przepisu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. jest K.S. Przymiotu tego nie posiada Skarżący, zaś jego odpowiedzialność za zobowiązania małżonki wynika z art. 29 § 1 O.p. (przepis ten mocą art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne - Dz.U. z 2013, poz. 727 ze zm. – znajduje zastosowanie do odpowiedzialności z tytułu długu celnego). Zgodnie z regulacją zawartą w tym przepisie, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność, o której mowa w art. 26, obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Celem pełnej czytelności przytoczonego przepisy wskazać trzeba, że art. 26 O.p. stanowi, iż podatnik odpowiada całym swoim majątkiem za wynikające ze zobowiązań podatkowych podatki. Zatem jak trafnie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej, odpowiedzialność małżonka podatnika za zobowiązania podatkowe (dług) podatnika wynika wprost z przepisu prawa. Małżonek podatnika nie staje się jednak mocą art. 29 § 1 O.p. zobowiązanym w rozumieniu art. 1a pkt 20 u.p.e.a. Słusznie też organ odwoławczy zwrócił uwagę na regulację zawartą w art. 27c u.p.e.a., zgodnie z którą, jeżeli egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych, tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków. Przepis ten wyraźnie różnicuje zobowiązanego i jego małżonka, traktując tylko jedno z nich jako zobowiązanego. Zastrzec jednak należy, iż wynikający z art. 27c u.p.e.a. obowiązek wystawienia tytułu wykonawczego na oboje małżonków w przypadku kierowania egzekucji obowiązków ciążących na jednym z nich do majątku wspólnego nie oznacza, iż małżonek niebędący zobowiązanym, przy wyraźnym odróżnieniu jego statusu od statusu zobowiązanego przez ustawodawcę (co wywiedziono wyżej) ma takie same uprawnienia w postępowaniu egzekucyjnym jak małżonek, będący zobowiązanym. W tym względzie powtórzyć można pogląd wyrażony w przywołanym w zaskarżeniu postanowieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 stycznia 2010 r., sygn.. akt II FSK 2100/08, jako że Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie w pełni go podziela, iż przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie dają podstaw do przyjęcia, że ustawa ta posługuje się pojęciem zobowiązanego w dwóch różnych znaczeniach – materialnym i formalnym (wynikającym z faktu wskazania konkretnego podmiotu w tytule wykonawczym). Jak wskazano wyżej, zakres pojęcia zobowiązany został określony w definicji legalnej, zamieszczonej w słowniczku zawartym w art. 1a pkt 20 u.p.e.a. i w każdym przypadku użycia tego wyrazu w przepisach tej ustawy i w przepisach wykonawczych do niej należy pojęcie to rozumieć jednakowo. Jeżeli zatem małżonek zobowiązanego ponosi tylko odpowiedzialność majątkiem wspólnym za cudze zobowiązanie, to tym samym nie można mu przyznać uprawnień wynikających z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. do złożenia zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, skoro uprawnienia te, jak wynika wprost z treści tego przepisy przysługują wyłącznie zobowiązanemu. Przypomnieć wypada, że przepis art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zobowiązuje do pouczenia w tytule egzekucyjnym zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Również w innych przepisach ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji mowa jest o zarzutach wyłącznie zobowiązanego – vide art. 34 § 1a i § 5, art. 35 § 1 tej ustawy. Sąd nie podzielił stanowiska skargi, iż brak możliwości wniesienia przez małżonka zobowiązanego zarzutów narusza zasady wynikające z art. 78 Konstytucji RP. Wystawienie tytułu wykonawczego przez wierzyciela czy też nawet wszczęcie na jego podstawie egzekucji administracyjnej przez organ egzekucyjny nie może być bowiem uznane za równoznaczne z wydaniem decyzji czy orzeczenia przez organ pierwszej instancji. Ponadto w kognicji sądów administracyjnych nie leży usuwanie następstw powstałych niespójności uregulowań prawnych w sposób wykraczający poza granice poprawnej metodologicznie wykładni. Sąd wkraczałby wówczas w uprawnienia ustawodawcy, zaś jego orzeczenia miałyby charakter prawotwórczy i wykraczałyby poza zakres przyznanej mu władzy sądowniczej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2009 r., sygn. akt II FK 1953/07, opul. W POP z 2009 r., nr 4,poz. 360). Z wyżej wskazanych względów zarzuty skargi należy uznać za niezasadne, przy czym zastrzec należy, iż zarzuty dotyczące doręczania pisma K.S. zamiast jej pełnomocnikowi oraz dotyczące przedawnienia zobowiązania nie mogą być rozpoznane w ramach niniejszego postępowania, ponieważ Skarżący nie będąc zobowiązanym nie posiada legitymacji do ich wniesienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. Nr 270 ze zm.), postanowiono jak w sentencji.