III SA/Wa 2796/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Elżbieta Olechniewicz, Sędziowie sędzia WSA Ewa Izabela Fiedorowicz (sprawozdawca), sędzia WSA Aneta Trochim - Tuchorska, , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 maja 2019 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2018 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżone postanowienie; 2) zasądza od Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej na rzecz J. S. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z [...] września 2018 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej (dalej: Minister RPiPS lub organ) stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia odwołania przez J. S. (dalej jako strona lub skarżący) od decyzji z [...] października 2017 r. Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Organ przyjął, jak wynikało z uzasadnienia powyższego postanowienia, że skarżący nie odebrał decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2017 r. Pracownik poczty dwukrotnie zawiadomił stronę o pozostawieniu powyższego pisma w urzędzie pocztowym, wypełniając przesłankę zawartą w art. 150 § 1a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.2018.800 t.j.) Odwołanie od tej decyzji strona złożyła osobiście w Kancelarii PFRON 15 lutego 2018 r. Minister RPiPS argumentował, że postanowienie z [...] lipca 2017 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie ustalenia odpowiedzialności skarżącego, jako członka zarządu solidarnie z B. spółką z o. o. za zobowiązania tej spółki z tytułu wpłat na PFRON, zostało doręczone stronie 8 sierpnia 2017 r. na adres ul. K., [...] R.. Postanowienie zawierało pouczenie o skutkach braku powiadomienia organu o zmianie adresu. Pod tym samym adresem 8 sierpnia 2017 r. strona odebrała również wezwanie Prezesa Zarządu PFRON z 26 lipca 2017 r. znak: [...]. Do złożenia dokumentów. Organ powołując się na protokół przedstawienia stronie zabranego materiału dowodowego, wskazał że skarżący, zameldowany [...] R., ul. K., w dniu sporządzenia protokołu, tj. 1 lutego 2018 r., a zatem po upływie terminu do wniesienia odwołania od decyzji doręczonej na adres ul. K. , [...] R., zgłosił, iż dokumenty powinny być przekazywane na adres tymczasowego zameldowania strony, tj. ul. G., [...] W.. Natomiast zdaniem Ministra RPiPS, organ prowadzący postępowanie nie jest zobligowany sprawdzać już raz dokonanych ustaleń, czy adres strony postępowania jest aktualny, czy nie. W tej sytuacji, uznał powyższą decyzję za doręczoną 9 listopada 2017 r. Termin do wniesienia odwołania określony w art. 223 § 2 Ordynacji podatkowej, wynosił 14 dni od daty doręczenia decyzji. Zatem termin ten upływał 23 listopada 2017 r. Strona natomiast wniosła odwołanie 15 lutego 2018 r. (złożyła je osobiście w tym dniu w Kancelarii PFRON). W skardze na postanowienia Ministra RPiPS z z 7 września 2018 r. strona wniosła o jego uchylenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Ordynacji podatkowej, przez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią zgromadzonego w sprawie materiału, 2) art. 148 § 1 i art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne przyjęcie, że decyzję Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2017 uznać należy za doręczoną 9 listopada 2017 r. Skarżący argumentował, że w odpowiedzi na postanowienie o wszczęciu wobec niego postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości spółki, złożył pismo z 14 sierpnia 2018, w którym poinformował Prezesa Zarządu PFRON w sposób i nie budzący żadnych wątpliwości o swoim miejscu zamieszkania, którym jest obecnie W., ul. G.. Skarżący po to podał w tym piśmie swój adres, aby zawiadomić organ o swoim aktualnym adresie zamieszkania. W odpowiedzi na skargę Minister RPiPS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądu jest postanowienie stwierdzające uchybienie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2017 r. Stosownie do art. 223 § 2 pkt 1 Ordynacji podatkowej, odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie. Zgodnie zaś z art. 228 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Wobec więc powyższego, dla rozstrzygnięcia sprawy kluczowym jest dokładne ustalenie daty, w której decyzja organu pierwszej instancji została skutecznie doręczona skarżącemu. W niniejszej sprawie kwestia sporna dotyczyła uznania, czy decyzja Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2017 r. została stronie doręczona na prawidłowy adres, a zatem czy został doręczona skutecznie, i w konsekwencji - czy prawidłowo organ przyjął, że 14 – dniowy termin do wniesienia odwołania należało liczyć od 9 listopada 2017 r., tj. od daty doręczenia decyzji pierwszoinstancyjnej na adres ul. K., [...] R.. Organ zajął stanowisko, zgodnie z którym skarżący zameldowany [...] R., ul. K., zgłosił, że dokumenty powinny być przekazywane na adres jego tymczasowego zameldowania, tj. ul. G., [...] W., dopiero 1 lutego 2018 r., tj. po upływie terminu do wniesienia odwołania od decyzji doręczonej na adres ul. K., [...] R., co zostało odnotowane w protokole przedstawienia stronie zabranego materiału dowodowego. Zdaniem organu, z pisma skarżącego z 14 sierpnia 2017 r., nie wynikała informacja o zmianie adresu, na który ma być kierowana korespondencja. W ocenie Ministra RPiPS z tego pisma nie wynikało w sposób jasny, na jaki adres ma być kierowana korespondencja. Skarżący argumentował natomiast, że jego miejscem zamieszkania jest (i była w październiku 2017) W., ul. G.. O tym adresie zamieszkania strona zawiadomiła Prezesa Zarządu PFRON pismem z 14 sierpnia 2017, wykonując swój obowiązek określony w art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej. Zdaniem sądu orzekającego w sprawie wskazanie przez skarżącego w jego piśmie z 14 sierpnia 2018 r. innego adresu, niż ten, pod który organ doręczył postanowienie z [...] lipca 2017 r. o wszczęciu postępowania, tj. ul. G., [...] W., organ powinien odczytać jako wskazanie aktualnego (nowego) adresu strony do doręczeń. W przypadku natomiast wątpliwości, czy tak podana informacja stanowi zmianę adresu do doręczeń, organ – już chociażby z uwagi na podstawowy wymóg prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych (art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej) - powinien zwrócić się do strony o wyjaśnienie i potwierdzenie aktualnego adresu zamieszkania (do doręczeń), kierując zapytania w tym zakresie na oba adresy, którymi dysponował, zwłaszcza, że korespondencja kierowana do skarżącego na dotychczasowy adres ul. K., [...] R., po dacie wniesienia pisma z nowym adresem, wracał awizowana. Zgodnie z art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej, pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Brak doręczenia decyzji na prawidłowy adres zamieszkania powoduje, że decyzja nie jest de iure doręczona. Niewątpliwie, jak zasadnie podniósł organ, oświadczenie strony w zakresie doręczania korespondencji złożone organowi podatkowemu w toku postępowania jest dla organu wiążące od daty powiadomienia go o tym fakcie, adres do korespondencji musi jasno wynikać z woli podatnika i być uwidoczniony w aktach administracyjnych. Stanowisko to potwierdza sądownictwo administracyjne (np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 6 grudnia 2012 r. sygn. akt I SA/Sz 371/12, dostępny, podobnie jak orzeczenia krajowych sądów administracyjnych powoływane w niniejszym uzasadnieniu, w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych CBOSA pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Stosownie natomiast do art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, w toku postępowania strona oraz jej przedstawiciel lub pełnomocnik mają obowiązek zawiadomić organ podatkowy o zmianie adresu, pod którym dokonuje się doręczeń, lub adresu elektronicznego. W razie niedopełnienia tego obowiązku, w przypadku doręczenia pisma za pośrednictwem operatora pocztowego, pismo uważa się za doręczone pod dotychczasowym adresem z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 pkt 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (§ 2). W sprawie niniejszej sprawie niewątpliwie doszło do skutecznego wszczęcia wobec skarżącego postępowania w przedmiocie ustalenia jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu wpłat na PFRON. Postanowienie to zostało wysłane na adres, jakim dysponował organ - ul. K., [...] R., a strona odebrała osobiście, awizowaną pierwotnie przesyłkę (k. 80 i k.81 akt administracyjnych). Jednocześnie, jak wynika z akt sprawy, Prezes zarządu PFRON wystosował do skarżącego w trybie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej drugą przesyłkę – wezwanie z 26 lipca 2017 r. do złożenia dokumentów, a wezwanie to także zostało odebrane przez stronę po pozostawieniu awizo (k.76 i 77 akt administracyjnych). Podkreślić należy, że postępowanie podatkowe dotyczące odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki wszczęte zostało wobec skarżącego z urzędu. W sprawie nie mamy do czynienia z sytuacją, w której strona występuje z podaniem o wszczęcie postępowania administracyjnego, a zatem sama inicjuje postępowanie podatkowe i wskazuje aktualny adres do doręczeń (art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej). W analizowanej sprawie skarżący, w wykonaniu wezwania Prezesa Zarządu PFRON z 26 lipca 2017 r., w pierwszym piśmie złożonym w postępowaniu podatkowym wskazał adres zamieszkania, tj. ul. G., [...] W., a zatem inny adres niż ten, który organ wykorzystał przy pierwszym doręczeniu w sprawie (pismo z 14 sierpnia 2017 r., k.83 akt administracyjnych). Nie można pomijać, że skarżący jest osobą fizyczną działającą w sprawie bez pełnomocnika zawodowego. W ocenie sądu strona wskazując w piśmie z 14 sierpnia 2017 r. aktualny adres zamieszkania, działała w usprawiedliwionym przekonaniu, że w zupełności wypełnia obowiązek poinformowania organu o zmianie adresu do doręczeń, o którym to obowiązku została pouczona (pouczenie to bezspornie zawarto w uzasadnieniu postanowienia o wszczęciu postępowania k.81v akt administracyjnych). Zdaniem sądu pierwszej instancji, przekonujące są twierdzenia strony, że miejscem zamieszkania skarżącego jest (i była w październiku 2017) W., ul. G.. Skarżący po to podał w tym piśmie ten adres - aby zawiadomić organ o swoim aktualnym adresie zamieszkania. Działanie to miało na celu zapewnienie właściwego toku postępowania, poprzez wskazanie organowi aktualnego rzeczywistego miejsca zamieszkania, a tym samym adresu, na który należy wysyłać do strony korespondencję. W istocie trudno sobie wyobrazić, że strona w piśmie z 14 sierpnia 2018 wskazała swój adres w jakimkolwiek innym celu. Okoliczności sprawy czynią wiarygodnymi twierdzenia skarżącego, że już w dacie doręczania mu postanowienia z [...] lipca 2017 r. o wszczęciu postępowania w przedmiocie przeniesienia odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki, adres ul. K. , [...] R., nie stanowił jego adresu zamieszkania, a zatem adresu pod którym faktycznie przebywał. Przesyłki kierowane pod powyższy adres przez organ pierwszej instancji były awizowane, a następnie składane do akt ze skutkiem doręczenia (tzn. postanowienie z 1 września 2017 r. o wyznaczeniu stronie terminu do wypowiedzenia się w sprawie materiału dowodowego, k.87 akt administracyjnych, decyzja z 20 października 2017 r. k.97v akt administracyjnych). Natomiast, jak podnosi skarżący dopiero po powzięciu przez niego informacji o zajęciu jego rachunku bankowego i wszczęciu wobec niego egzekucji, zapoznał się 1 lutego 2018 r. z treścią decyzji i dlatego odwołanie wniósł w terminie 15 lutego 2018 r. Zwrócić należy uwagę, że protokół przedstawienia stronie materiału dowodowego, na który powołuje się organ, został skarżącemu udostępniony i przez niego podpisany także dopiero 1 lutego 2018 r. (k.104 akt administracyjnych). Strona od tej daty w terminie 14 dni wniosła odwołanie od decyzji Prezesa Zarządu PFRON. A zatem jak twierdzi – niezwłocznie po tym jak powzięła informację o tej decyzji. Co istotne w powyższym protokole skarżący zgłosił uwagi, że nie otrzymał dokumentów doręczanych w sprawie, jako że powinny one zostać mu doręczone na wskazany w piśmie z 14 sierpnia 2017 r. adres W. ul. G. (protokół k. 104-104v akt administracyjnych). To organ z urzędu wskazał w protokole przedstawienia stronie materiału dowodowego adres ul. K. , [...] R., adres ten był adresem zameldowania strony. Przepis art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej stanowi jednoznacznie, pisma doręcza się osobom fizycznym pod adresem miejsca ich zamieszkania albo pod adresem do doręczeń w kraju. Powyższy przepis określa miejsca, w których doręczenie jest dopuszczalne w przypadku osób fizycznych. Regulacja ta jest spójna z art. 25 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a zatem przebywa faktycznie, na stałe, z zamiarem trwałego, a nie krótkotrwałego pobytu, i w którym koncentrują się jego sprawy życiowe (vide np. wyrok SN z 19 lutego 2004 r., IV CK 64/03, postanowienie SN z 30 sierpnia 2000 r., V CKN 1384/00, Grzegorz Łaszczyca, Komentarz do art. 42 Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX). Istnieje tylko jedno miejsce zamieszkania, nie ma "miejsca zamieszkania dla celów podatkowych" albo "miejsca zamieszkania dla celów cywilnych". Brak doręczenia decyzji na prawidłowy adres zamieszkania powoduje, że decyzja nie jest de iure doręczona (wyrok WSA w Warszawie z 26 kwietnia 2016 r. w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1696/15). Stanowisko wyrażone w powołanych powyżej orzeczeniach sąd orzekający w sprawie w pełni podziela i przyjmuje za własne. W ocenie sądu pierwszej instancji organ nie dokonał także koniecznego rozróżnienia dwóch odrębnych, znanych systemowi prawnemu pojęć, tj. miejsca zamieszkania oraz miejsca zameldowania. Bezpodstawnie w argumentacji swojej organ automatycznie uznał miejsce zameldowania skarżącego za miejsce jego faktycznego zamieszkania w rozumieniu art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 25 Kodeksu cywilnego. Tymczasem, skoro system prawny operuje tymi dwoma pojęciami, to najwyraźniej nie muszą się one znaczeniowo i faktycznie pokrywać. Notoryjnie wiadomo, że pomimo istniejącego obowiązku meldunkowego bywa on naruszany - faktyczne miejsce zamieszkania bywa inne, niż miejsce uwidocznione w stosownych rejestrach urzędowych. Ponadto, co należy podkreślić, obowiązek formalnego powiadomienia organu podatkowego o zmianie adresu, nie zwalnia organu prowadzącego konkretne postępowanie podatkowe z obowiązku kierowania korespondencji procesowej na adres podawany przez stronę, tj. adres faktycznego miejsca zamieszkania albo tylko adres korespondencji (tak trafnie wyrok WSA w Warszawie w sprawie o sygn. III SA/Wa 3327/10). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym zwraca się uwagę, że sam fakt zameldowania (albo samo zgłoszenie aktualizacyjne NIP lub jego brak), nie jest zupełnie pozbawione znaczenia prawnego, gdyż w kontekście wszystkich innych okoliczności danej sprawy może być argumentem istotnym dla ustalenia rzeczywistego miejsca zamieszkania w rozumieniu art. 148 § 1 Ordynacji podatkowej. Niemniej, samo w sobie, zameldowanie w danym miejscu albo zgłoszenie ewidencyjne/jego brak nie może mieć znaczenia przesądzającego i zasadniczego, a zwłaszcza znaczenia automatycznego (tak trafnie powołany wyrok w sprawie III SA/Wa 1696/15). W sprawie organ, pomimo wskazania przez stronę w jej pierwszym złożonym w sprawie piśmie nowego adresu (innego niż adres, pod który doręczono postanowienie o wszczęciu postępowania w sprawie), nie zweryfikował, który adres to aktualny adres zamieszkania (do doręczeń). Procedury weryfikacji miejsca zamieszkania istnieją. Wynikają one z podstawowego dla postępowania podatkowego postulatu ustalenia rzeczywistego stanu faktycznego sprawy wynikającego art. 122 Ordynacji podatkowej, w zakres którego wchodzi też ustalenie tych faktów, które są konieczne dla zastosowania przepisów procesowych – np. miejsca zamieszkania podatnika. Znajomość tego miejsca zamieszkania jest niezbędna dla skutecznego doręczenia decyzji (tak wyrok WSA w Warszawie w powołanej powyżej sprawie o sygn. akt III SA/Wa 1696/15). Obowiązek organu weryfikacji adresu zamieszkania strony (aktualnego adresu do doręczeń) w przypadku wskazania przez stronę w pierwszym piśmie procesowym w sprawie nowego adresu innego, niż ten którym organ dysonował dokonując pierwszego doręczenia w sprawie (postępowania o wszczęciu postępowania podatkowego) wynika także z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, wyrażającego zasadę zaufania podatnika do organów podatkowych. W konsekwencji, sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że decyzja Prezesa Zarządu PFRON z [...] października 2017 r. nie może zostać uznana za doręczoną, jak tego chce organ 9 listopada 2017 r. Decyzja ta bowiem została wysłana skarżącemu pod nieaktualny adres, pomimo wskazania nowego adresu w piśmie z 14 sierpnia 2017 r. W konsekwencji ustalenia organu w powyższym zakresie w zaskarżonym postanowieniu zostały dokonane z naruszeniem art. 121 § 1 , art.122, art. 187 § 1 i art. 191, a także art. 148 § 1 i art. 146 § 1 Ordynacji podatkowej, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Prawidłowość doręczeń jest jednym z kluczowych warunków przestrzegania praw strony, zaś same przepisy traktujące o doręczeniach mają charakter gwarancyjny. Wszelkie wątpliwości w tym zakresie powinny być interpretowane na korzyść strony (postanowienie NSA z 1 sierpnia 2014 r., sygn. akt II FSK 2087/14). W tym przypadku organ skoro uznał, że z prostego wskazania w piśmie z 14 sierpnia 2017 r. nowego adresu zamieszkania nie wynika wola skarżącego aby korespondencję doręczać mu właśnie na ten nowo wskazany adres, miał obowiązek wystąpić do skarżącego o potwierdzenie aktualnego adresu do doręczeń. Organ tego jednak nie uczynił. Podsumowując, stwierdzić należy, że wydane w sprawie postanowienie Ministra RPiPS podlega uchyleniu. Organ, ponownie rozpoznając sprawę, winien w pierwszej kolejności zbadać, czy okoliczność, iż skarżący wniósł odwołanie w terminie ustawowym od daty zapoznania się z decyzją z [...] października 2017 r. oznacza możliwość rozpoznania tego odwołania, pomimo tego, że decyzja ta nie została skutecznie doręczona stronie 9 listopada 2017 r., czy też w sprawie konieczne jest stwierdzenie niedopuszczalności odwołania, jako przedwczesnego z uwagi na brak skutecznego doręczenia stronie decyzji z [...] października 2017 r. Jeżeli bowiem decyzja nie została doręczona w sposób prawidłowy, to organ nie powinien stwierdzać uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, lecz jego niedopuszczalność z powodu braku substratu zaskarżenia (wyrok WSA w Poznaniu z 20 lutego 2019 r., sygn akt I SA/Po 789/18). Wykazane powyżej uchybienia przepisom postępowania skutkować musiały uchyleniem zaskarżonego postanowienia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018, poz. 1302, dalej p.p.s.a.). O kosztach postępowania sądowego orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Koszty postępowania w tej sprawie stanowił wpis od skargi w wysokości 100 zł. Sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia. Zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym.