III SA/Wa 2888/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie – odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku od towarów i usług postanawia - odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Odpowiadając na wezwanie Sądu do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 1.218 zł A. S. wniósł zażalenie w przedmiocie uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej, zakwalifikowane przez Przewodniczącego Wydziału jako wniosek – kolejny - o zwolnienie od obowiązku zapłaty wpisu sądowego, uzasadniając to dramatyczną sytuacją materialną. Skarżący wskazał, że nie posiada stałego źródła dochodów – utrzymuje się jedynie z przypadkowego świadczenia usług. Jego dochód za 2006 r. wyniósł 2.700 zł, czyli – średnio - 225 zł na miesiąc. Skarżący nie posiada żadnego majątku, ani też oszczędności. Zeznanie podatkowe PIT-37 za 2006 r. zostało dołączone przez skarżącego przy nadsyłaniu materiałów do uprzednio rozpatrywanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący poinformował o tym, że wpis od skargi do Sądu I instancji wpłaciła jego żona, która – ponadto – musi ze swoich niskich dochodów utrzymać [...] uczących się dzieci. Do wniosku zostało załączone potwierdzenie wymeldowania Skarżącego z jego miejsca zamieszkania. Wykonując wezwanie z dnia 23 sierpnia 2007 r. Skarżący nadesłał formularz PPF, w którym zaznaczył, iż domaga się również ustanowienia radcy prawnego. Wskazał, ze prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, a skargę kasacyjną napisała jego znajoma A. W. – bezpłatnie. Nie posiada pieniędzy na pomoc prawną, jak też majątku – ruchomego i nieruchomego. Miesięcznie osiąga dochód – ze zbierania złomu – w wysokości 300,- zł. Pismem z 17 października 2007 r. poinformował ponadto, że posiada rozdzielność majątkową ze swoją żoną i nie jest zarejestrowany w opiece społecznej. Skarżący wskazał, że nie posiada rachunków bankowych. Według Skarżącego zestawienie należności jest możliwe tylko teoretycznie, a zobowiązań swoich nie pamięta. Przez ostatnie 6 lat nie zbywał żadnych ruchomości i nieruchomości. Zaznaczył, że jego dochody w 2007 r. są nieudokumentowane, ponieważ zajmował się zbiorem i sprzedażą surowców wtórnych. Mając taki stan faktyczny Referendarz Sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od w/w postanowienia Referendarza Sądowego Skarżący wniósł w ustawowym terminie sprzeciw. W sprzeciwie Skarżący podkreślił, że nie zgadza się z postanowieniem referendarza i wnosi o zwolnienie od wpisu od skargi kasacyjnej i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, gdyż doradca podatkowy, który sporządził skargę kasacyjna nie jest jego pełnomocnikiem do reprezentowania w postępowaniu ze skargi kasacyjnej. Skarżący dodał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jej celem jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Na podstawie art. 245 § 1 p.p.s.a stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie stronie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Częściowe zwolnienie od kosztów sądowych obejmuje zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, jest zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a, wykazanie przez tę osobę, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania a w przypadku częściowego zwolnienia z kosztów sądowych, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Skarżący nie przekazując praktycznie żadnych dokumentów, które odzwierciedlałyby jego sytuację finansową nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa przemawiała za zwolnieniem go od wpisu od skargi kasacyjnej i przyznaniem mu pełnomocnika z urzędu. Sąd zauważa, że zgodnie z art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strona jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów. Sąd wezwał Skarżącego do przedłożenia dokumentów, robiąc ich szczegółowe wyliczenie, potwierdzających sytuację majątkową Skarżącego. Skarżący nie uczynił zadość w/w wezwaniu. Niepowodzeniem zakończyła się próba weryfikacji danych dotyczących zarówno wysokości, jak i samego faktu osiągania przez żonę Skarżącego dochodów z pracy – Skarżący nie nadesłał bowiem jej zeznań podatkowych, zapewniając jednocześnie – bezskutecznie - iż uczyni to w terminie późniejszym. Skarżący nie przesłał również dokumentu, z którego wynikałaby wysokość otrzymywanego przez żonę wynagrodzenia (np. umowa o pracę, odcinek płacowy itp.). Brak jest tym samym przekonywujących podstaw, by przyjąć, że z kwoty 400 zł miesięcznie jest ona w stanie utrzymać siebie i dodatkowo jeszcze trójkę uczących się dzieci. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny, przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (postanowienie NSA z 6 października 2006 r., sygn. GZ 71/04 ONSAiWSA 2005/1/8). Od pomocy nie zwalnia także nie prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego, jeśli związek małżeński istnieje. Uwagę tą należy odnieść do rozpatrywanej sytuacji. Sąd zwraca w tym miejscu uwagę na to, że skarżący, w zależności od celów, które chce osiągnąć w postępowaniu, deklaruje w sposób niekonsekwentny, prowadzenie – lub nie – wspólnego gospodarstwa domowego z innymi osobami. W każdym jednak wypadku, w okresie, z którego o nadesłanie materiałów zwracał się do skarżącego referendarz sądowy, skarżący prowadził ze swoją żoną wspólne gospodarstwo domowe, co wynika z jego osobiście złożonych deklaracji, zawartych w treści formularzy PPF z 1 lutego 2006 r., z 28 kwietnia 2007 r., czy z innych dokumentów nadesłanych do akt sprawy (w postępowaniu przed Sądem Rejonowym dla W. - postanowienie z dnia [...] marca 2006 r., [...] k. 83 akt sądowych, także powoływał się na okoliczność wspólnego z żoną prowadzenia gospodarstwa domowego). Z tego powodu Skarżący powinien wskazać dochód, nadesłać odpisy zeznań podatkowych żony, czy wyjawić jej źródła dochodów, jak też wskazać jej inne zasoby finansowe – od czego konsekwentnie uchylał się we wcześniejszych stadiach postępowania. Niewykazanie tej okoliczności przez Skarżącego zostało dwukrotnie ocenione w prawomocnie zakończonych postępowaniach o przyznanie prawa pomocy, wszczętych wskazanymi wyżej wnioskami z 1 lutego 2006 r. i z 28 kwietnia 2007 r., więc ocena Sądu w tym względzie nie może różnić się od wyrażonych w podjętych uprzednio postanowieniach. Skarżący nie wskazał nadto wysokości wydatków składających się na bieżące utrzymanie własne, ograniczając się do lakonicznego wskazania, iż osiąga ok. 300,- zł dochodu brutto - co miesiąc. Brak tych informacji jest przyczyną niemożności zweryfikowania twierdzeń skarżącego. Skarżący nie wyjaśnił zarazem, w jaki sposób z dochodu w wysokości ok. 200 - 300 zł miesięcznie zaspokaja potrzeby niezbędne do egzystencji, w zakres których wchodzą chociażby wydatki na żywność, odzież, ochronę zdrowia i higienę. Nie ustosunkował się ponadto – w sposób umożliwiający pozytywną ocenę jego wyjaśnień - do wezwania o wskazanie należności, które posiada, jak też zobowiązań, do zapłaty, których jest zobowiązany. Bierność w tym zakresie nie może być przyczyną przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ponieważ uniemożliwia ocenę sytuacji majątkowej strony. Skutkiem uchylania się od przedstawienia wyczerpującej argumentacji we wskazanym w przesłanych wezwaniach zakresie, Skarżący uniemożliwa przeprowadzenie oceny jego sytuacji materialnej tak, by można było jednoznacznie stwierdzić, że poniesienie przezeń kosztów postępowania jest niemożliwe albo będzie wiązało się z uszczerbkiem w koniecznych kosztach utrzymania jego i jego rodziny. W ocenie Sądu, dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 p.p.s.a., możliwe jest wydanie prawidłowego orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). Na powyższe zwrócił zresztą uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w wydanym postanowieniu z dnia [...] lipca 2006 r. (k. 98 akt sądowych), które to rozstrzygnięcie należy – mocą autorytetu – respektować, zwłaszcza, że zapadło w stosunku do tego samego skarżącego, przy zbliżonym stanie faktycznym Wezwany do przedłożenia decyzji o zarejestrowaniu jako osoby bezrobotnej Skarżący oświadczył, że nie posiada takowej, gdyż z uwagi na brak adresu zameldowania nie wie gdzie znajduje się właściwy dla niego powiatowy urząd pracy. Odnosząc się do powyższego należy zauważyć, iż stosowną informację w tym zakresie Skarżący uzyskałby zapewne w siedzibie najbliższego mu urzędu pracy. Nie może on zatem zasłaniać się niewiedzą dla uzasadnienia własnej bierności, a w konsekwencji niewykonania wezwania Sądu. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie radcy prawnego należy zauważyć, iż w aktach sprawy znajduje się już pełnomocnictwo udzielone przez Skarżącego A. W. – doradcy podatkowemu do sporządzenia i wniesienia skargi kasacyjnej. Tymczasem zgodnie z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Wprawdzie w sprzeciwie Skarżący podał, że A. W. nie jest jego pełnomocnikiem, jednakże do dnia rozpatrywania wniosku w przedmiocie prawa pomocy, do akt sprawy nie wpłynęło pismo wypowiadające pełnomocnictwo, wobec czego twierdzenie Skarżącego jest bezpodstawne. Powyższe oznacza, że ustanowienie w ramach prawa pomocy profesjonalnego pełnomocnika jest w niniejszej sprawie niedopuszczalne. W związku z powyższym po przeanalizowaniu wniosku Skarżącego o przyznanie prawa pomocy stwierdza się, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a., będące warunkiem niezbędnym do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie w żaden sposób nie zostały potwierdzone przez Skarżącego w przedmiotowej sprawie, w związku z tym Sąd nie mógł ocenić czy są spełnione. W związku z tym Sąd orzekł jak w sentencji.