III SA/Wa 2892/14

Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi W.T. i G.T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący W. T. i G.T. , działający przez adw. B.G. , wnieśli do Sądu, na urzędowym formularzu PPF, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podnieśli, że Skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej od 2008 r. i nie posiada żadnego źródła dochodu. Skarżąca natomiast prowadzi działalność gospodarczą, z której nie uzyskuje dochodów. Skarżący oświadczyli, że niewielkie środki jakie posiadają są pochłaniane przez bieżące wydatki, wśród których podstawę stanowią rachunki oraz wydatki na żywność. Skarżący nie posiadają żadnych oszczędności. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe wraz z trojgiem dzieci (ur. W [...] r., w [...] r. oraz w [...] r.). Skarżąca posiada dom (udział 1/3) o powierzchni 120 m² zajęty przez komornika oraz dwa mieszkania w W. o powierzchni po 70 m² oraz mieszkanie (współwłasność) w G. o powierzchni 39m², a także nieruchomość rolną o powierzchni 1,6 ha. Skarżący posiada natomiast nieruchomość rolną o powierzchni 0,9 ha. Skarżący oświadczyli, że nie posiadają majątku podlegającego sprzedaży, a wszystko co posiadają zostało zajęte w licznych postępowaniach administracyjnych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów i oświadczeń obrazujących sytuację majątkową Skarżących, ich pełnomocnik wyjaśnił, że Skarżąca z prowadzonej działalności gospodarczej w 2013 r. uzyskała stratę. Z przedstawionego natomiast zeznania podatkowego PIT-36L za 2013 r. wynika, że Skarżąca w 2013 r. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskała przychód w kwocie – 585.381,30 zł oraz poniosła stratę w kwocie 154.731,40 zł, koszty uzyskania przychodów natomiast wyniosły 740.112,70 zł. Pełnomocnik wskazał również, że Skarżąca nie posiada rachunków bankowych. Posiada natomiast kredyty bankowe na kwotę 800.000 zł. Z wyjaśnień pełnomocnika wynika ponadto, że Skarżący nie pracuje i nie prowadzi działalności gospodarczej, oraz że nie składał zeznań podatkowych za 2013 r. Skarżący nie posiada rachunków bankowych i nie korzysta z pomocy społecznej. Skarżący utrzymuje się z okazjonalnych prac dorywczych i nie jest w stanie wskazać dokumentów określających miesięczne koszty utrzymania. Pełnomocnik wskazał, że Skarżący nie posiada zobowiązań cywilnoprawnych, natomiast posiada zaległości o charakterze cywilnoprawnym. Ponadto Skarżący nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna i nie posiada dokumentów lub dowodów, które wskazywałyby na jego trudną sytuację materialną. Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwaną dalej P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 4.097 zł., jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Przystępując do rozważań należy przede wszystkim wskazać, że przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania (podkr. własne), tj. - przyjmując za Słownikiem języka polskiego (pod redakcją naukową prof. M. Szymczaka, Wyd. Naukowe PWN, Warszawa 2002, t. III, s. 749) - udowodnienia, czy też przedstawienia w sposób przekonywający, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje bądź złożyć na wezwanie Sądu (referendarza sądowego) dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony do złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej sprawie) daje przepis art. 255 P.p.s.a. (zob. postanowienie NSA z 23 grudnia 2005 r., II FZ 794/05, niepubl.). Tymczasem Skarżący nie wykonali wezwania referendarza sądowego i wymaganych dokumentów źródłowych nie przedłożyli. W szczególności Skarżący nie przedłożyli mimo, że byli do tego zobowiązani wyliczenia miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem oraz dochodów jakimi miesięcznie dysponują. Ponadto Skarżąca nie przedstawiła wyciągów z rachunków bankowych prowadzonej działalności gospodarczej. Wniosek o przyznanie prawa pomocy należało zatem rozpoznać w oparciu o akta sprawy. Instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Z przedłożonych informacji wynika, że Skarżący nie pracuje, a posiadane nieruchomości Skarżących zostały zajęte w licznych postępowaniach administracyjnych. Skarżąca natomiast prowadzi działalność gospodarczą uzyskując z tego tytułu przychody, które jak wynika z przedstawionych zeznań podatkowych, w 2013 r. wyniosły 585.381,30 zł, Stwierdzić przy tym należy, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą, i uzyskuje z tego tytułu przychody. Jednakże dysponując tylko takimi informacjami referendarz sądowy nie był w stanie dokonać zestawienia dochodów Skarżących z ich wydatkami. Niemożliwa zatem była ocena kondycji finansowej Skarżących i ocena czy Skarżący są w stanienie ponieść należne w sprawie koszty sądowe. Wobec niedostosowania się przez Skarżących do wezwania z 20 października 2014 r., - niemożliwa jest rzetelna analiza zdolności płatniczych Skarżących, a w konsekwencji ustalenie czy sytuacja, w której się znaleźli wypełnia przesłanki z art. 246 § 1 P.p.s.a. Dopiero bowiem po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów i oświadczeń złożonych w trybie art. 255 P.p.s.a., można wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania bądź też odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z 19 stycznia 2005 r., OZ 1115/04, niepubl.). W tym stanie rzeczy referendarz sądowy uznał, że Skarżący nie wykazali, że nie są w stanie ponieść kosztów sądowych. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.