III SA/Wa 2894/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Grażyna Nasierowska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Joanna Tarno, Asesor WSA Dariusz Turek, Protokolant Emilia Kasperowicz, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 grudnia 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] maja 2006 r. nr [...], 2) stwierdza, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości Wnioskiem z 3 marca 2006 r. E.S. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.(dalej: ZUS) o umorzenie odsetek z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. W uzasadnieniu powołała trudną sytuację materialną swojej rodziny oraz stwierdziła, iż udało jej się zdobyć pracę za granicą, co pozwoli na uregulowanie głównego zadłużenia względem ZUS. Nie jest jednak w stanie spłacić całości zaległości (wraz z odsetkami) wynoszącej łącznie 27.000 zł. Decyzją z [...] maja 2006 r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 4, art. 23 ust. 1 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.), ZUS odmówił umorzenia odsetek od należnych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia stwierdził, że zgodnie z art. 23 u.s.u.s. od nieopłaconych w terminie składek należne są odsetki za zwłokę. Naliczanie odsetek nie jest zatem sprawą uznaniową ani też nie może być traktowane jako forma kary, lecz wynika z mocy prawa i jest obligatoryjne. Natomiast w myśl art. 28 u.s.u.s. umorzenie odsetek za zwłokę może być dokonane w przypadku uprzedniego umorzenia składek. Organ stwierdził również, iż wielokrotnie informował zobowiązaną o istniejącym zadłużeniu w wyniku czego składane były wnioski o umorzenie zaległości. Wnioski te zostały rozpatrzone negatywnie. Ponadto, jak wynika z informacji udzielonych przez męża zobowiązanej, strona przebywa poza granicami kraju, co pozwala sądzić, że uzyskuje dochody mogące pozwolić na spłatę zadłużenia. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, ojciec zobowiązanej - występujący jako jej pełnomocnik - ponownie powołał się na trudną sytuację materialną strony, opisując działalność gospodarczą, z którą związane jest zadłużenie względem ZUS. Odnośnie argumentu organu o uzyskiwanych poza granicami kraju dochodach oświadczył, iż zarobione w ten sposób pieniądze zostały przeznaczone na utrzymanie 5-cio osobowej rodziny. Zaproponował również spłatę zadłużenia córki w wysokości 8.000 zł. z jego emerytury pod warunkiem umorzenia pozostałej części zaległości. Decyzją z [...] lipca 2006 r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.) oraz art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1 i ust. 3 i 3a oraz art. 32 u.s.u.s., Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że zgodnie z art. 28 ust. 4 u.s.u.s. umorzenie składek powoduje obligatoryjnie umorzenie odsetek za zwłokę. Oznacza to, iż ZUS jest zobowiązany do umorzenia odsetek tylko w przypadku, gdy umarza składki. Ponadto organ zaznaczył, że w sprawie nie występują żadne przesłanki uzasadniające umorzenie nieopłaconych w terminie składek. Podkreślił również, iż prowadzenie działalności gospodarczej wiąże się nie tylko z uzyskiwaniem zysku, ale także z ryzykiem ponoszenia strat, również z przyczyn obiektywnych nie leżących po stronie przedsiębiorcy. Odnosząc się do propozycji spłaty części zadłużenia z emerytury ojca zobowiązanej Prezes ZUS wyjaśnił, iż nie ma takiej możliwości, gdyż ojciec strony nie jest dłużnikiem ZUS. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca ponownie powołała się na swoją ciężką sytuację materialną oraz przedstawiła okoliczności, w których doszło do powstania zadłużenia wobec ZUS. Zaznaczyła, iż pozostaje osobą bezrobotną, nieruchomość, którą posiada otrzymała od rodziców zanim jeszcze zaczęła prowadzić działalność gospodarczą. Strona oświadczyła również, że w sierpniu 2006 r. wpłaciła na poczet zadłużenia w ZUS kwotę 3000 zł. Ponadto wniosła o rozważenie kwestii przedawnienia zaległych składek. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Dodatkowo organ wskazał, iż stanowisko o braku możliwości umorzenia samych odsetek za zwłokę przy braku umorzenia należności głównej znajduje potwierdzenie w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2434/04. W piśmie procesowym z 19 listopada 2006 r. ojciec skarżącej, występujący w sprawie jako jej pełnomocnik, podtrzymał zarzuty skargi. Dodatkowo podniósł, iż zaległości jego córki z tytułu składek uległy przedawnieniu, gdyż zgodnie z przepisami Ordynacji podatkowej oraz Kodeksu cywilnego termin przedawnienia roszczeń okresowych oraz związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej wynosi trzy lata, a zaległości dotyczą okresu od 1999 r. do 2003 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów lub czynności wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako P.p.s.a., sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a - c P.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte są wadą nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej Sąd stwierdził, że skarga jest zasadna. Wydając zaskarżone decyzje organy obu instancji przyjęły bowiem, iż brak jest podstaw prawnych do umorzenia samych tylko odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, jako że jedynie decyzja o umorzeniu tychże składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę. Wniosek taki wyprowadziły z brzmienia art. 28 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty. Pogląd ten nie jest jednak, zdaniem Sądu, zgodny z wnioskami wynikającymi z reguł wykładni systemowej odpowiednich przepisów u.s.u.s. Zauważyć bowiem należy, że art. 28 ust. 4 u.s.u.s. stanowi jedynie fragment przepisu art. 28. W ust. 1 tego artykułu mowa jest zaś o należnościach z tytułu składek, które mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2 - 4. Pojęcie "należności z tytułu składek" definiuje z kolei art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Mieszczą się w nim zarówno same składki jak też odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia oraz dodatkowa opłata. Skoro zatem przepis art. 28 ust. 1 u.s.u.s. stanowi ogólnie o umarzaniu "należności z tytułu składek" należy przez nie rozumieć także odsetki za zwłokę, bez względu na to czy strona wnioskuje o umorzenie samych tylko odsetek czy odsetek wraz z należnością główną. Biorąc powyższe pod uwagę możliwe jest - wbrew stanowisku organów obu instancji - umorzenie samych odsetek bez jednoczesnego umorzenia należności głównej. Pogląd ten nie pozostaje w sprzeczności z brzmieniem przywoływanego przez organy art. 28 ust. 4 u.s.u.s. Przepis ten bowiem ustanawia jedynie zasadę, iż obligatoryjne jest umorzenie odsetek za zwłokę, jak też kosztów upomnienia oraz dodatkowej opłaty, w sytuacji, gdy umarzane są składki. Nie zakazuje natomiast umarzenia samych tylko odsetek za zwłokę. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż przedstawione wyżej stanowisko znajduje m. in. potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sadu Administracyjnego z 16 listopada 2005 r., sygn. akt II GSK 194/05 (niepubl.), którym uchylono przywoływany w odpowiedzi na skargę na potwierdzenie stanowiska organu wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 14 kwietnia 2005 r., sygn. akt III SA/Wa 2434/04. Podsumowując powyższe rozważania Sąd stwierdza, iż przepisy u.s.u.s. dopuszczają dokonanie umorzenia samych odsetek za zwłokę. Podstawą prawną rozstrzygnięcia w tym przedmiocie stanowić będzie art. 28 ust. 1 u.s.u.s. w związku z art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Ważne jest więc, aby organ, który wydaje rozstrzygnięcie o umorzeniu lub o odmowie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rozważył przesłanki umorzenia wynikające z przepisów u.s.u.s. w odniesieniu do konkretnej strony postępowania oraz jej sytuacji materialnej. W niniejszej sprawie organy nie rozważyły sytuacji materialnej strony, ograniczając się w gruncie rzeczy do błędnego - jak wskazano powyższej - stwierdzenia, iż brak jest możliwości umorzenia samych odsetek za zwłokę od nieopłaconych składek. Rozpatrując ponownie sprawę, organ zobowiązany będzie więc do dokładnego zbadania, zgodnie z dyspozycją art. 7, art. 77 oraz art. 80 K.p.a., sytuacji materialnej zobowiązanej oraz do oceny tej sytuacji przez pryzmat przesłanek umorzenia określonych w przepisach u.s.u.s. oraz w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Na zakończenie należy jeszcze wyjaśnić, iż za niezasadny Sąd uznał podnoszony przez stronę skarżącą jak i jej pełnomocnika zarzut przedawnienia przedmiotowych należności z tytułu składek. Zgodnie bowiem z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Przywoływane w tym zakresie przez pełnomocnika skarżącej przepisy Kodeksu cywilnego oraz Ordynacji podatkowej nie mają w sprawie zastosowania. Przepisy u.s.u.s. samodzielnie regulują kwestię przedawnienia składek ustanawiając wspomniany wyżej 10-letni okres przedawnienia. W niniejszej sprawie zaległości strony skarżącej dotyczą okresu od 1999 r. do 2003 r. a zatem nie można uznać ich za należności przedawnione. Biorąc pod uwagę powyższe, Sąd na podstawie art.145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie z punktu drugiego ma swoje uzasadnienie w treści art. 152 P.p.s.a. Skarżąca nie poniosła kosztów sądowych, gdyż z mocy prawa była z nich zwolniona, na podstawie art. 239 pkt 1 lit. e) P.p.s.a., nie brała również udziału w rozprawie. W związku z tym nie zapadło rozstrzygnięcie w przedmiocie zasądzenia kosztów postępowania sądowego.