III SA/Wa 2918/15

Starszy Referendarz Sądowy Marcin Piłaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na posiedzeniu niejawnym w dniu 22.12.2015 r. po rozpoznaniu wniosku M. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] /8/2015 r Nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości spółki w podatku dochodowym o osób fizycznych za poszczególne miesiące 2011r p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej u.p.p.s.a, stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym albo zwolnienie od kosztów sądowych lub ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 u.p.p.s.a.). Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, o który wnioskuje strona – tj. zwolnienia od kosztów sądowych - następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje natomiast zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego i następuje wtedy, kiedy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 245 § 2 u.p.p.s.a.). Zasadą przyjętą przez ustawodawcę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest odpłatność za wnoszone do sądów środki prawne. Skarżący, tj M.J. , zwrócił się na formularzu PPF z 20/11/2015 r, z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W oświadczeniu PPF oraz w dodatkowym oświadczeniu nadesłanym w wykonaniu wezwania referendarza sądowego poinformował o tym, że: jest osoba bezrobotną, bez prawa do zasiłku, zgłoszoną do PUP; - udziały w spółce zostały zajęte przez komornika i są przedmiotem postepowania egzekucyjnego; - posiada rozdzielność majątkową z żoną, a dom, w którym mieszka jest własnością żony i syna; - nie posiada przedmiotów wartościowych, którymi może gospodarować. Do formularza PPF skarżący załączył: upomnienie, wezwanie do zapłaty, zaświadczenie z PUP, umowę o rozdzielności majątkowej, wezwanie dłużnika w trybie art. 9117 kpc i in. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego (o nadesłanie kalkulacji kosztów życia, jak też wyciągów z rachunków bankowych, zeznań podatkowych, wysokości dochodów – swoich i żony oraz dokumentacji działalności gospodarczej za wskazany okres prowadzenia tej działalności), skarżący przekazał swoje zeznanie PIT za 2014 r i świadectwo z ostatniego miejsca pracy. Zarazem poinformował, - powołując się na ustrój rozdzielności majątkowej łączący go z żoną - że (jego) sytuacja finansowa pogorszyła relacje z zoną, która odmówiła przekazania stosowanych informacji. Wskazał zarazem, że nie korzysta z pomocy MOPS, "ponieważ uzyskuje obecnie pomoc finansową od mojej żony". Nie przedstawił jednak, pomimo pkt 5 wezwania, kalkulacji kosztów życia, czyli wysokości tej pomocy. Podał, ze nie prowadzi od 2014 r działalności gospodarczej. Z pewną ostrożnością w dokonaniu tego spostrzeżenia, powstrzymując się zarazem - na tym etapie uzasadnienia postanowienia w przedmiocie prawa pomocy - od oceny, referendarz sądowy zauważa, że skarżący nie przekazał, i to pomimo wyraźnego a jednoznacznego wezwania, zestawienia faktur VAT ze wskazaniem wysokości należności pieniężnej za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych, w tym związanych z działalnością gosp (za ostatnie 3 miesiące prowadzenia). Nie nadesłał też ani zeznań podatkowych, ani wyciągów z rachunków bankowych żony. Co skarżący przekazał (niewzywany) w miejsce wnioskowanych dokumentów? Przekazał szereg wyjaśnień nie do końca ze sobą spójnych. Zdaniem referendarza sądowego, deklarowane przez stronę pogorszenie jej relacji z żoną oraz fakt (niewykazany), że "żona odmówiła przekazania dokumentów", nie zwalniał – i to samego skarżącego – od przekazania informacji ściśle o jego sytuacji życiowej. W szczególności, chodzi o brak "kalkulacji kosztów życia", tj szczegółowe zestawienie dochodów i wydatków, wliczając w to zadeklarowaną przecież pomoc żony. Tych informacji w treści nadesłanych przez stronę wyjaśnień – nie ma. Co więcej, nie tylko ustalone, ale i ugruntowane jest przecież w dorobku sądownictwa administracyjnego, że ustrój rozdzielności majątkowej nie zwalnia małżonka od pomocy (drugiemu), co wynika zresztą wprost z przepisów prawa. Referendarz sądowy nadmienia tylko, że nie tyle jest okolicznością uzasadniającą przyznanie prawa pomocy wykazanie "słabych" punktów w sytuacji ekonomicznej strony, ile – rzetelne wykazanie całej sytuacji finansowej strony i dopiero – po wykazaniu – podjęcie przez urzędnika sądowego oceny. Zatem ten sposób wykazywania sytuacji majątkowej, który wybrał skarżący w niniejszej sprawie, może nie zawsze skutkować przyznaniem prawa pomocy. Należy przy tym wzmiankować ze szczątkowych informacji przekazanych przez stronę, że oboje członków rodzinnych zobowiązanych potencjalnie do alimentacji na rzecz skarżącego jest (współ)właścicielami nieruchomości o większej wartości (domu). Ustrój rozdzielności majątkowej małżeńskiej skarżącego z zoną nie jest okolicznością uzasadniającą zwolnienie strony od kosztów sądowych, co wynika z orzecznictwa sądowego. Referendarz sądowy wskazuje, że wymagany wpis sądowy od skargi w kwocie 500 zł jest jedynym kosztem wymagalnym obecnie w sprawie. Referendarz sądowy, po tych wstępnych uwagach – ze szczerym smutkiem - zauważa, że wniosek skarżącego nie może zostać uwzględniony. Referendarz sądowy jest bowiem ograniczany w wolności podejmowanych rozstrzygnięć nie tylko przez obowiązujące prawo, ale też przez wskazania wynikające z dorobku prawnego. Nie jest okolicznością, która – w ocenie referendarza sądowego – uzasadnia uwzględnienie przyznania stronie prawa pomocy niezłożenie dokumentacji bankowej lub księgowej, w tym za ostatni okres, w którym strona prowadziła działalność gospodarczą ("ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gospodarczej"), gdyż niewykazana pozostała sytuacja strony. Nie możliwa zatem była ocena tej sytuacji. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się przy tym – ograniczając przez to swobodę (lecz nie wolę) decyzyjną referendarza sądowego - że to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (zob. postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04 – nie publikowane). Niedopełnienie obowiązku złożenia przez stronę pełnego dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 28 lipca 2009 r. I OZ 744/09, Lex 552404). Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinien bowiem liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. Być może to niepełne wykonanie wezwań referendarza sądowego jest przyczyną konieczności uznania przez orzecznika, że zadeklarowane przez stronę dochody w gospodarstwie domowym – a właściwie brak ujawnienia tych dochodów - nie jest właściwym kryterium oceny zdolności strony do ponoszenia kosztów postępowania? Obowiązek lojalności względem Sądu, spoczywający na stronie, jest bardzo silnie akcentowany i rygorystycznie przestrzegany przez Trybunał Praw Człowieka, co wynika z bogatego orzecznictwa (wyrok z 17 lutego 2009 r Gospodarczyk p. Polsce, nr 6134/03; wyrok z 19 kwietnia 2011 roku Elcomp sp. z o.o. p. Polsce, nr 37492/05, HUDOC). Strona, która nie wykonuje zobowiązań sądu, w zakresie ujawnienia jej majątku/finansów – także związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą - i nie przedstawia sądowi dokumentów finansowych, których sąd żąda, nie może powoływać się na naruszenie jej prawa do Sądu. Oczywistym jest - przynajmniej według Trybunału Praw Człowieka - że nieprzedstawienie wymaganych dokumentów (wskazanych powyżej) świadczy o niedochowaniu przez stronę staranności przy ubieganiu się o zwolnienie od kosztów sądowych. Skoro zatem magistratum legem esse loquentem, legem autem mutum magistratum (recte dici potest) - (urzędnik jest mówiącym prawem, prawo zaś niemym urzędnikiem), to referendarz sądowy był zobowiązany, z mocy przywołanych przepisów prawa, uwzględniać w ocenie sprawy wskazania Trybunału. Referendarz sądowy podziela przyjęty w dorobku prawniczym pogląd, zgodnie z którym jak najmniej należy zmieniać to, co zawsze miało jednoznaczną interpretację (minime sunt mutanda, quae interpretationem certam semper habuerunt) i powołuje się na dorobek sądownictwa administracyjnego w zakresie rzetelnego wypełniania wezwań Sądu, współdziałania członków gospodarstwa rodzinnego w pomocy innym członkom tegoż gospodarstwa, jak też co do skutków nieprzedstawienia nadzwyczajnych okoliczności uniemożliwiających z posiadanego dochodu pokrywania kosztów postępowania. Wartości orzecznicze wskazane powyżej współkształtują sposób rozumienia prawa, natomiast egzekwowanie prawa w tej sytuacji nie może być uznane za bezprawie (executio iuris non habet iniuriam), ponieważ "prawo jest sztuką tego, co dobre i sprawiedliwe" (ius est ars boni et aequi). Bez próby nawet odpowiedzi referendarz sądowy pozostawia pytanie: jak, w zgodzie z regułami dyscypliny budżetowej, regułami racjonalnego wnioskowania i doświadczenia życiowego uwzględnić wniosek strony o przyznanie prawa pomocy, skoro z jego treści, nawet po wezwaniu Sądu, wynika, że skarżący dysponuje dochodami o nieujawnionej wysokości, nie ujawnia wskazanych informacji o swoim stanie finansowym i majątkowym, dysponuje pomocą osób zobowiązanych do alimentacji? Z tych powodów, mając na uwadze zgromadzony materiał dowodowy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 § 1 i § 3 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało uznać, że niewykazane pozostały przesłanki przyznania prawa pomocy i – wobec powyższego - należało postanowić jak w sentencji.