III SA/Wa 2921/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w podatku od towarów i usług postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżąca I. C. zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych, motywując to trudną sytuacją materialną i zdrowotną. Oświadczyła, że nie osiąga żadnych dochodów, w związku z czym w zaspokajaniu podstawowych potrzeb pomaga rodzina. We wspólnym gospodarstwie domowym pozostają dwaj synowie oraz mąż, którzy także nie osiągają dochodów. Poza domem Skarżąca nie posiada żadnego majątku. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała pismo z 19 października 2014 r., w którym wyjaśniła, że nie prowadzi już działalności gospodarczej – została ona wykreślona po dwuletnim okresie zawieszenia. Podkreśliła, że nie posiada żadnych źródeł utrzymania, zaś dwaj synowie prowadzą osobne budżety i odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania. Skarżąca przedłożyła zestawienie wydatków, wśród których wymieniła opłaty za: prąd (550 zł), gaz (50 zł), wywóz śmieci (16 zł), wywóz szamba (60 zł), zakup żywności (600 zł), zakup leków (150 zł). Do wyliczenia tego nie dodano wydatków synów, gdyż każdy z nich ponosi je samodzielnie, dodatkowo w miarę możliwości pomagają rodzicom wraz z bliższą i dalszą rodziną. Skarżąca podała stan swoich zaległości, na które składają się zaległości w podatku od towarów i usług, podatku dochodowym, podatku od nieruchomości (1.400 zł), zaległości ZUS (10.000 zł), zaległości kredytowe (26.000 zł). Skarżąca nie korzysta z pomocy społecznej. Mąż Skarżącej nie posiada rachunków bankowych, zaś jej rachunki są zablokowane z uwagi na toczącą się wobec niej egzekucję. Skarżąca przedstawiła wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, dokumenty obrazujące wydatki, zaświadczenia o dochodzie, dokumentację medyczną, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, decyzję o wykreśleniu przedsiębiorcy. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Przyznanie prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "P.p.s.a.", zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Strona powinna zatem wykazać przez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jej sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do Sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na stronie. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach oraz dokładne dane o stanie rodzinnym. Także z użytego w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże" wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanki przyznania prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym (tak w niniejszej sprawie) spoczywa na stronie. Wobec tego pochodzące od niej informacje na temat jej możliwości płatniczych, powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Tymczasem w niniejszej sprawie Skarżąca złożyła wniosek, który zamiast klarownie przedstawiać stan faktyczny, potęguje wątpliwości w tym zakresie. Przede wszystkim nie wiadomo z jakiego źródła – skoro nie osiąga żadnych dochodów, dochodów tych nie osiągają także dwaj synowie i mąż (w rubryce 10 formularza PPF zadeklarowano "0"), nie korzysta z pomocy społecznej – Skarżąca finansuje bieżące wydatki, wśród których wymieniła opłaty za: prąd (550 zł), gaz (50 zł), wywóz śmieci (16 zł), wywóz szamba (60 zł), zakup żywności (600 zł), zakup leków (150 zł). Co prawda Skarżąca wskazała, że wydatki te pomaga jej ponosić bliższa i dalsza rodzina (głównie synowie oraz matka Skarżącej), to jednak okoliczności tej w żaden sposób nie uprawdopodobniła. Nie nadesłała choćby oświadczeń tych osób. Nie przedstawiła również szczegółów dotyczących ich sytuacji majątkowej. Dane takie niewątpliwie mogłyby uprawdopodobnić złożone w tym zakresie wyjaśnienia, przede wszystkim zaś to, iż bliższa i dalsza rodzina pomocy takiej rzeczywiście jest w stanie udzielić. Przeciwnie Skarżąca podniosła, że zamieszkujący z nią synowie prowadzą osobne budżety i odmawiają przedstawienia źródeł utrzymania, jak również wyciągów z rachunków bankowych ze względu na "brak korelacji ze sprawą". Tymczasem jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 14 listopada 2011 r. (II FZ 553/11) w zakresie, w jakim dochody i obciążenia finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawnione na podstawie art. 255 P.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy bowiem mieć na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy należy odnieść jego sytuację majątkową do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. Informacje na temat sytuacji materialnej synów Skarżącej są o tyle istotne, że w latach 2012-2013 praktycznie nie uzyskali oni dochodu. Jak bowiem wynika z nadesłanych materiałów w okresie tym dochód R. C. wyniósł "0", zaś M.C. odpowiednio 3.020 zł i 1.692 zł. W efekcie nie wiadomo w jaki sposób finansują oni ponoszone – jak to określiła Skarżąca – "samodzielnie" wydatki, a także w jaki sposób są oni w stanie – skoro nie osiągają dochodu – pomagać finansowo rodzicom. Co ciekawe Skarżąca przemilczała fakt pobierania przez syna nauki na studiach wyższych, o czym świadczą nadesłane zaświadczenia o dochodzie wystawione celem "przedłożenia na uczelni dla potrzeb uzyskania stypendium". Taktyka Skarżącej (na której w tym postępowaniu ciąży obowiązek dowodowy), by przedstawić minimum informacji, nie mogła więc być skuteczna. Badanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy nie polega na analizie spełnienia przez wniosek określonych kryteriów formalnych, ale na merytorycznym ustaleniu zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i podjęciu na tej podstawie określonego rozstrzygnięcia. Skarżąca, nie przedstawiając precyzyjnych informacji w tym zakresie, w istocie uniemożliwiła referendarzowi sądowemu poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Z tych względów uznać należało, że Skarżąca nie wykazała, iż jej wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1 P.p.s.a., art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.