III SA/Wa 2946/13

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od towarów i usług za miesiące od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący T.K. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych, argumentując, iż aktualnie jest tymczasowo aresztowany i nie posiada środków na uiszczenie tych kosztów, jak i możliwości ich pozyskania, np. w drodze pożyczki. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącego wyjaśnił, że z uwagi na pobyt w zakładzie karnym występują przeszkody uniemożliwiające uzyskanie żądanych dokumentów. Pełnomocnik przedłożył oświadczenie Skarżącego, w którym tenże stwierdził, iż nie jest w stanie przekazać żadnych dokumentów. Kontakt w sprawach związanych z toczącym się postępowaniem powinien odbywać się za pośrednictwem matki Skarżącego. Końcowo pełnomocnik zauważył, że trudno jest określić termin, w którym niezbędne dokumenty zostaną w komplecie przekazane do Sądu. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od wyrażonej w art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej powoływanej jako: "P.p.s.a.", zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania związanych z jej udziałem w sprawie. Odstępstwo od tej zasady ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu osobom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w literaturze oraz w orzecznictwie prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (por. H. Knysiak-Molczyk, [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2005, s.628; postanowienie NSA z 29 stycznia 2014 r., II FZ 1379/13). Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a., osoba wnioskująca o przyznanie prawa pomocy jest obowiązana podać we wniosku "dokładne dane" obrazujące jej sytuację rodzinną i majątkową. Jeżeli zaś oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (zob. art. 255 P.p.s.a.). Jak to już wskazano przedstawione przez stronę informacje powinny być, jak stanowi wprost art. 252 § 1 P.p.s.a., dokładne, a zatem od strony wymagana jest w tym względzie należyta staranność. Informacje te powinny więc być konkretne i na tyle szczegółowe, by w sposób wyczerpujący obrazowały sytuację majątkową i rodzinną strony w jej całokształcie. W niniejszej sprawie brak jest takiego właśnie kompletnego obrazu sytuacji majątkowej Skarżącego. Oceny tej w niczym nie zmienia fakt jego tymczasowego aresztowania. Choć samo aresztowanie jest z całą pewnością dla Skarżącego uciążliwe, to w żadnym razie nie może skutkować automatycznym zwolnieniem go od kosztów sądowych, bez wykazania argumentów dotyczących zagrożenia bytu Skarżącego i jego rodziny. Nie można przecież wykluczyć, że mimo zastosowania środka zapobiegawczego sytuacja majątkowa Skarżącego jest tego rodzaju, iż jest on w stanie partycypować w kosztach zainicjowanego przez siebie postępowania sądowego. Tymczasem Skarżący złożył na urzędowym formularzu wniosek, z którego prawie nic nie wynika. Podkreślił w nim jedynie wyjątkowość sytuacji, w jakiej się znalazł. Uwypuklił takie okoliczności jak: tymczasowe aresztowanie, brak środków na uiszczenie wpisu, brak możliwości ich pozyskania, trudności w kontaktach między Skarżącym a pełnomocnikiem, konieczność zapewnienia prawa do sądu. Następnie w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego Skarżący przesłał pismo niemal wyłącznie z równie ogólnikowymi i niekonkretnymi stwierdzeniami. Nie przekonuje nawet argument pełnomocnika o utrudnionej z nim komunikacji. Skoro bowiem Skarżący był w stanie złożyć oświadczenie, to nic nie stało na przeszkodzie, by odniósł się w nim także do kwestii szczegółowo wymienionych w wezwaniu z 31 grudnia 2013 r. (takich choćby jak stan rodzinny czy wynagrodzenie dla pełnomocnika). Taktyka Skarżącego, na którym w tym postępowaniu ciąży obowiązek dowodowy, by przedstawić minimum informacji, nie mogła więc być skuteczna. Badanie sprawy w przedmiocie prawa pomocy nie polega na analizie spełnienia przez wniosek określonych kryteriów formalnych, ale na merytorycznym ustaleniu zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy i podjęciu na tej podstawie określonego rozstrzygnięcia. Skarżący, nie przedstawiając precyzyjnych informacji w tym zakresie, w istocie uniemożliwił referendarzowi sądowemu poczynienie niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie. Nie sposób przyjąć, że Sąd, będący w postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, dysponentem środków publicznych, będzie decydował o sfinansowaniu udziału Skarżącego w zainicjowanym przez niego postępowaniu sądowym, opierając się jedynie na jego ogólnikowych i niekonkretnych stwierdzeniach. Końcowo referendarz sądowy zauważa, iż nie mogła odnieść zamierzonego skutku prośba Skarżącego o kontaktowanie się "we wszystkich sprawach dotyczących...wezwania" z matką A. K. . Skarżący jest bowiem reprezentowany przez pełnomocnika i kwestia wzajemnych kontaktów jest sprawą ich wewnętrznych uzgodnień. Z tych wszystkich względów uznać należało, że Skarżący nie wykazał, iż jego wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie. W tej sytuacji na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.