III SA/Wa 302/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Mazur, Asesor WSA Maciej Kurasz (spr.), Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi H. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (Prezes ZUS) na podstawie art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ze zm.) - powoływanej dalej jako u.s.u.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. - okeślanej dalej jako Kpa) utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy H.S. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 1993 r. do grudnia 1998 r. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzeczeniem z dnia 4 sierpnia 2005 r. sygn. akt III SA/Wa 1383/05 w sprawie ze skargi H.S. stwierdził nieważność decyzji Prezesa ZUS z dnia [...] marca 2005 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezes ZUS odmówił umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres od maja 1993 r. do grudnia 1998r. Zdaniem organu, w świetle złożonych przez stronę dokumentów nie można było uznać, że w sprawie zachodzą przesłanki do umorzenia zaległości na podstawie art. 28 ust. 1- 3a u.s.u.s., ze względu na to, iż skarżący osiąga dochody umożliwiające spłatę istniejącego zadłużenia. Na powyższą decyzję pełnomocnik H.S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której zarzucił skarżonej decyzji, iż jest ona niezasadna. W ocenie strony skarżącej sytuacja majątkowa i życiowa płatnika składek spełniała wszelkie przesłanki uprawniające do umorzenia zaległych należności. Skarżący nie jest w stanie spłacić powstałego długu wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w kwocie 38.760,68 zł, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w skarżonej decyzji, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek podejmując rozstrzygnięcie Sąd oparł się na powodach innych niż w niej wskazane. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie. albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) - c) p.p.s.a., lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpoznając niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego i procesowego, skutkujących takimi wadami zaskarżonej decyzji, które wymagały wyeliminowania tych decyzji z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. Na wstępie Sąd wskazuje, że zgodnie z dyspozycją przepisu art. 123 u.s.u.s, w sprawach uregulowanych przepisami tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego chyba, że ustawa stanowi inaczej. Majac na uwadze powyższe do postępowania w sprawie umorzenia zaległych stosuje się przepisy Kpa dotyczące określenia strony postępowania oraz doręczeń pism procesowych. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 28 Kpa stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W przepisie art. 32 Kpa określono, iż strona może działać przez pełnomocnika. W tym miejscu należy także przywołać postanowienia przepisu art. 40 Kpa, zgodnie z którymi pisma, w tym decyzje administracyjne doręcza się stronie, a gdy strona działa przez przedstawiciela - temu przedstawicielowi. Jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Regulacje zawarte w powołanych przepisach nie dopuszczają żadnych wyjątków i zgodnie z przyjęta w Kpa zasadą oficjalności doręczeń obarczają organy administracyjne prowadzące postępowanie obowiązkiem doręczenia wszystkich pism procesowych, w tym orzeczeń pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie. Zgodnie z zasadą oficjalności doręczeń ustawowy obowiązek dokonywania wszelkich doręczeń z urzędu spoczywa na organie prowadzącym postępowanie administracyjne. Zasada ta znajduje zastosowanie w każdym postępowaniu, niezależnie od jego struktury podmiotowej. Zapewnia organowi administracyjnemu stanowczy wpływ na sam tok postępowania, służy także zrównaniu w tym zakresie pozycji prawnej podmiotów uczestniczących w postępowaniu. Z akt sprawy wynika, że H.S. w dniu 24 listopada 2004 r. w postępowaniu przed Sądami, organami egzekucyjnymi, instytucjami państwowymi, samorządowymi w szczególności przed Zakładem Ubezpieczeń Społecznych ustanowił pełnomocnika w osobie radcy prawnego D. K. Kancelaria "R." K. i M. s.c. w C. (karta akt administracyjnych nr 5). Mimo faktu ustanowienia w sprawie pełnomocnika, Prezes ZUS, zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru decyzji z dnia [...] listopada 2005 r. doręczył przedmiotową decyzję wyłącznie na adres płatnika składek, tj. ul. P., 42-125 K.. Zważywszy powyższe, a także to, iż w chwili wydania ostatecznej decyzji strona była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika należało przyjąć, że organ wydający decyzję, nie doręczając przedstawicielowi strony rozstrzygnięcia w sprawie naruszył przepis art. 9 i art. 40 § 2 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Na poparcie powyższej tezy warto przytoczyć orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 listopada 2004 r. Sygn. akt V SA/Wa 2091/04, w którym Sąd zważył, że "Jeżeli zachodzi taka sytuacja, że pismo zostało doręczone zarówno stronie, jak i jej przedstawicielowi lub pełnomocnikowi, to pismem prawidłowo doręczonym będzie pismo doręczone przedstawicielowi lub pełnomocnikowi i w konsekwencji to doręczenie będzie wywoływać skutki prawne. Pismo nie zostanie prawidłowo doręczone i w konsekwencji nie nastąpią prawne skutki doręczenia pisma, jeżeli nie zostało ono doręczone przedstawicielowi lub pełnomocnikowi strony, nawet jeżeli zostało ono doręczone stronie." Nadto Sąd wskazuje, że decyzje wydawane w postępowaniu administracyjnym podlegają rygorom określonym w art. 107 § 1 Kpa. Przepis ten wymienia elementy decyzji administracyjnej - do których należy między innymi jej uzasadnienie faktyczne i prawne. Z kolei § 3 ww. artykułu stanowi, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Ocena uzasadnienia zaskarżonego rozstrzygnięcia prowadzi do wniosku, że organ administracyjny poprzez brak powyższych esentialia negotii decyzji administracyjnej naruszył dyspozycję powołanej powyżej normy prawnej. Uzasadnienie decyzji spełnia szczególnie istotną rolę w przypadku decyzji podejmowanych w ramach tzw. uznania administracyjnego, a do takich należą decyzje w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie. Pozwala ono bowiem organowi wyższej instancji na dokonanie oceny, czy decyzja nie została wydana z takim naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności, czy organ nie pozostawił poza swoimi rozważaniami argumentów podnoszonych przez stronę, czy nie pominął istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy materiałów dowodowych lub też czy nie dokonał oceny tych materiałów wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Prawidłowe uzasadnienie decyzji wiąże się ponadto z realizacją zasady przekonywania, sformułowanej w art. 11 Kpa. Wyjaśnianie stronom zasadności przesłanek, którymi kieruje się organ przy załatwieniu sprawy ma bowiem ograniczyć konieczność stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Oceniając pod tym względem zaskarżoną decyzję stwierdzić należy, że uzasadnienie faktyczne, a także prawne decyzji wydanej przez Prezesa ZUS powyższych wymogów nie spełnia. W tym stanie rzeczy, wobec ujawnienia naruszenia przepisów postępowania, w szczególności przepisu art. 40 Kpa w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji, uznając, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości (art. 152 p.p.s.a.).