III SA/Wa 3035/13

Dnia 4 lipca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodnicząca Sędzia WSA Jolanta Sokołowska, po rozpoznaniu w dniu 4 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi Z. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2007 r., 2008 r., 2009 r. postanawia 1) przyznać ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na rzecz ustanowionego w niniejszej sprawie z urzędu radcy prawnego K.N. tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej kwotę 295,20 zł (słownie: dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy), w tym: tytułem opłaty - kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych), tytułem 23 % podatku od towarów i usług kwotę 55,20 zł (słownie: pięćdziesiąt pięć złotych i dwadzieścia groszy), 2) odmówić przyznania wynagrodzenia adwokatowi A.G.. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 11 lutego 2014 r. przyznał Z. B. (zwanej dalej "Skarżącą") prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia na jej rzecz radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych wyznaczyła pełnomocnikiem z urzędu radcę prawnego K. N., który z kolei udzielił pełnomocnictwa substytucyjnego adwokatowi A.G.. Na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. aplikant adwokacki K. W. upoważniony przez adwokata A. G. wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Oświadczył jednocześnie, że pomoc ta nie została opłacona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 czerwca 2014 r. uwzględnił skargę Skarżącej. Następnie Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 5 czerwca 2014 r. odmówił przyznania wynagrodzenia adwokatowi A. G.. W uzasadnieniu wskazał, że z wnioskiem o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu wystąpił upoważniony przez pełnomocnika substytucyjnego adwokata A. G. aplikant adwokacki K. W.. W ocenie referendarza sądowego skoro w niniejszej sprawie pełnomocnikiem wyznaczonym z urzędu został radcy prawny K. N., to jemu zatem może być przyznane wynagrodzenie, po złożeniu stosownego wniosku i oświadczenia, że koszty te nie zostały zapłacone w całości lub w części. Tym samym złożony w sprawie wniosek pełnomocnika substytucyjnego (w imieniu którego działał aplikant adwokacki) o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz jego oświadczenie, że pomoc ta nie została opłacona nie mogą zastąpić wymaganego w tym względzie zarówno wniosku pełnomocnika wyznaczonego z urzędu, jak i jego oświadczenia, o którym mowa w § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490; dalej zwane "rozporządzeniem"). Referendarz zaznaczył ponadto, że udzielenie dalszego pełnomocnictwa nie zwalnia wyznaczonego pełnomocnika od świadczenia pomocy prawnej z urzędu. Nie oznacza też, że substytut może wystąpić o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w imieniu wyznaczonego pełnomocnika. Udzielenie substytucji jest bowiem udzieleniem pełnomocnictwa substytutowi przez samą stronę, a nie przez jej pełnomocnika. Pełnomocnik substytucyjny Skarżącej adwokat A. G. w sprzeciwie od powyższego postanowienia zarzucił naruszenie art. 39 pkt 1 i 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a.") w zw. z art. 39 pkt 2 P.p.s.a. w zw. z art. 21 ustawy o radcach prawnych w zw. z art. 77 ust. 1 ustawy prawo o adwokaturze, poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że pełnomocnik substytucyjny oraz działający w jego imieniu aplikant adwokacki nie może złożyć wniosku o przyznanie wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu, a także § 16 rozporządzenia poprzez uznanie, że pełnomocnik substytucyjny oraz działający w jego imieniu aplikant adwokacki nie może złożyć oświadczenia o którym mowa w tym paragrafie. Pełnomocnik podkreślił, że na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. aplikant adwokacki K. W. wniósł o zasądzenie na rzecz pełnomocnika głównego, tj. radcy prawnego K. N. wynagrodzenia z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu, co do którego oświadczył, że nie zostało ono pokryte ani w całości, ani w części. W jego przekonaniu pełnomocnictwo substytucyjne, udzielone przez radcę prawnego K. N. adwokatowi A. G., a następnie udzielone przez adwokata A. G. upoważnienia aplikantowi adwokackiemu K. W. upoważniało go do działania w niniejszej sprawie w imieniu pełnomocnika substytucyjnego w takim zakresie jak pełnomocnictwo główne, czyli do reprezentowania strony przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Pełnomocnik stoi ponadto na stanowisku, że z wniosku zgłoszonego na rozprawie wynika, że aplikant adwokacki zgłaszał przedmiotowy wniosek na rzecz pełnomocnika wyznaczonego z urzędu tj. radcy prawnego K. N., a nie na rzecz adwokata A. G.. Tym samym upoważnienie udzielone aplikantowi adwokackiemu przez adwokata A. G., który działał w niniejszej sprawie jako pełnomocnik substytucyjny, upoważniało go do zgłoszenia wniosku o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w imieniu i na rzecz pełnomocnika głównego radcy prawnego K. N.. Zdaniem pełnomocnika zapadłe rozstrzygnięcie jest sprzeczne z utartą w sądownictwie administracyjnym praktyką polegającą na tym, że istnieje możliwość wzajemnego zastępowania się przez profesjonalnych pełnomocników, co łączy się również z możliwością złożenia wniosku o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pełnomocnik ustanowiony z urzędu radca prawny K. N. pismem z dnia 24 czerwca 2014 r. wniósł o uznanie za swój własny wniosek złożony na rozprawie w dniu 3 czerwca 2014 r. o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jednocześnie oświadczył, że koszty nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Stosownie do treści art. 260 P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zaskarżone postanowienie traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie natomiast z art. 250 P.p.s.a. wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy pełnomocnik procesowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stawki wynagrodzenia i zasady ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej radcy prawnego określa ww. rozporządzenie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w W. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2007 r., 2008 r., 2009 r. Wpis sądowy miał charakter wpisu stałego i jego wysokość została określona na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). Powołany wyżej art. 250 P.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że wynagrodzenie z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu otrzymuje wyznaczony radca prawny lub adwokat. Przez wyznaczonego radcę prawnego rozumieć należy radcę prawnego wskazanego przez Okręgową Izbę Radców Prawnych. W przedmiotowej sprawie Okręgowa Izba Radców Prawnych w W. pełnomocnikiem z urzędu Skarżącej wyznaczyła radcę prawnego K. N.. W świetle powołanego przepisu stwierdzić należy również, iż przyznanie – wyznaczonemu radcy prawnemu – kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, nastąpić może wyłącznie na wniosek tego radcy prawnego i na podstawie złożonego przez niego oświadczenia. Znajdujące się w aktach postępowania sądowoadministracyjnego pełnomocnictwo substytucyjne udzielone adwokatowi A. G., a tym bardziej upoważnienie udzielone aplikantowi adwokackiemu K. W. nie stanowi podstawy do ubiegania się przez tego pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i to niezależnie od tego, czy ubiega się on o wynagrodzenie na rzecz wyznaczonego radcy prawnego z urzędu. Do udzielenia pomocy prawnej z urzędu wyznaczony został bowiem radca prawny K. N. i to jemu, a nie substytutowi czy upoważnionemu aplikantowi adwokackiemu, przysługuje prawo zwrócenia się do Sądu o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa czy też upoważnienia nie oznacza, że to substytut czy upoważniony aplikant adwokacki może wystąpić o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w imieniu wyznaczonego pełnomocnika. Udzielenie substytucji nie powoduje powstania tego rodzaju stosunku pomiędzy wyznaczonym pełnomocnikiem a substytutem, który uprawniałby tego ostatniego do występowania w jego imieniu do Sądu o przyznanie wynagrodzenia. Udzielenie dalszego pełnomocnictwa powoduje powstanie określonego stosunku pomiędzy substytutem i stroną. Osoby te łączy taki sam stosunek, jaki łączy stronę i pełnomocnika. W konsekwencji strona ma dwóch równorzędnych pełnomocników procesowych, przy czym działania (zaniechania) dalszego pełnomocnika wywołują, tak jak działania (zaniechania) pełnomocnika głównego, skutki procesowe bezpośrednio dla skarżącego. Reprezentowanie skarżącego przez dalszego pełnomocnika nie powoduje jednak ani zmiany osoby pełnomocnika ustanowionego z urzędu i wyznaczonego przez właściwą okręgową izbę radców prawnych, ani zwolnienia wyznaczonego radcy prawnego z obowiązku przewidzianego w § 16 cyt. rozporządzenia. Czym innym jest bowiem wykonywanie zastępstwa procesowego skarżącego w oparciu o dalsze pełnomocnictwo, którego udzielenie jest prawem każdego pełnomocnika, a czym innym jest prawo do wynagrodzenia za to zastępstwo, które to prawo - wolą ustawodawcy - zostało nierozerwalnie związane z osobą pełnomocnika, o którym mowa w art. 250 i art. 253 P.p.s.a. Z tego też powodu nie można zgodzić się z poglądem, że możliwość złożenia przez dalszego pełnomocnika wniosku o przyznanie wynagrodzenia wraz ze stosownym oświadczeniem wynika z treści art. 39 § 4 P.p.s.a. Przepis ten daje bowiem prawo do odbioru kosztów postępowania należnych stronie tego postępowania w oparciu o przepisy art. 199 – 210 P.p.s.a., a nie kosztów tego postępowania (wynagrodzenia) należnych wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi, a ponoszonych przez Skarb Państwa (przepisy art. 250 P.p.s.a. i właściwe przepisy dotyczące wynagrodzenia poszczególnych grup zawodowych profesjonalnych pełnomocników). Oczywiście nie oznacza to, że w sytuacji reprezentowania Skarżącej przez dalszego pełnomocnika, w ramach pełnomocnictwa udzielonego przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu, Strona jest pozbawiona pomocy prawnej. Jak już wskazano powyżej czynności podjęte przez dalszego pełnomocnika są czynnościami procesowymi Skarżącej, ale prawo do złożenia wniosku o wynagrodzenie i obowiązek złożenia stosownego oświadczenia każdorazowo ciąży na wyznaczonym pełnomocniku z urzędu. W tej sytuacji Sąd uznał za zasadne odmówić przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej adwokatowi A. G.. Natomiast na uwagę zasługuje fakt, że w niniejszej sprawie wraz ze sprzeciwem od postanowienia referendarza sądowego pełnomocnik Skarżącej r. pr. K. N. złożył wniosek o zasądzenie na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wraz z oświadczeniem, iż koszty te nie zostały opłacone ani w całości, ani w części. W związku z powyższym na podstawie art. 250 P.p.s.a. Sąd postanowił przyznać wyznaczonemu przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w W. pełnomocnikowi, tj. radcy prawnemu K. N. wynagrodzenie w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zgodnie z § 15 powołanego rozporządzenia koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszone przez Skarb Państwa obejmują opłatę w wysokości nie wyższej niż 150% stawek minimalnych, o których mowa w rozdziałach 3 i 4 oraz niezbędne, udokumentowane wydatki radcy prawnego. Natomiast zgodnie z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) w innej sprawie niż wymienione w pkt 1 lit. a-b powołanego rozporządzenia, stawki minimalne w postępowaniu przed sądami administracyjnymi wynoszą w pierwszej instancji w sprawie, w której przedmiotem zaskarżenia nie jest należność pieniężna bądź decyzja lub postanowienie Urzędu Patentowego - 240 zł. Sprawa objęta wnioskiem zalicza się właśnie do tej kategorii, bowiem dotyczy skargi na decyzję w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za poszczególne okresy 2007 r., 2008 r., 2009 r. W związku z powyższym ustalona opłata odpowiada stawce minimalnej za czynności pełnomocnika Skarżącej i wynosi 240 zł, podwyższona zgodnie z § 2 ust. 3 rozporządzenia o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności wynosząca 23%, tj. 55,20 zł. W powyższy sposób koszty udzielonej pomocy prawnej zostały ustalone na łączną kwotę 295,20 zł. W tej sytuacji, na podstawie art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 3 oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) oraz § 15 powołanego wyżej rozporządzenia, Sąd orzekł jak w pkt. 1 sentencji postanowienia. Orzeczenie w pkt. 2 Sąd wydał w oparciu o art. 250 P.p.s.a.