III SA/Wa 307/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Honorata Łopianowska, po rozpoznaniu w dniu 11 grudnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 19 października 2017 r. w zakresie wniosku H. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika w sprawie ze skargi H. sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] listopada 2015 r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe 2011 r. postanawia utrzymać zaskarżone postanowienie w mocy H. sp z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powołała się na to, że: kondycja finansowa spółki nie pozwala na uiszczenie wpisu w wysokości 34 000 zł; spółka znajduje się w likwidacji z uwagi na brak środków na uregulowanie zobowiązania podatkowego; nie ma majątku; wysokość kapitału zakładowego to [...] zł; ostatnie transakcje handlowe spółki miały miejsce w 2012 r; wszystkie rachunki bankowe zostały zamknięte; strata wynosi ok [...] tys. zł W wykonaniu wezwania referendarza sądowego z 5.10.2017 r (m.in. o zestawienie faktur VAT za 6 miesięcy prowadzenia działalności gospodarczej, wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące prowadzenia działalności gosp, zestawienie należności i zobowiązań, wysokości dopłat poczynionych przez wspólników, wskazanie wysokości i źródeł finansowania działalności spółki (w tym ze źródeł zewnętrznych), wyjaśnienie źródeł pochodzenia środków, którymi Spółka gospodaruje, mechanizmu pokrywania kosztów obsługi prawnej i in.), spółka przedłożyła: wprowadzenie do sprawozdania finansowego za 2016 r., bilans na dzień 31.12.2016 r.; rachunek zysków i strat "za okres 31.12.2016 r." Postanowieniem z dnia 19.10.2017 r. Starszy referendarz Sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. W sprzeciwie od powyższego postanowienia Spółka wniosła o jego zmianę i przyznanie prawa pomocy. W ocenie Skarżącej wykazała ona, że nie posiada płynnych środków pieniężnych pozwalających na regulowanie zobowiązań, a złożone przez nią dokumenty w pełni pozwalają na zobrazowanie jej sytuacji finansowej. Strona podkreśliła również, iż jej cały majątek został zajęty przez Urząd Skarbowy, od 2011 nie prowadzi działalności gospodarczej i jest w likwidacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "P.p.s.a.", w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia, a Wojewódzki Sąd Administracyjny orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie podkreślano, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na koszty postępowania jest rzeczywiście niemożliwe. Opłaty sądowe należy zaliczyć do danin publicznych, a zatem zwolnienie z nich stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, co wynika z art. 84 Konstytucji. Dlatego też zastosowanie tego wyjątku odnosi się do szczególnych sytuacji, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru tych wydatków na współobywateli. Z tych bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna więc mieć świadomość obowiązku ponoszenia tych kosztów i wnosząc o zwolnienie z nich uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku (zob. postanowienie NSA z 26 lutego 2013 r., I FZ 27/13). W niniejszej sprawie wnioskodawca ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych tj. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Dla pozytywnego w tej kwestii rozstrzygnięcia konieczne jest spełnienie przesłanki, o jakiej mowa w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba prawna może domagać się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu referendarz sądowy zbadał przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy, zasadnie uznając, że wnioskodawca nie przedstawił okoliczności, które przemawiałyby za przyznaniem mu prawa pomocy. Spółka powołała się na okoliczności w postaci nieprowadzenia działalności operacyjnej, zajęcie rachunku bankowego przez organ podatkowy, brak środków finansowych, brak środków trwałych. Oświadczenia te nie zostały jednak poparte wiarygodnymi dokumentami, na podstawie których można by dokonać kompleksowej oceny zasadności żądania wnioskodawcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciężar wykazania istnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie skarżącej (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05). Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Zgodnie z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony co do jej sytuacji majątkowej okaże się niewystarczające lub budzi wątpliwości, strona ma obowiązek na wezwanie uzupełnić je lub przedstawić dokumenty źródłowe, obrazujące jej sytuację rodzinną, majątkową czy dochody. Wezwanie to jest zatem dla strony wiążące. Niezastosowanie się do niego powoduje, iż materiał dowodowy co do wystąpienia przesłanek prawa pomocy, jest niekompletny, a w rezultacie wątpliwości co do oświadczeń strony pozostają niewyjaśnione. Subiektywne przekonanie strony o zasadności jej wniosku przy równoczesnym ograniczeniu się do stwierdzenia o braku majątku, które to stwierdzenie uznane zostało przez sąd za niewystarczające, uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Sąd za prawidłowe uznał stanowisko referendarza, iż na podstawie szczątkowych danych referendarz sądowy nie jest w stanie odtworzyć sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Tym samym nie posiadał materiału dowodowego, na podstawie którego mógłby ocenić stan finansowy i możliwości płatnicze Skarżącej. Jak wskazano powyżej Sąd rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza, nie dokonuje nowej oceny wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, lecz ocenia czy postępowanie referendarza sądowego było zgodne z prawem i zasadne z uwagi na dane zawarte we wniosku. Z powyższych względów Sąd rozpoznając przedmiotowy sprzeciw nie mógł wziąć pod uwagę dokumentów złożonych przez Skarżącego po wydaniu zaskarżonego postanowienia starszego referendarza sądowego, złożonych wraz z pismem z dnia 31.10.2017 r.. Niemniej jednak Sąd analizując ww. dokumenty tj. wyciągi z rejestru VAT i kont bankowych, również powziął wątpliwość co do wiarygodności oświadczeń spółki. Należy bowiem podkreślić, że spółka pomimo, iż zgodnie ze złożonymi w sprawie rachunkami zysków i strat oraz bilansami od 2013 r. w istocie nie prowadzi działalności i nie posiada żadnych aktywów trwałych i pieniężnych, uzyskała środki w znacznej wysokości na pokrycie wpisu sądowego od skargi. Posiadanie takiej ilości środków wskazuje, zaś iż spółka dysponuje zewnętrznymi źródłami finansowania, których nie ujawnia. Wnioskodawczyni nie wykazała też, że nie ma możliwości pozyskania środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Należy zaś podkreślić, że spółka prawa handlowego, która twierdzi, że nie dysponuje bieżącymi środkami na koszty sądowe, powinna udowodnić, że nie jest w stanie uzyskać ich od wspólników, zanim o pomoc zwróci się do Skarbu Państwa. Brak podjęcia działań w tym zakresie uniemożliwia uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych (postanowienie SN z 23 stycznia 2015r., sygn. akt I ACz 1067/14). Z uwagi na całokształt powyżej wskazanych okoliczności Sąd uznał zatem, że referendarz sądowy trafnie ocenił, że przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. nie została spełniona. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 259 i art. 260 § 1 P.p.s.a., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.