III SA/Wa 3078/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca sędzia WSA Jolanta Sokołowska, Sędziowie sędzia WSA Bożena Dziełak, sędzia WSA Maciej Kurasz (sprawozdawca), Protokolant referent stażysta Bartłomiej Grzybowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 maja 2015 r. sprawy ze skargi M. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zawieszenia postępowania podatkowego w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości 2011 r. oddala skargę 1. Z przedłożonych Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie akt sprawy wynikało, że M. W. (dalej jako "Strona" lub "Skarżący") pismem z dnia 14 listopada 2011 r. złożonym do Prezydenta m. W. – Urząd Dzielnicy W. wniósł o zawieszenie postepowania podatkowego w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] za 2011 r. do czasu powrotu do zdrowia, ewentualnie umorzenie postepowania podatkowego. W uzasadnieniu wskazał, że jego choroba psychiczna uniemożliwia mu zajęcie stanowiska w niniejszej sprawie. Ponadto w odpowiedzi na wezwanie organu do uzupełnienia ww. wniosku o przedłożenie postanowienia sądu orzekającego o jego ubezwłasnowolnieniu (jeśli takie zostało wydane) bądź udzielenia informacji czy zostało wszczęte postępowanie w tym zakresie, Skarżący przesłał kolejny wniosek wraz z opinią sądowo-psychiatryczną z dnia 17 października 2011 r. 2. Prezydent m. W. postanowieniem z dnia [...] grudnia 2012 r. odmówił zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] (dz. ewid. [...] obręb [...]) za 2011 r. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że w aktach sprawy brak jest danych świadczących o tym by wobec Skarżącego wszczęto jakiekolwiek postępowanie w przedmiocie ubezwłasnowolnienia. W ocenie organu skoro nie wskazuje na to również treść wniosku to tym samym brak jest podstaw do uznania, że zdolność do czynności prawnych Skarżącego doznała jakiegokolwiek uszczuplenia. Ponadto w jego ocenie samo stwierdzenie choroby psychicznej i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie pozbawia strony zdolności do czynności prawnych, a tym samym nie stanowi przesłanki do zawieszenia postępowania na podstawie art. 201 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749, z późn. zm., dalej zwana: "ustawą Ord. pod."). Reasumując stwierdził, że przedłożone opinie psychiatryczne nie mogą samodzielnie rozstrzygać o posiadaniu (bądź nieposiadaniu) przez daną osobę zdolności do czynności prawnych. Tym samym stwierdził, że opinie biegłych psychiatrów, co do stanu zdrowia konkretnej osoby i co do tego, czy jest ona w stanie kierować swym postępowaniem stanowią przedmiot dowodu w postępowaniu sądowym, a ocena czy ustalony przez biegłych stan faktyczny uzasadnia ubezwłasnowolnienie i w jakim stopniu, wchodzi w zakres stosowania prawa i należy do kompetencji sądów okręgowych, a to na podstawie art. 544 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 ze zm.; dalej zwany "K.p.c."). 3. Skarżący zażaleniem z dnia 19 stycznia 2013 r. wniósł o zmianę powyższego postanowienia poprzez zawieszenie postępowania w sprawie. Uznając zaskarżone postanowienie za bezzasadne stwierdził, iż trudno uznać by cierpiąc na chorobę psychiczną mógł złożyć prawidłowe zeznanie podatkowe, które by stanowiło podstawę do wymiaru podatku za dany rok. W jego ocenie fakt, że nie przedłożył prawomocnego orzeczenia Sądu o ubezwłasnowolnieniu nie ma żadnego znaczenia w niniejszej sprawie. Końcowo zwrócił uwagę, że jest osobą samotną, a z osobami uprawnionymi do zgłoszenia ewentualnego wniosku o ubezwłasnowolnienie w rozumieniu art. 545 K.p.c. od szeregu lat pozostaje w konflikcie nie utrzymując z nimi żadnego kontaktu. 4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. postanowieniem z dnia [...] lipca 2014 r. utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Organ stwierdzając, że zarzuty zażalenia nie znajdują uzasadnienia w obowiązujących przepisach, zaś organ podatkowy pierwszej instancji dokonał prawidłowej odmowy zawieszenia postępowania, zwrócił uwagę, że z akt sprawy nie wynika, aby w stosunku do Strony zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie. W ocenie organu ocena czy stan zdrowia Skarżącego uzasadnia ubezwłasnowolnienie należy do kompetencji sądów. Warunkiem zaś zawieszenia postępowania podatkowego jest utrata przez podatnika zdolności do czynności prawnych. SKO opierając się na wyroku Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1999 r. sygn. akt II UKN 131/99 oraz wyroku NSA z dnia 13 lipca 2001 r. sygn. akt I SA/Gd 980/00 podkreśliło, że choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego, jeżeli nie spowodowały ubezwłasnowolnienia nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania, bowiem taka choroba nie unicestwia zdolności do czynności prawnych. Zdaniem organu odwoławczego okoliczność utraty zdolności do czynności prawnych Strony może być stwierdzona przez organ podatkowy jedynie na podstawie prawomocnego orzeczenia w sprawie ubezwłasnowolnienia tej osoby, a orzeczenie ubezwłasnowolnienia należy do wyłącznych kompetencji sądu powszechnego i nie może być przedmiotem analizy i oceny organu podatkowego. 5. Skarżący niezgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skargą z dnia 6 września 2014 r. wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji oraz zasądzenie od SKO kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając skargę podniósł, że zarówno organ pierwszej jak i drugiej instancji nieprawidłowo rozpoznali jego żądanie. W jego przekonaniu trudno uznać, by w sytuacji choroby psychicznej był w stanie złożyć prawidłowe zeznania podatkowe, które powodują ustalenie zobowiązania podatkowego, a wszelka nieprawidłowość w ich złożeniu skutkuje odpowiedzialnością karną. Za nieuzasadnione uznał wymaganie od Niego dowodu ubezwłasnowolnienia, w sytuacji gdy jest osobą samotną, a przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują by osoba podlegająca ubezwłasnowolnieniu mogła samodzielnie złożyć tego rodzaju wniosek. Uznając, że powołane w uzasadnieniu decyzji SKO orzecznictwo sądowe nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż zapadło w zupełnie innym stanie faktycznym i prawnym, stanął na stanowisku, że fakt, że w orzecznictwie tym wskazano, iż sama choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego, jeżeli nie spowodowało ubezwłasnowolnienia, nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania nie oznacza, że nie może nastąpić fakultatywne zawieszenie postępowania, skoro przepisy prawa tego nie zabraniają. 6. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę podtrzymało argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. 7. Na wstępnie należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz.1269) Sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 przytoczonego przepisu stanowi, że kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Z kolei z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej powoływanej jako "P.p.s.a") wynika, że w przypadku, gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przenosząc określone w przepisach P.p.s.a. kryteria oceny zaskarżonego aktu administracyjnego na grunt przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, iż zaskarżone postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. utrzymujące w mocy postanowienie organu pierwszej instancji odmawiające zawieszenia postępowania w sprawie ustalenia wysokości podatku od nieruchomości za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] (dz. ewid. [...] obręb [...]) za 2011 r. - nie narusza przepisów prawa materialnego, w stopniu dającym podstawę do jego uchylenia, jak również przepisów proceduralnych w stopniu mającym istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Sąd nie dopatrzył się również w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz naruszeń prawa powodujących obowiązek stwierdzenia nieważności zaskarżonego postanowienia. Odnosząc się do uzasadnienia skargi i podnoszonych w niej zarzutów Sąd wskazuje, iż stosownie do art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że Sąd, dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego, w rozpoznawanej sprawie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. zbadał przedmiotową sprawę z punktu widzenia zgodności z prawem całego postępowania administracyjnego. Sąd po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego uznał, iż postępowanie organów administracyjnych i wydane w sprawie postanowienia były zgodne z przepisami prawa. 8. Na wstępie wskazania wymaga, że sporne postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. nie narusza przepisów ustawy Ord. pod., w tym przede wszystkim art. 201 § 1 pkt 4 ustawy Ord. pod., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślić należy, iż instytucję zawieszenia postępowania z urzędu ustawodawca uregulował w art. 201 § 1 ustawy Ord. pod., zgodnie z którym organ podatkowy zawiesza postępowanie: 1) w razie śmierci strony, jeżeli postępowanie nie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe; 2) gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd; 3) w razie śmierci przedstawiciela ustawowego strony; 4) w razie utraty przez stronę lub jej ustawowego przedstawiciela zdolności do czynności prawnych; 5) w sprawie dotyczącej odpowiedzialności osoby trzeciej - do dnia, w którym decyzja, o której mowa jest w art. 108 § 2, stanie się ostateczna, z zastrzeżeniem art. 108 § 3 oraz art. 115 § 4; 6) w razie wystąpienia, na podstawie ratyfikowanych umów międzynarodowych o unikaniu podwójnego opodatkowania lub innych ratyfikowanych umów międzynarodowych, których stroną jest Rzeczpospolita Polska, do organów innego państwa o udzielenie informacji niezbędnych do ustalenia lub określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Zaznaczenia wymaga, iż w treści tego uregulowania ustawodawca wskazał enumeratywnie przypadki, w których zawieszenie postępowania jest obligatoryjne. Jest to katalog zamknięty; tylko, jeżeli zaistnieje jedna z przesłanek tam wymienionych, organ podatkowy ma obowiązek zawiesić postępowanie niezależnie od tego, na jakim etapie się ono znajduje; natomiast niezaistnienie zdarzenia wskazanego wprost w tym przepisie, uniemożliwia zastosowanie tego środka. Na wniosek strony zawieszenie postępowania może nastąpić wyłącznie w sprawie, której przedmiotem jest udzielenie ulg w zapłacie zobowiązań podatkowych (art. 204 § 1 ustawy Ord. pod.). Przepis ten nie znajduje zastosowania w przypadku Skarżącego, bowiem postępowanie, o zawieszenie którego Skarżący wnosił, było postępowaniem wymiarowym. 9. Zgodnie z art. 201 § 1 pkt 4 ustawy Ord. pod. organ podatkowy zawiesza postępowanie w razie utraty przez stronę zdolności do czynności prawnych. Podkreślić należy, że zgodnie z art. 135 ustawy Ord. pod. zdolność prawną i zdolność do czynności prawnych w sprawach podatkowych ocenia się według przepisów prawa cywilnego, jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej. Zastrzeżenie zawarte w komentowanym przepisie "jeżeli przepisy prawa podatkowego nie stanowią inaczej" oznacza, że zdolność prawną oraz zdolność do czynności prawnych ocenia się w pierwszej kolejności wedle przepisów prawa podatkowego. Jest to wyraz autonomii prawa podatkowego. Obok pojęcia zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych, należy zwrócić uwagę na zdolność procesową. Zdolność procesowa na gruncie postępowania podatkowego (zdolność do czynności procesowych w postępowaniu podatkowym) oznacza zdolność do działania w procesie we własnym imieniu - i to osobiście bądź przez ustanowionego pełnomocnika. Ponieważ ocena zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych według prawa cywilnego wymaga odwołania się do teorii prawa i doktryny prawa cywilnego, to należy odnotować, że nawet zauważalna, na podstawie treści pism procesowych, choroba psychiczna strony nie pozbawia zdolności procesowej osoby, która nie została ubezwłasnowolniona (uchwała składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 12 grudnia 1960 r., II Co 25/60, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 maja 1965 r., I CR 81/65, jak też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1970 r., I CZ 84/70) (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 18 stycznia 2013 r., sygn. akt I ACa 490/12, LEX nr 1293052). Pozbawienie czy też ograniczenie zdolności do czynności prawnych następuje dopiero w wyniku orzeczenia ubezwłasnowolnienia całkowitego bądź częściowego (art. 12 i 13 Kodeksu cywilnego). Podkreślić przy tym należy, iż z treści art. 11 Kodeksu cywilnego wynika, że pełną zdolność do czynności prawnych nabywa się z chwilą uzyskania pełnoletniości. Zgodnie natomiast z art. 12 Kodeksu cywilnego nie mają zdolności do czynności prawnych osoby, które nie ukończyły lat 13 oraz osoby ubezwłasnowolnione całkowicie. 10. Z akt niniejszej sprawy bezsprzecznie wynika, iż Skarżący do chwili wydania rozstrzygnięcia przez WSA w Warszawie nie został ubezwłasnowolniony prawomocnym wyrokiem. Należy przy tym zauważyć, iż Skarżący pismem informacyjnym z dnia 27 kwietnia 2015 r. skierowanym do Sądu zwrócił uwagę, że na wniosek [...] Wydziału Cywilnego Sądu Rejonowego dla W. sygn. akt [...] przed Prokuraturą Okręgową W. w W. sygn. akt [...] toczy się postępowanie o ubezwłasnowolnienie jego osoby. Jednak do chwili obecnej Skarżący nie poinformował, aby powyższe postępowanie zostało zakończone prawomocnym wyrokiem. W związku z powyższym należy uznać, że okoliczności podniesione we wniosku o zawieszenie postępowania podatkowego nie powodują samoistnie utraty zdolności do czynności prawnych. Mogłyby mieć ewentualnie wpływ na ocenę poczytalności osoby, ale jest to kwestia istotna w postępowaniu karnym, a nie podatkowym. Tym samym za prawidłowy należy uznać pogląd organów podatkowych, zgodnie z którym zły stan zdrowia podatnika, w tym zdrowia psychicznego, nie został wymieniony w powyższym uregulowaniu, jako podstawa zawieszenia postępowania podatkowego. Nie ulega wątpliwości, iż Skarżący jako osoba fizyczna posiada pełną zdolność do czynności prawnych, gdyż jest osobą pełnoletnią i nieubezwłasnowolnioną. Choroba oraz leczenie w poradni zdrowia psychicznego i szpitalu psychiatrycznym nie uzasadniają twierdzenia o braku zdolności strony do czynności procesowych (art. 65 § 1 K.p.c.), choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych (art. 12 i 13 Kodeksu cywilnego), natomiast pozbawienie, bądź ograniczenie zdolności do czynności prawnych, następuje dopiero w wyniku orzeczenia o ubezwłasnowolnieniu całkowitym lub częściowym. Zatem podzielić należało również stanowisko organów, iż przedłożone opinie psychiatryczne nie mogą samodzielnie rozstrzygać o posiadaniu (bądź nieposiadaniu) przez daną osobę zdolności do czynności prawnych. Opinie biegłych psychiatrów, co do stanu zdrowia konkretnej osoby i co do tego, czy jest ona w stanie kierować swym postępowaniem stanowią przedmiot dowodu w postępowaniu sądowym, a ocena czy ustalony przez biegłych stan faktyczny uzasadnia ubezwłasnowolnienie i w jakim stopniu, wchodzi w zakres stosowania prawa i należy do kompetencji sądów okręgowych na podstawie art. 544 K.p.c. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym. (m.in. tak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 września 1999 r., II UKN 131/99/ (OSNAP 2001/3/77): choroba i leczenie w poradni zdrowia psychicznego nie uzasadniają przyjęcia braku zdolności strony do czynności procesowych (art. 65 § 1 K.p.c.), choroba taka bowiem nie unicestwia zdolności do czynności prawnych (art. 12 i 13 K.c.). 11. Ze względu na powyższe okoliczności skarga okazała się bezzasadna i należało orzec o jej oddaleniu na podstawie art. 151 P.p.s.a.