III SA/Wa 3080/10

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 21 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia adwokatowi R.Z. Postanowieniem z 22 marca 2011 r. zwolniono Skarżącą A.K. od wpisu sądowego od skargi oraz ustanowiono na jej rzecz adwokata, którym wyznaczony został R. Z.. Tenże z kolei upoważnił do reprezentacji Skarżącej aplikanta adwokackiego P.M. , który na rozprawie w dniu 5 września 2011 r. zgłosił wniosek o zasądzenie kosztów postępowania. Wyrokiem z 5 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę Skarżącej. Pismem z 8 grudnia 2011 r. P. M. – działając z upoważnienia wyznaczonego adwokata – wystąpił z prośbą o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu z uwagi na fakt, że koszty te nie zostały pokryte ani w części, ani w całości. Dodał, że wniosek taki zgłoszono już na rozprawie, mimo to, koszty nie zostały zasądzone. Jednocześnie Skarżąca pismami z 9 grudnia 2011 r. – po otrzymaniu zarządzenia o ściągnięciu nieuiszczonej opłaty kancelaryjnej – poinformowała, że nie udostępniono jej odpisu wyroku z uzasadnieniem. Nadto nie powiadomiono jej o terminie rozprawy. Nie uczynił tego ani Sąd, ani pełnomocnik. Zgodnie z art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat (...) otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów (...) w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustala się na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1348 ze zm.; dalej: "rozporządzenie"). Zdaniem referendarza sądowego zgłoszony w niniejszej sprawie wniosek nie może zostać uwzględniony. Referendarz sądowy podziela bowiem w całości stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z 22 grudnia 2004 r. (OZ 720/04), iż pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie, o którym mowa w art. 250 p.p.s.a. jedynie za pomoc prawną rzeczywiście udzieloną. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb III SA/Wa 3080/10 Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to uprawnienie i obowiązek Sądu ustalenia, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Analizując stopień aktywności pełnomocnika w niniejszej sprawie referendarz sądowy ma wątpliwości, czy doszło do udzielenia Skarżącej takiej właśnie pomocy prawnej. Niesporne jest, iż upoważniony przez wyznaczonego adwokata aplikant P.M. był obecny na rozprawie, złożył także wniosek o sporządzenie uzasadnienia zapadłego wówczas wyroku. Wątpliwości budzi natomiast to, czy sam udział w rozprawie był udzieleniem mocodawcy realnej pomocy prawnej, skoro ani wyznaczony adwokat ani upoważniony przezeń aplikant nie zapoznali się z aktami sprawy. W aktach tych brak jest bowiem wzmianki na ten temat. Choć czynność zapoznania się z aktami sprawy sama w sobie, nie stanowi zdarzenia prawnie doniosłego, to jednak ma znaczenie dla możliwości udzielenia stronie pomocy prawnej, skutecznej ochrony jej interesu i wreszcie merytorycznej oceny zasadności rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie WSA w Gorzowie Wlkp. z 5 października 2011 r., II SA/Go 302/09). Tymczasem w niniejszej sprawie jedynym źródłem wiedzy pełnomocnika o stanie tej sprawy była przesłana mu wraz z zawiadomieniem o rozprawie odpowiedź organu na skargę. W efekcie wystąpienie pełnomocnika na rozprawie ograniczyło się do oświadczenia o popieraniu skargi (zob. protokół rozprawy). W tej sytuacji trudno mówić o zapewnieniu Skarżącej skutecznej obrony jej interesów. Jak wyjaśniono w przywołanym już postanowieniu WSA w Gorzowie Wlkp. istotą pomocy prawnej jest rzetelna i umocowana w dorobku prawnym porada prawna, jak i przystający do standardów wymaganych od profesjonalnego pełnomocnika sposób reprezentacji przed sądem. Co do istoty zatem pomoc prawna jest realną usługą prawną, świadczoną na rzecz uprawnionego podmiotu. Zdaniem referendarza sądowego stawiennictwo na rozprawie - po lekturze odpowiedzi organu na skargę - nie może być oceniane tak, jak udzielenie faktycznej pomocy prawnej. Zwłaszcza jeśli uwzględni się treść pism Skarżącej z 9 grudnia 2011 r., które sugerują, że pełnomocnik nie powiadomił jej ani listownie, ani telefonicznie o terminie rozprawy, a nadto nie poinformował jej o zapadłym wyroku. Skarżąca nie otrzymała także informacji o konieczności uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis III SA/Wa 3080/10 wyroku z uzasadnieniem. Wezwanie do jej zapłaty skierowano do pełnomocnika (zob. k. 94). Tenże jednak nie zareagował na to wezwanie. Mogło to wynikać z przeświadczenia pełnomocnika o korzystaniu przez Skarżącą ze zwolnienia od kosztów sądowych, czemu dał wyraz we wniosku o sporządzenie uzasadnienia (zob. pkt 2 wniosku, k. 92). De facto zatem wyznaczony pełnomocnik nie udzielił Skarżącej realnej pomocy prawnej. W tym stanie rzeczy, uwzględniając powołane wyżej przepisy oraz art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. należało postanowić jak w sentencji. Odnosząc się na koniec do stwierdzenia, iż wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej zgłoszono już podczas rozprawy referendarz sądowy zauważa, że istotnie żądanie takie zgłoszono, niemniej obarczone ono było wadą uniemożliwiającą jego pozytywne rozpoznanie. Żądanie to nie zawierało oświadczenia, o którym mowa w § 20 rozporządzenia. Przepis ten stanowi, iż wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Oświadczenie takie jest nieodzownym elementem uzasadnienia wspomnianego wniosku, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że za świadczoną pomoc prawną adwokat nie otrzymał wynagrodzenia, a zatem, iż zachodzi podstawa do poniesienia tych kosztów przez Skarb Państwa zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2009 r., Nr 146, poz. 1188 ze zm.; por. postanowienie SN z 14 października 1998 r. sygn. akt II CKN 687/98, OSNC 1999/3/63). Pogląd taki wyraził także Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 21 czerwca 2006 r. (sygn. akt II FSK 862/05, LEX nr 242945) wskazując, iż brak oświadczenia pełnomocnika, o jakim mowa w § 20 rozporządzenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia. Powyższe sprawia, że nie stosuje się do niego trybu uzupełnienia jego braków, opisanego w art. 49 p.p.s.a. Skoro zatem zgłoszony w trakcie rozprawy wniosek o zasądzenie kosztów postępowania był niekompletny, to nie mógł wywrzeć zamierzonych skutków prawnych.