III SA/Wa 3094/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie: , Przewodniczący Sędzia WSA Grażyna Nasierowska, po rozpoznaniu w dniu 28 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku adwokata J.Z. o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu przed Sądem I instancji w sprawie ze skargi P. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] października 2013 r. nr [...] w przedmiocie określenia w podatku od towarów i usług wysokości zobowiązania podatkowego oraz kwoty nadwyżki podatku do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy za okresy od stycznia do grudnia 2009 r. postanawia odmówić przyznania wynagrodzenia Postanowieniem z 7 marca 2014 r. referendarz sądowy przyznał P.P. (dalej "Skarżący) prawo pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnił go od kosztów sądowych oraz ustanowił na jego rzecz adwokata. Pismem z 20 marca 2014 r. Okręgowa Rada Adwokacka wyznaczyła adwokata K. P. pełnomocnikiem skarżącego. Pismem z 14 maja 2014 r. ORA poinformowała o zmianie pełnomocnika na adwokata J.Z. . Pismami z 10 czerwca 2013 r., z 10 lutego 2015 r. oraz z 20 kwietnia 2015 r. ustanowiony pełnomocnik wnosił o odroczenie terminu rozprawy. Na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2015 r. pełnomocnik nie stawił się. W tym dniu wydano wyrok oddalający skargę. Pismem z 28 czerwca 2015 r. pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej za pomoc prawną udzieloną na rzecz P.P. przed Sądem I instancji. Pełnomocnik oświadczył, że koszty zastępstwa procesowego nie zostały zapłacone ani w całości ani w części. Postanowieniem z 9 lipca 2015 r. referendarz sadowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż uznał, że pełnomocnik nie podjął czynności, które można uznać za faktyczne udzielenie Skarżącemu pomocy prawnej. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że pełnomocnik z urzędu złożył 3 wnioski o odroczenie rozprawy, nie zapoznał się z aktami sprawy, nie wniósł żadnego pisma procesowego dotyczącego przedmiotu sprawy ani nie stawił się na rozprawie. Pismem z 17 lipca 2015 r., pełnomocnik wniósł sprzeciw od ww. postanowienia wskazując, że był pełnomocnikiem Skarżącego w postępowaniu podatkowym zakończonym zaskarżoną decyzją. Podał, że osobiście sporządził skargę w niniejszej sprawie, która została wniesiona do sądu bezpośrednio przez Skarżącego. Zaznaczył, że w złożonym ze skargą wniosku o przyznanie prawa pomocy, Skarżący wniósł o ustanowienie go pełnomocnikiem z urzędu. Podkreślił, że z uwagi na powyższe okoliczności nie było konieczne zapoznawanie się z aktami sprawy na etapie postępowania sądowego ani tym bardziej sporządzanie pisma procesowego, skoro wszelkie kwestie ujął w sporządzonej przez siebie skardze. Ponadto podał, że stawiennictwo na rozprawie nie ma charakteru obowiązkowego, a sama rozprawa z uwagi na wniosek o jej odroczenie umotywowany stanem zdrowia Skarżącego, powinna była zostać odroczona. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: W myśl art. 260 zdanie pierwsze ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270; dalej: "P.p.s.a." w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Skuteczne wniesienie sprzeciwu powoduje usunięcie z obrotu prawnego orzeczenia referendarza sądowego, tj. postanowienia z 9 lipca 2015 r. Jest ono traktowane – pod względem skutków prawnych – jako nieistniejące. Zgodnie z art. 250 P.p.s.a. wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Stosownie do treści § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 461 ze zm.), zasądzając opłatę za czynności adwokata z tytułu zastępstwa prawnego, sąd bierze pod uwagę niezbędny nakład pracy adwokata, a także charakter sprawy i wkład pracy adwokata w przyczynienie się do jej wyjaśnienia i rozstrzygnięcia. Zdaniem Sądu, na aprobatę zasługują te poglądy prezentowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w świetle, których pełnomocnik ustanowiony w ramach przyznanego stronie prawa pomocy otrzymuje wynagrodzenie jedynie w związku z faktycznym (rzeczywistym) udzieleniem pomocy prawnej (zob. postanowienie NSA z 2 października 2014 r., I FZ 321/14 i przywołane w jego uzasadnieniu orzeczenia, a także poglądy z piśmiennictwa). W tym miejscu należy przypomnieć, że zgodnie z art. 244. § 2 P.p.s.a., ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego w ramach prawa pomocy jest równoznaczne z udzieleniem pełnomocnictwa. Skutek umocowania następuje z chwilą uprawomocnienia się postanowienia o przyznaniu prawa pomocy. W konsekwencji, dopiero od tego momentu pełnomocnik z urzędu jest umocowany do wykonywania wszelkich czynności procesowych łączących się ze sprawą we wszystkich instancjach, łącznie ze skargą o wznowienie postępowania. A zatem ocena czy pełnomocnik z urzędu udzielił Skarżącemu realnej pomocy prawnej w świetle wyżej powołanych przepisów dotyczyć może tylko i wyłącznie okresu następującego po chwili, w której powstał skutek umocowania do działania w imieniu Skarżącego oraz obejmować aktywność w toku postępowania przed sądem administracyjnym. Decyzja o przyznaniu pomocy prawnej oznacza, że Skarb Państwa przejmuje na siebie ciężar finansowy związany z wynagrodzeniem pełnomocnika z urzędu i że sąd, jako dysponent środków publicznych, odpowiada za zasadność i legalność ich wydatkowania. Oznacza to konieczność ustalenia przez Sąd, czy pomoc prawna rzeczywiście została udzielona. Poza zakresem zainteresowania Sądu pozostaje więc okoliczność uprzedniego działania adwokata (przed ustanowieniem go pełnomocnikiem z urzędu) na rzecz Skarżącego w ramach udzielonego pełnomocnictwa (pełnomocnik z wyboru) o ile, pełnomocnictwo zostało wypowiedziane przed rozpoznaniem wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, jak też pomoc prawna udzielona pro bono. Na marginesie tylko wypada zaznaczyć, iż w sytuacji, gdy Skarżący jest już reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, odpada podstawa dla przyznania mu prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Ze złożonego przez Skarżącego wniosku o udzielenie prawa pomocy z 12 listopada 2013 r. (k.15), wynika, że pełnomocnictwo udzielone adwokatowi J. Z. do reprezentowania Skarżącego przed organem administracji zostało wypowiedziane, a adwokat "na zasadzie grzeczności" sporządził skargę inicjującą przedmiotowe postępowanie. Z akt administracyjnych załączonych do sprawy wynika, iż Skarżący był reprezentowany przez adwokata J.Z. . Dokument wypowiedzenia pełnomocnictwa (akta administracyjne k.523) opatrzony jest datą 11 listopada 2013 r. Pismo z 12 listopada 2013 r. informujące organ o wypowiedzeniu pełnomocnictwa nadano w placówce pocztowej 14 listopada 2013 r. Skarga inicjująca przedmiotowe postępowanie wniesiona osobiście przez Skarżącego jest datowana na 12 listopada 2013 r. (nadana w placówce pocztowej tego samego dnia). Niewątpliwie zatem adwokat J.Z. miał wiedzę o stanie sprawy Skarżącego. Niemniej jednak, jak była już mowa powyżej, wynagrodzenie pełnomocnika z urzędu przyznawane jest za pomoc prawną udzieloną w postępowaniu sądowym w ramach, którego pełnomocnik został ustanowiony. W konsekwencji dla oceny podejmowanych w sprawie czynności i nakładu pracy pełnomocnika z urzędu nie może zostać uwzględniona okoliczność, że działając, jako pełnomocnik z wyboru reprezentował Skarżącego w toku postępowania przed organem administracji ani tym bardziej okoliczność, że działając pro bono sporządził on dla Skarżącego pismo procesowe. Inne rozumowanie stanowiłoby w istocie wypaczenie instytucji pełnomocnika z urzędu i prowadziłoby do następczego obciążenia Skarbu Państwa kosztami usług prawnych świadczonych na długo przed oceną czy przesłanki udzielenia prawa pomocy w tej formie rzeczywiście istnieją, co stanowiłoby nadużycie prawa do sądu. Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy podejmowane są prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to powinno być jednak wykonywane zgodnie z celem, w jakim zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę. Tak samo należy ocenić działania pełnomocnika, który najpierw działając na zlecanie swego mocodawcy, czy też "na zasadzie grzeczności" udziela pomocy prawnej, chociażby poprzez sporządzenie pisma procesowego, a następnie domaga się pokrycia kosztów świadczonych usług przez Skarb Państwa. Oceny zasadności wniosku o przyznanie wynagrodzenia należy, zatem dokonać wyłącznie przez pryzmat czynności podjętych przez pełnomocnika z urzędu w toku postępowania sądowego od momentu jego ustanowienia. Pomoc prawna adwokata J. Z. ograniczyła się do złożenia trzech wniosków o odroczenie rozprawy (w tym: pierwszy z uwagi na chorobę pełnomocnika, a dwa następne z uwagi na stan zdrowia skarżącego). Pełnomocnik nie wniósł w sprawie żadnego pisma procesowego odnoszącego się do meritum sprawy, chociażby popierającego skargę ani nie stawił się na rozprawie. Warto podkreślić, że każda z wymienionych form aktywności procesowej jest prawem a nie obowiązkiem, tak strony jak i jej pełnomocnika procesowego, także tego ustanowionego z urzędu. Niemniej jednak, podejmowanie aktywności procesowej, a także charakter tej aktywności ma decydujące znaczenie dla oceny, czy pełnomocnik ustanowiony z urzędu wywiązał się z nałożonych nań powinności, w sposób uzasadniający przyznanie mu wynagrodzenia z środków Skarbu Państwa. Brak, zatem racjonalnych podstaw do potraktowania aktywności adwokata J. Z. przed ustanowieniem go pełnomocnikiem z urzędu, jako udzielenia pomocy prawnej w rozumieniu art. 250 P.p.s.a. w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, które uzasadniałoby przyznanie stosownego wynagrodzenia. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł na podstawie art. 250 u.p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia, czyli odmówił przyznania wynagrodzenia pełnomocnikowi ustanowionemu w ramach instytucji prawa pomocy.