III SA/Wa 3121/15

Starszy Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Agnieszka Grzelak po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] września 2015 r. Nr [...] w przedmiocie określenia kwoty różnicy podatku w podatku od towarów i usług za październik 2014 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych Skarżący T. D. reprezentowany przez adwokata P. P. , na urzędowym formularzu PPF, wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą od 1990 r., a obecnie działalność ta nie przynosi dochodu, zaś kwota zobowiązań przekracza 10.000.000 zł. Skarżący wskazał, że w 2015 r. poniósł stratę w kwocie 13.218,94 zł. W stosunku do Skarżącego są prowadzone liczne egzekucje. Skarżący wskazał, że będzie mógł uiścić wpis sądowy do kwoty 5000 zł. dzięki pożyczce udzielonej od członków rodziny. Z oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że Skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe, a na licznych nieruchomościach Skarżącego została ustanowiona hipoteka przymusowa. Ponadto Skarżący posiada oszczędności w kwocie 500 zł. Skarżący wskazał, że łączna kwota jego zobowiązań przekracza 10.000.000 zł, a koszt miesięcznego utrzymania wynosi 1.000 zł. Łączne wynagrodzenie netto z tytułu zatrudnienia wynosi natomiast około 1.300 zł. Na wezwanie starszego referendarza sądowego o przedłożenie dokumentów i oświadczeń Skarżący przedłożył, zeznanie podatkowe za 2014 r. PIT-36L, z którego wynika, że Skarżący z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskał przychód w kwocie 19.895.476,50 zł, dochód w kwocie 40.043,53 zł, a koszty uzyskania przychodów wyniosły 19.855.432,97 zł. Skarżący przedstawił także bilans na 31 grudnia 2015 r., prowadzonej przez siebie firmy [...] oraz wyciągi z rachunku bankowego za okresy od 15 stycznia do 29 stycznia 2016 r. oraz od 30 stycznia do 1 lutego 2016 r. Przedstawił także wykaz kredytów, umowy o pracę oraz zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. Ponadto pismem z 18 marca 2016 r. Skarżący został wezwany do przedłożenia zeznania podatkowego za 2015 r. Skarżący bowiem oświadczył, że zeznanie podatkowe za 2015 r. złożył wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy, jednakże akta sprawy takiego wezwania nie zawierają. Wezwanie zostało wysłane na adres pełnomocnika Skarżącego i mimo dwukrotnego awizowania (22 i 30 marca 2016 r.) nie zostało podjęte. Przesyłkę należało zatem uznać za doręczoną z dniem 5 kwietnia 2016 r. w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270), zwaną dalej: "P.p.s.a."). Mając na względzie powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko z opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). W przypadku osób fizycznych przyznanie prawa pomocy następuje, w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246§ 1 pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny ( pkt. 2 cyt. wyżej przepisu). Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych można wysnuć wniosek, że wnoszenie opłat sądowych jest zasadą, natomiast zwolnienie z ich uiszczenia stanowi odstępstwo od niej. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona – ze względu na swój stan majątkowy – nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Prawo pomocy jest przyznawane osobom charakteryzującym się ubóstwem (przykładowo do takich osób zaliczyć można osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione zostały całkowicie środków do życia). Ubiegający się o taką pomoc powinni poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które winny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Mając na uwadze powołane regulacje prawne i wynikające z nich zasady, jakimi należy kierować się rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy, wysokość wpisu sądowego w kwocie 45.338 zł jak i stan faktyczny sprawy, należy stwierdzić, iż w sprawie brak jest podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie z dnia 30 listopada 2005 r., sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Ciężar wykazania tych przesłanek spoczywa na stronie skarżącej. Ocena przytoczonych przez nią okoliczności należy natomiast do Sądu (por. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). Z informacji przedstawionych we wniosku wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą z której uzyskuje przychody. Stwierdzić przy tym należy, że w przypadku przedsiębiorcy prowadzącego działalność gospodarczą, to przychody obrazują jego zdolność finansową. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. (I FZ 260/08) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., I FZ 327/13). To przede wszystkim przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą, i uzyskuje z tego tytułu przychody tj. w 2014 r. – 19.895.476,50 zł. Z oświadczenia Skarżącego wynika natomiast, że w 2015 r. Skarżący prowadził działalność gospodarczą i poniósł stratę w wysokości 13.218,94 zł. Nie wiadomo natomiast w jakiej wysokości Skarżący uzyskał w 2015 r. przychód. Skarżący bowiem mimo wezwania nie nadesłał zeznania podatkowego za 2015 r. Ponadto Skarżący nie przedstawił, mimo, że był do tego zobowiązany wyciągów z rachunków bankowych za ostatnie trzy miesiące, ograniczając się jedynie do przedłożenia wyciągów z dwóch różnych kont za okresy od 15 stycznia 2016 r. do 29 stycznia 2016 r. i od 30 stycznia 2016 r. do 1 lutego 2016 r. Na jednym z nich widnieją wpływy na kwoty 2.873,14 i 3.228,29 zł dokonane 1 lutego 2016 r., tytułem opłaty za lokal "prywatny [...] ". Skarżący nie wyjaśnił przy tym pochodzenia tych kwot. Czy są to np. miesięczne opłaty czynszowe za wynajęcie posiadanych lokali? Trudno zatem, na podstawie posiadanych dokumentów i informacji, w pełni ocenić faktyczną sytuację majątkową Skarżącego. Natomiast sam fakt posiadania przez Skarżącego zadłużenia nie może stanowić jedynej podstawy do przyznania prawa pomocy. Starszy referendarz sądowy nie kwestionuje, że sytuacja Skarżącego mogła ulec pogorszeniu i obecnie Skarżący może znajdować się w sytuacji uprawniającego go do przyznania prawa pomocy. Jednakże wniosek taki nie może wynikać wyłącznie z oświadczeń Skarżącego lecz musi znaleźć odzwierciedlenie w dokumentach. Wyjaśnić przy tym należy, że instytucja "prawa pomocy" stanowi odstępstwo od wynikającej z art. 199 P.p.s.a., zasady odpłatności postępowania sądowoadministracyjnego. Jest to zatem swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w tym postępowaniu. Stąd też – jak również z uwagi na nieostre kryteria sformułowane w art. 246 § 1 P.p.s.a. - szczególnie istotne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej strony (por. postanowienie NSA z 12 czerwca 2007 r., II FZ 214/07, niepubl.). W tym celu strona zobligowana jest przedstawić Sądowi (referendarzowi sądowemu) nie tylko subiektywny opis zaistniałych faktów, ale przede wszystkim obiektywne dowody na ich potwierdzenie. Innymi słowy fakty te powinny być uwiarygodnione (a najlepiej udokumentowane), tak aby referendarz sądowy miał przekonanie (a najlepiej pewność), co do trafności swojej oceny możliwości finansowych strony. Na obecnym etapie postępowania kwota wpisu od skargi jest jedynym kosztem do którego Skarżący jest zobowiązany. Podniesione okoliczności natomiast, przemawiają za odmową przyznania Skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, bowiem Skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na poniesienie kosztów sądowych – wpisu od skargi. Z uwagi na powyższe na podstawie art. 243 § 1, art. 245, art. 246 § 1 pkt 2 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. postanowiono jak w sentencji.