III SA/Wa 3155/14

Referendarz sądowy Lucyna Kaligowska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 30 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi S. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn postanawia odmówić przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie Skarżący S. J. zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych i ewentualnie o ustanowienie adwokata, powołując się na takie okoliczności jak wiek, stan zdrowia. Wskazał mianowicie, że choroby [...] nadwyrężyły jego oszczędności, sprowadzając je do zera. Skarżący zaciągnął kredyty bankowe w celu uregulowania podatku od spadku. Wskazał, że poza nieruchomością w M. nie posiada żadnego majątku. Posiada natomiast wierzytelność względem Skarbu państwa za mienie pozostawione poza granicami Polski. Skarżący utrzymuje się z emerytury wynoszącej 4.058 zł. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżący podał wysokość stałych wydatków, wymieniając wśród nich czynsz (540-550 zł), energię elektryczną (320 zł), gaz (80 zł), telefon stacjonarny (70 zł), telefon mobilny (150 zł), garaż (300 zł), lekarstwa (420 zł). Ogółem wydatki te wynoszą 1.880 zł. Skarżący wyjaśnił, że posiadana nieruchomość nie jest przedmiotem najmu. Przedstawił decyzję o waloryzacji emerytury, zeznanie podatkowe, harmonogram spłat kredytu, zestawienia operacji, kartę informacyjną leczenia. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od spełnienia przesłanek określonych w art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "p.p.s.a.". W myśl art. 246 § 1 p.p.s.a. Sąd przyznaje prawo pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, zaś w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z brzmienia tych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie powyższej przesłanki spoczywa na stronie. To strona zatem ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie kosztów postępowania. W orzecznictwie jednolicie przyjmuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienia NSA z: 23 stycznia 2013 r. I FZ 2/13 oraz II FZ 1017/12; 10 stycznia 2013 r. II FZ 1005/12). Dotyczy to przede wszystkim osób o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z tym postępowaniem. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie oraz ustanowienie pełnomocnika. Oceniając jego wniosek z punktu widzenia powyższych przesłanek referendarz sądowy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Z nadesłanych materiałów wynika, że dochód Skarżącego wynosi 4.146 zł, zaś stałe wydatki określił on na kwotę 1.880-1.890 zł. Oznacza to, że po opłaceniu takich wydatków jak czynsz, energia elektryczna, gaz, telefon stacjonarny, telefon mobilny, garaż, lekarstwa Skarżącemu pozostaje jeszcze do dyspozycji kwota 2.266-2.256 zł. Z kwoty tej Skarżący spłaca m. in. ciążące na nim zadłużenie z tytułu kredytu, czy karty kredytowej. Zdaniem referendarza sądowego z kwoty tej Skarżący jest także w stanie wygospodarować środki potrzebne na pokrycie wpisu od skargi w kwocie 400 zł – jedynego wymaganego na tym etapie postępowania kosztu sądowego. Referendarz sądowy uznał mianowicie, że zapłata powyższej kwoty nie wywoła negatywnego wpływu na możliwość utrzymania Skarżącego. Co prawda uiszczenie tej kwoty - jak każdy wydatek finansowy - powodować może konieczność poczynienia pewnych zmian i oszczędności w wydatkach, niemniej zmian tych i oszczędności Skarżący ma możliwość dokonać, a wygospodarowanie kwoty 400 zł nie odbędzie się kosztem zaspokojenia potrzeb życiowych, rozumianych jako obiektywnie niezbędne. Oszczędności tych Skarżący zresztą już dokonał uiszczając w dniu 10 listopada 2014 r. wspomnianą wyżej kwotę 400 zł. W tej sytuacji wniosek Skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych należało załatwić odmownie. Odnosząc się dodatkowo do wniosku Skarżącego o ustanowienie pełnomocnika należy zwrócić uwagę, że jego ustanowienie w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym możliwe jest jedynie w wyjątkowych sytuacjach. Z uwagi bowiem na regulacje zawarte w art. 134 § 1 i art. 140 § 1 p.p.s.a. nie mają uzasadnienia obawy strony, że bez udziału profesjonalnego pełnomocnika nie będzie w stanie prawidłowo bronić swego interesu w toczącym się postępowaniu. Wojewódzki sąd administracyjny, nie będąc związany granicami skargi, zobowiązany jest bowiem do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa, a także wszelkich przepisów, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i zarzutów podniesionych w skardze. A zatem, na tym etapie postępowania strona działając bez pełnomocnika nie zostanie pozbawiona możliwości obrony jej praw. Ponadto stronie działającej bez adwokata, radcy prawnego, obecnej przy ogłoszeniu wyroku, przewodniczący udzieli wskazówek co do sposobu i terminów wniesienia środka odwoławczego (por. postanowienie NSA z 18 lipca 2013 r., II FZ 570/13). W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 243 § 1 p.p.s.a., art. 245 p.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.